Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
 

بازگشت به فهرست مقالات د

 

دفتر بين‌المللي كتاب براي نسل جوان[1] . اين دفتر مؤسسه‌اي غيرانتفاعي است كه در سال 1953 به‌پيشنهاد يلا لپمن[2]  (1891-1970)، روزنامه‌نگار انگليسي آلماني‌تبار، به‌منظور بهبود كيفيت كتاب‌هاي كودكان و نوجوانان، گسترش كتابخانه‌هاي مربوط به آنها، و ايجاد تفاهم ميان نسل جوانِ كشورهاي مختلف از طريق كتاب، در شهر زوريخ سوئيس بنيان نهاده شد (105:3؛ 374:4).

تاريخچه. پس از پايان جنگ جهاني دوم، لپمن اقدام به گردآوري كتاب‌هاي برجسته كودكان و نوجوانان از سراسر جهان كرد كه در 15 دسامبر 1948 منجر به تشكيل كتابخانه بين‌المللي جوانان مونيخ[3] در مونيخ گرديد. اين كتابخانه نخستين مركز بين‌المللي براي محققان و دست‌اندركاران ادبيات كودكان بود. پس از آن، در همايشي كه در مونيخ با موضوع "تفاهم بين‌المللي از طريق كتاب‌هاي كودكان" برگزار شد، نخستين گام در جهت تأسيس دفتر بين‌المللي كتاب براي نسل جوان برداشته شد (374:4).

اهداف. اهداف اين دفتر عبارت است از: كمك به ارتقا و تفاهم بين‌المللي از طريق كتاب‌هاي كودكان؛ فراهم آوردن امكان دسترسي كودكان جهان به كتاب‌هاي هنري و ادبي ارزشمند، ترغيب ناشران به انتشار و توزيع كتاب‌هاي خوب براي كودكان خصوصآ در كشورهاي در حال توسعه؛ آموزش دست‌اندركاران ادبيات كودكان و نوجوانان؛ ايجاد انگيزه‌هاي تحقيق و دانش‌پژوهي در حوزه ادبيات كودكان؛ همكاري با رسانه‌هاي ارتباط جمعي و تشويق علاقه‌مندان به توسعه كتابخانه براي نسل جوان (9:2؛ 5: [1-2]؛ 374:4).

تشكيلات. اين دفتر سازماني عام‌المنفعه و مستقل است كه از طريق شعبه‌هاي ملي در كشورهاي مختلف فعاليت مي‌كند. در برخي كشورها، شعبه ملي دفتر بين‌المللي تنها گروه فعال در زمينه ادبيات كودكان است. اين شعبه‌ها شامل سازمان‌ها، انجمن‌هاي ملي، و گاه افرادي است كه در سطح ملي و بين‌المللي جهت ارتقا كيفيت كتاب‌هاي كودكان و نوجوانان فعاليت دارند و توسط دبيرخانه دفتر، كه در حال حاضر در شهر بازل[4]  (سوئيس) قرار دارد، هدايت مي‌شوند.

درآمد اين دفتر از حق عضويت شعبه‌هاي ملي و حمايت‌هاي مالي مستقل تأمين مي‌شود (5: [5]).

عضويت. اين دفتر در حال حاضر 75 عضو در سراسر جهان دارد و، طبق اساسنامه آن، هر كشوري مي‌تواند به‌عضويت آن در آيد. اعضاي دفتر بايد از طريق شعبه ملي در هر كشور فعاليت كنند. درصورتي كه اين امكان نباشد، دفتر بين‌المللي در آغاز، عضويت شخصي مي‌پذيرد، اما آن عضو بايد براي تشكيل يك شعبه تلاش كند (105:3).

شوراي‌ كتاب‌ كودك‌ شعبه ملي اين دفتر در ايران است كه در سال 1343 به‌عضويت آن در آمده است (9:2).

فعاليت‌ها. مهم‌ترين فعاليت‌هاي اين دفتر عبارتند از: "كنگره دوسالانه ادبيات كودكان"، كه از سال 1953 هر دو سال يك‌بار در كشورهاي عضو برگزار مي‌شود. موضوع اين كنگره‌ها ادبيات نسل جوان عصر حاضر، جنبه‌هاي كمّي و كيفي گسترش و توزيع كتاب كودك، و آموزش و پرورش كودكان است (108:3؛ 5: [8]). بيست‌وهفتمين كنگره بين‌المللي ادبيات كودكان در سال 2000 در كشور كلمبيا برگزار شد. از ايران، محمدكاظم مزيناني با كتاب هزاره سوم، در حوزه تأليف و علي‌رضا توكلي صابري با كتاب مردي كه مي‌شمرد، در حوزه ترجمه، براي دريافت ديپلم افتخار دفتر بين‌المللي كتاب براي نسل جوان سال 2000 معرفي شدند؛ كه محمدكاظم مزيناني، با حضور در كنگره، جايزه خود را دريافت كرد (8:1).

