Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
بازگشت به فهرست مقالات د

 

دستورنامه[1] . اين لفظ، كه گاه دستنامه نيز خوانده مي‌شود،به‌معناي دستورالعمل، دستور كار، يا برنامه كار است (3: ج 7، ذيل "دستورالعمل") و در اصطلاح به كتاب فشرده‌اي اطلاق مي‌شود كه نكات اصلي موضوعي خاص را مورد بحث قرار مي‌دهد (4: ذيل "دستنامه").

دستورنامه نوعي كتاب آموزشي ياراهنما  بوده كه اطلاعاتي عام و كلي (28:2) را براي انجام عملي مشخص و معيّن در اختيار مي‌گذارد و به سؤال‌هاي احتمالي مربوط پاسخ مي‌دهد؛ مانند دستورنامه‌هاي تعمير اتومبيل يا دستورنامه‌هاي انجام فعاليت‌هاي مختلف يك كتابخانه (169:6؛ 251:8؛ 9: ج 25، ص 178). دستورنامه‌ها معمولاً به رشته، سازمان، يا محل خاصي اختصاص دارند (292:5).

اين‌گونه منابع با استفاده از نشانه‌هاي اختصاري، جدول‌ها، نمايه‌ها، و ارجاعات، كار مراجعان را تسهيل كرده و كاربرد اطلاعات را ممكن مي‌سازند (75:1؛ 232:7).

دستورنامه‌ها ممكن است جنبه نظري و آموزشي داشته يا بر جنبه‌هاي عملي يك موضوع تأكيد ورزند (292:5). به‌طور كلي، هدف دستورنامه‌ها آموزش افراد و ارتقاي آگاهي آنان درباره يك پديده است، و براي متخصصان به‌منزله ابزاري است كه هدف و دامنه كار را تعريف و سطوح تصميم‌گيري را مشخص مي‌كند. به‌عبارت ديگر، هدايت افراد را براي نيل به اهدافي از قبيل شناسايي روش انجام امور و سازماندهي منظم كارها برعهده دارد (170:6).

انواع دستورنامه‌ها. دستورنامه‌ها، كه بخشي از منابع مرجع كتابخانه را تشكيل مي‌دهند، داراي انواع متفاوتي هستند؛ از جمله، دستورنامه‌هايي كه 1) به‌منظور استفاده آسان و تسهيل برخي امور تهيه شده‌اند، مانند كتاب آشپزي؛ 2) اطلاعات ارجاعي فوري را در اختيار قرار مي‌دهند، مانند دستورنامه‌هاي بهداشتي و كمك‌هاي اوليه كه معمولاً با تصاوير واضح و روشن همراه است؛ 3) چگونگي ساخت، تعمير، يا تزيين را مشخص مي‌سازند، مانند دستورنامه‌هاي تعمير و نگهداري لوازم منزل يا "چگونه تعميركار خود باشيم"؛ 4) انجام امور هنري و سرگرمي را آموزش مي‌دهند؛ مانند ساختن گل شيشه‌اي و گل چيني؛ و 5) دستورالعمل‌هاي مربوط به حرفه‌اي خاص كه اطلاعات پايه آن را ارائه مي‌دهند، مانند دستورنامه برگه‌آرايي (171:6، 172، 178).

كاربرد اين منابع ايجاب مي‌كند كه در ارزيابي آنها نيز به مواردي چون دانش و تجربه گردآورنده، وضوح تصاوير، صحت نقشه‌هاي فني، و داشتن نمايه و ارجاعات مناسب توجه شود (5: 292-293؛ 6: 173-174).

 

مآخذ: 1) انوار، پروين (استعلامي). مأخذشناسي و استفاده از كتابخانه. ويرايش 4. تهران: زوار، 1375؛ 2) حرّي، عباس. مراجع و بهره‌گيري از آن‌ها. تهران: مركز اسناد فرهنگي آسيا، 1356؛ 3) دهخدا، علي‌اكبر. لغت‌نامه، ج 7. ذيل "دستورالعمل"؛ 4) سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. اصطلاحنامه كتابداري. ذيل "دستنامه"؛ 5) مرادي، نورالله. مرجع‌شناسي: شناخت خدمات و كتاب‌هاي مرجع. تهران: فرهنگ معاصر، 1374؛ 6) مهراد، جعفر. مقدمه‌اي بر خدمات مرجع عمومي. شيراز: دانشگاه شيراز، مركز نشر، 1371؛

7) Katz, William A. Introduction to Reference Work. Vol.1: Basic Information Sources. NewYork: McGraw Hill Book Company, 1987; 8) Kumar, Krishan. Reference Service. 5th.ed. Delhi: Vikas Publishing House PVT LTD, 1998; 9) "Reference Books". Encyclopedia of Library and Information Science. Vol.25, PP.178-179.

ميترا صميعي 

 


 



[1]. Manual