Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

راهنماي مجله‌ها و روزنامه‌هاي ايران. اين كتاب مجموعه‌اي است حاوي اطلاعات مربوط به كليه مجله‌ها و روزنامه‌هايي كه به‌زبان فارسي يا زبان‌هاي ديگر در ايران منتشر مي‌شود. اين راهنما خبرنامه‌هايي كه علاوه بر اخبار داخلي داراي مقالات تحقيقي باشد (به‌جز خبرنامه سفارتخانه‌ها) و مجله‌هايي كه به‌عللي در فاصله زماني معيّن منتشر نمي‌شود يا فقط سالي يك‌بار منتشر مي‌گردد، را نيز دربر مي‌گيرد (2: هفت). هدف از انتشار آن، نشان دادن وضع نشر مجله‌هاو روزنامه‌ها و آشنا كردن محققان و مراكز علمي با اين‌گونه مواد است تا درصورت نياز بتوانند براي تهيه يا خريد آنها اقدام كنند (118:1).

در ايران نخستين كسي كه اطلاعات مربوط به نشريات ادواري را مدوّن كرد رابينو[1]، كنسول انگليس در ايران، بود كه جزوه‌اي به‌زبان انگليسي با عنوان روزنامه‌هاي ايران و روزنامه‌هاي فارسي منتشرشده در خارج از ايران<[2] منتشر ساخت. البته، قبل از او ميرزا محمدخان تربيت، مجموعه‌اي از نشريات ادواري را در كتابخانه شخصي خود گردآوري كرده بود؛ اما، بنابر گفته خود او پس از دريافت جزوه رابينو، به فكر تدوين و چاپ مجموعه خود افتاد و با اخذ اجازه از رابينو با استفاده از فهرست او، و افزودن 29 عنوان نشريه، فهرستي از نشريات ادواري تهيه كرد. اين فهرست اطلاعات مربوط به نشريات را از ابتداي پيدايش مطبوعات تا سال 1337 ق. دربر مي‌گرفت. تنظيم آن به ترتيب الفبايي عنوان بود و ذيل هريك، توصيفگرهايي با عناوين "نشريه"، "روزنامه"، "نامه ماهيانه"، يا "مجله" درج مي‌شد (3:هشت). سپس محمد صدرهاشمي در كتابي تحت عنوان تاريخ جرايد و مجلات ايران، نشريات را از ابتداي پيدايش مطبوعات تا سال 1332، كه شامل 1186 عنوان مجله و روزنامه مي‌شد، با دقت، الفبايي كرد و پس از او نيز مسعود برزين در كتاب سيري در مطبوعات ايران تعداد 376 نشريه، اعم از مجله، روزنامه، و هفته‌نامه را كه در فاصله سال‌هاي 1332 ـ 1353 منتشر شده بود، فراهم آورد (3: ده).

سرانجام، در سال 1347، پوري سلطاني مجله‌ها را در كتابي با عنوان راهنماي مجله‌هاي ايران گردآوري كرد و اين كار را به‌طور مستمر طي سال‌هاي متمادي با همكاري رضا اقتدار ادامه داد. اين اثر، همراه با تجديد نظر و اضافات، از سال 1373 با عنوان راهنماي مجله‌ها و روزنامه‌هاي ايران چاپ و منتشر مي‌شود.