جايزه هانس كريستيان اندرسن[5]  معتبرترين جايزه بين‌المللي ادبيات كودكان و نوجوانان، كه به نوبل كوچك نيز شهرت دارد، شامل دو مدال طلا و ديپلم افتخار است و هر دو سال يك‌بار، به يك نويسنده و يك تصويرگرِ در قيد حيات كه آثارش سهمي عمده در اعتلاي ادبيات كودكان جهان ايفا كند اعطا مي‌شود. حامي اصلي اين جايزه، كه از سال 1956 به نويسندگان و از سال 1966 به مصوران اعطا گرديده، مارگريت دوم (ملكه دانمارك) است (5: [23]؛ 4: 374).

هدف از اعطاي اين جايزه بالا بردن كيفيت هنري ادبيات كودكان و نوجوانان، انتشار و توزيع آنها و، در نهايت، دسترسي بيشتر كودكان به اين‌گونه آثار در سطح جهان است (106:3). از ايران، توران ميرهادي چهار دوره در سال‌هاي 1974، 1976، 1978، و 1986؛ ثريا قزل‌اياغ در سال ،1992 و منصوره راعي در سال‌هاي 1998 و 2000 عضو هيأت داوران بين‌المللي اين جايزه بوده‌اند. در سال 1974 فرشيد مثقالي تصويرگر شناخته‌شده كتاب‌هاي كودكان به دريافت جايزه اندرسن نايل آمد و در سال 1992 هوشنگ مرادي كرماني، در حوزه تأليف، نامزد دريافت اين جايزه شد كه به‌عنوان نويسنده برگزيده هيأت داوران انتخاب گرديد و ديپلم مربوط به آن را در كنگره برلن دريافت كرد (3: 107؛ 2: 11).

دوم آوريل، هر سال همزمان با سالروز تولد هانس كريستيان اندرسن، به‌عنوان "روز جهاني كتاب کودک" اعلام شده و مراسمي نيز به‌منظور ايجاد علاقه به مطالعه و جلب نظر نسبت به كتاب‌هاي كودكان در كشورهاي مختلف برگزار مي‌شود. اين روز در سال 1957 بنا به پيشنهاد يلا لپمن آغاز گرديد. اين دفتر، همه‌ساله، مسئوليت تهيه پيام و پوستر مخصوص آن را به يكي از شعبه‌هاي ملي خود مي‌سپارد. يكي از نويسندگان برجسته كتاب‌هاي كودكان آن كشور مسئوليت نوشتن پيام براي كودكان و نوجوانان جهان را برعهده دارد و يكي از مصوّران برجسته همان كشور نيز به‌مناسبت اين روز، پوستري را، با الهام از متن پيام، طراحي مي‌كند (5: [17]). در ايران، با توجه به اينكه روز دوم آوريل برابر سيزدهم نوروز است، هفته كتاب كودك از 14 تا 20 فروردين برگزار مي‌گردد. از سال 1349، اين روز در ايران به‌رسميت شناخته شد و همه وزارتخانه‌ها و سازمان‌هايي كه دست‌اندركار تهيه كتاب و توسعه كتابخواني در ايران هستند برنامه‌هاي خاصي در اين زمينه تنظيم و اجرا مي‌كنند.

از ايران، شوراي كتاب كودك در سال‌هاي 1355/1976 و 1372/1993 عهده‌دار تهيه شعار، پيام، و پوستر اين روز براي جهانيان بوده است. شعار و پيام سال 1355 به‌وسيله محمود كيانوش نوشته شد و پوستر توسط پرويز ديبايي طراحي گرديد. شعار و پيام سال 1372 به‌وسيله مهدخت كشكولي نوشته شد و پوستر آن را نورالدين زرين‌كلك طراحي كرد (3: 109).

دفتر بين‌المللي در بزرگ‌ترين و معتبرترين "نمايشگاه جهاني كتاب‌هاي كودكان و نوجوانان" كه از سال /1964 1342 همه‌ساله از 18-21 فروردين در بولونياي ايتاليا برگزار مي‌شود، حضور فعّال دارد. در اين نمايشگاه، تقريبآ همه كشورهاي توليدكننده كتاب‌هاي كودكان شركت دارند و جوايزي نيز به بهترين تصويرگران كتاب‌هاي كودك و نوجوان و ناشران آنها اهدا مي‌گردد (4: 108؛ 5: [20]).

"مركز اسناد كتاب‌هاي كودكان و نوجوانان معلول"[6] ، در سال 1985 در نروژ با حمايت يونسكو و با همكاري دفتر بين‌المللي تأسيس گرديد. اين مركز در مؤسسه آموزش كودكان استثنايي در اسلو، پايتخت نروژ، با هدف گردآوري كتاب‌هاي مناسب براي اين گروه از كودكان و نوجوانان، انتشار كتابشناسي‌هاي مربوط به آنها، برگزاري نمايشگاه‌هاي بين‌المللي و همايش‌ها، و تبادل اطلاعات با مراكز بين‌المللي و ناشران به‌وجود آمد (5: [15]). شوراي كتاب كودك شش كتاب از آثار لَمسي، زبان اشاره‌اي، و درشت‌نويسي‌شده را جهت شركت در طرح 2001 به اين مركز معرفي و ارسال كرده است (8:1).

"دفتر بين‌المللي جايزه آساهي"، با همكاري روزنامه ژاپني >آساهي شيمبون<[7]  اعطاي "جايزه آساهي براي ترويج خواندن"[8]  را از سال 1987 (از زمان برگزاري بيستمين كنگره ادبيات كودكان در توكيو) برعهده دارد. مبلغ اين جايزه يك ميليون يِن است كه سالانه از سوي روزنامه آساهي به گروه يا مؤسسه‌اي كه نقش مؤثري در ترويج و گسترش كتابخواني ميان كودكان و نوجوانان ايفا كند اعطا مي‌شود (374:4؛ 3: 108).

>فهرست افتخار دفتر<[9]  منتخبي از كتاب‌هاي ممتاز و جديد كشورهاي عضو دفتر بين‌المللي است كه هر دو سال يك‌بار براي ترجمه و چاپ به‌زبان‌هاي ديگر معرفي مي‌گردد. عناوين كتاب‌ها توسط شعبه‌هاي ملي انتخاب مي‌شود. هر شعبه ملي حق دارد هربار فقط يك نويسنده، يك مصوّر، و يك مترجم را نامزد فهرست افتخار كند. كتاب‌هاي رسيده در غرفه بين‌المللي دفتر، در محل نمايشگاه جهاني كتاب كودك در بولونياي ايتاليا به‌نمايش گذاشته مي‌شود (3: 108؛ 5: [19]).

"كارگاه‌ها و همايش‌هاي مشترك از سوي دفتر بين‌المللي كتاب و يونسكو براي كشورهاي در حال توسعه"[10] ، در زمينه نويسندگي، تصويرگري، توليد، نشر، توسعه، و توزيع كتاب‌هاي كودكان برگزار مي‌شود، كه تاكنون در كشورهاي كاستاريكا، كنيا، آرژانتين، غنا، مكزيك، كلمبيا، مالي، و مصر برگزار شده است (5: [13]؛ 4: 374)..

همكاري با ديگر سازمان‌ها. اين دفتر با يونسكو، يونيسف، كميته بين‌المللي كتاب[11] ،فدراسيون بين‌المللي انجمن‌ها و مؤسسات كتابداري (ايفلا)، انجمن بين‌المللي مطالعه[12] ،بي‌ينال تصويرگري براتيسلاوا[13] ، مركز فرهنگي آسيا براي يونسكو[14] ، و كتابخانه بين‌المللي جوانان همكاري دارد (109:3).

انتشارات. اين دفتر انتشار فصلنامه تخصصي "بوك برد"[15]  را از سال 1963 عهده‌دار است. اين نشريه داراي مقالات متعدد ،نقد و بررسي آثار، و اخبار مربوط به فعاليت‌هاي ملي و بين‌المللي و جوايز است كه با همكاري شعبه‌هاي ملي، مؤسسه‌هاي پژوهشي، و استادان و متخصصان هنر و ادبيات كودكان منتشر مي‌شود و از مهم‌ترين مجلات بين‌المللي در زمينه ادبيات كودكان است (5: [15]). از ايران منصوره راعي، عضو هيأت مديره شعبه ملي دفتر در ايران، به‌عنوان همكار هيأت تحريريه در اين نشريه همكاري دارد (3: 108).

 

مآخذ: 1) خبرنامه داخلي شوراي كتاب كودك. س. سي‌وهشتم، 2 (تابستان 1379): 6-9؛ 2) راعي، منصوره. "خلاصه گزارش جايزه جهاني هانس كريستيان اندرسن 1998". خبرنامه داخلي شوراي كتاب كودك. س. سي‌وهفتم، 4 (زمستان 1378): 9-30؛ 3) موسوي، نوشين. "دفتر بين‌المللي كتاب براي نسل جوان". پيام كتابخانه. س. دوم، 4 (زمستان 1371)، 105-110؛

4)  Maissen, Leena. "International Board on Books for Young People". World Encyclopedia of Library and Information Science, P. 374; 5) What Is IBBY? Basel, Switzerland: IBBY, 1994.

مهربانو عنقايي

                بازنگاري فاطمه همتيان



.[1] International Board on Books for Young People(IBBY)

.[2] Jella Lepman

.[3] International Youth Library

.[4] Bazel

.[5] Hans Christian Andersen Award

.[6] IBBY Documentation Centre of Books for DisabledYoung People

.[7] Asahi Shimbon

.[8] Asahi Reading Promotion Award

.[9] IBBY Honour List

.[10] IBBY-UNESCO Workshops and Seminars forDeveloping Countries

.[11] International Book Committee

.[12] International Reading Association

.[13] Biennale of Illustration Bratislava (BIB)

.[14] Asian Cultural Centre for UNESCO

.[15] Book Bird

 

بازگشت به فهرست مقالات د