اين راهنما قبل از انقلاب اسلامي به دو زبان فارسي و انگليسي منتشر مي‌شد كه نسخه انگليسي آن بيشتر مورد توجه كتابخانه‌ها و محققان و علاقه‌مندان خارجي بود و از همان سال‌هاي نخست، نام آن در مراجع معتبر بين‌المللي از جمله اولريخ[3]، راهنماي نشريات[4]، و ايبسكو[5]  ظاهر شد (3:هفت). پس از انقلاب اسلامي، اين كتاب فقط به زبان فارسي منتشر مي‌شود كه عناوين مجلات غيرفارسي، آوانويسي شده و در ترتيب الفبايي عناوين قرار مي‌گيرد و املاي لاتيني آن در مقابل عنوان مجله ذكر مي‌شود، و براي عناوين لاتين مجلات، فهرست جداگانه‌اي در انتهاي كتاب به‌زبان اصلي تنظيم شده است (2:ده). اين راهنما تاكنون مرتباً به‌طور سالانه منتشر شده و به‌علت روزآمد بودن، جهت انتخاب مجله‌ها در موضوع‌هاي مختلف در سازمان‌ها و مؤسسات و كتابخانه‌ها كاربرد دارد. در مورد هر پيايند با دادن اطلاعاتي در مورد عنوان، نوع مجله، تاريخ انتشار، اولين شماره، فاصله انتشار، صاحب امتياز، سردبير يا مدير مسئول، بهاي اشتراك، زبان، نشاني، شماره تلفن و دورنگار، تيراژ، شماره استاندارد بين‌المللي نشريات ادواري، و نيز دارا بودن نمايه موضوعي، كار دسترسي به مجلات را براي طالبان آنها ميسّر ساخته و به‌منزله ماده خامي براي پژوهش‌هاي تحليلي است (3: ده ـ يازده؛ 2: نه).

شيوه گردآوري اطلاعات مندرج در آن مبتني بر پرسشنامه‌هاي ارسالي از سوي دفاتر مجله‌هاي مختلف است و براي اطلاع از مجله‌ها و روزنامه‌هاي جديد نيز علاوه بر استفاده از آرشيو كتابخانه ملي، به كتابخانه‌هاي معتبر تهران، جشنواره‌هاي سالانه مطبوعات، آرشيو وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، و حتي دكّه‌هاي روزنامه‌فروشي و فهرست موجودي كتابخانه‌ها نيز مراجعه شده است (2: هشت).

در اين راهنما، كليه مجلات و روزنامه‌ها به ترتيب الفباي عنوان تنظيم شده‌اند و در مورد مجلاتي كه نام خاصي ندارند و ابتداي عنوان آنها با كلماتي نظير ماهنامه، خبرنامه، هفته‌نامه، يا مجله آغاز شده و عنوان مجله مركّب از يك كلمه عام و نام سازمان يا مؤسسه است، كلمات عام از ابتداي  نام مؤسسه حذف و شكل شناسه طبق قواعد فهرستنويسي انگلوـ امريكن آمده است؛ به‌طور مثال، مجله بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران به‌صورت "بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، مجله"، آمده و از صورت اصلي آن ارجاع فراهم شده است (2: يازده ـ دوازده؛ 3: سيزده ـ چهارده).

براي تسهيل در امر بازيابي اطلاعات مندرج در اين راهنما، چهار نمايه به انتهاي آن افزوده شده كه شامل نمايه مجله‌هاي شهرستان‌ها، نمايه موضوعي، نمايه نام اشخاص و مؤسسات و سازمان‌هاي ناشر، و نمايه مجلات خارجي و دوزبانه است. نمايه موضوعي اين راهنما فقط مي‌تواند به‌منزله راهنماي كلي مورد استفاده قرار گيرد، زيرا سعي شده كه فقط يك يا دو موضوع اساسي مجله ذكر شود و از تكرار موضوع‌هاي وابسته مطلقاً صرف‌نظر گرديده است و براي روزنامه‌ها به‌سبب اينكه بيشتر خبري و سياسي هستند نمايه موضوعي تهيه نشده است (2:دوازده ـ سيزده).

 

مآخذ: 1) حرّي، عباس. "مروري بر دو راهنما". فصلنامه كتاب. دوره پنجم، 3و4 (پائيز و زمستان 1373): 118 ـ 121؛ 2) سلطاني، پوري ؛ اقتدار، رضا. راهنماي مجله‌ها و روزنامه‌هاي ايران 77 ـ1376. تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1368؛ 3) همو. راهنماي مجله‌هاي ايران 1347 ـ 1368. تهران: كتابخانه ملي ايران، 1369.

                احمد مقدم صباگردي

            بازنگاري ميترا صميعي

 


[1] . H. L. Rabino

[2]. Table of Newspapers of Persia and of Newspapers inthe Persian Language Published Outside Persia

[3]. Ulrich᾽s International Periodicals Directory

[4]. Serial Directory

[5]. Ebsco

بازگشت به فهرست مقالات ر