Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
 

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

رده‌بندي دهدهي جهاني (يو.دي.سي.)[1] . در دهه 1890 ميلادي، دو حقوقدان بلژيكي، پل اتله[2]  و هانري لافونتن[3] ، به فكر تهيه كتابشناسي جامع جهاني از كل حوزه دانش مضبوط، اعمّ از كتاب، مقاله، گزارش، پروانه ثبت اختراع، و مانند آن بر روي برگه افتادند. براي رسيدن به اين هدف، به رده‌بندي بسيار تخصصي ويژه‌اي نياز داشتند.

رده‌بندي دهدهي ديويي تازه در اروپا شناخته شده بود و اين دو تن آن را براي طرح خود مناسب نمي‌دانستند، زيرا اين رده‌بندي به اندازه كافي تفصيلي و دقيق نمي‌نمود. در ،1895 اجازه ملويل ديويي را براي اقتباس، ترجمه، و توسعه بيشتر طرح وي (بعد از ويرايش پنجم) درخواست و دريافت كردند. اُتله و لافونتن دست به ترجمه فرانماها به زبان فرانسوي زدند و در حين كار، دگرگوني‌هاي ملي را در رده‌هاي دين، علوم اجتماعي، و فن‌آوري پديد آوردند؛ و با كمك متخصصان موضوعي، رده‌بندي دهدهي جهاني را (كه گاه "گسترش بروكسلي"[4]  ناميده مي‌شود) توسعه دادند.   

اگرچه يو.دي.سي. بر مبناي رده‌بندي ديويي طراحي شد، از جهاتي با آن متفاوت است. ساختار بنيادي رده‌هاي دهگانه و بيشترين تعداد از هزار نشانه سه رقم اصلي (به‌جز صفرهاي آخر) باقي ماند، اما تعداد بيشتري از تقسيمات پديد آمد. نهايتاً، در يو.دي.سي.، علامت دونقطه (:) براي وصل كردن بيش از دو نشانه به يكديگر، به‌عنوان علامت وابستگي ارائه شد. اين وسيله‌اي بود كه نشانه‌ها را تا ميزان بالايي قابل انعطاف مي‌كرد. به‌طور مثال، سندي در مورد "استفاده از رايانه در مديريت كاركنان بيمارستان" چنين رده‌بندي مي‌شود: 68/519: 3/658: 1/362 (بيمارستان: مديريت پرسنلي: رايانه)، كه هريك از اين سه نشانه مي‌تواند به‌عنوان نقطه دستيابي مستقل مورد استفاده قرار گيرد.

تمام جدول‌هاي يو.دي.سي. ابتدا در سال 1905 تحت عنوان >دستورالعمل فهرست كتابشناختي جهاني<[5]  منتشر گرديد و سپس به‌وسيله ويرايش‌هاي كامل به زبان‌هاي آلماني، انگليسي، روسي، اسپانيولي، ژاپني، و هشت زبان ديگر پي‌گيري شد. اين ويرايش‌هاي كامل شامل حدود 150000 تقسيم فرعي است. ويرايش‌هاي متوسط (حدود 30 درصد جدول‌هاي كامل) به زبان‌هاي انگليسي، آلماني، فرانسوي، ژاپني، و سيزده زبان ديگر موجود است. ويرايش‌هاي خلاصه (حدود 10 تا 15 درصد جدول‌هاي كامل) به هفده زبان و پنج نوع الفبا وجود دارد. به‌علاوه، ويرايش‌هاي خاصي نيز در بعضي از حوزه‌هاي موضوعي منتشر شده كه، در آنها، نشانه‌ها در موضوع‌هاي خاص به‌طور كامل و در موضوع‌هاي فرعي فقط به شكل مخفف فهرست گرديده است.

انديشه كتابشناسي جامع جهاني، در دهه 1920 به‌سبب غيرعملي بودن آن رها گرديد، اما يو.دي.سي. به‌سرعت به‌وسيله بسياري از كتابخانه‌ها، سازمان‌هاي چكيده‌نويسي، و نشريات، به‌خصوص براي موضوع‌هاي علمي و فني، در سراسر دنيا پذيرفته شد و هنوز هم اين نظام رده‌بندي در گستره وسيعي مورد استفاده است. در ايالات متحده، يو.دي.سي. در بسياري از كتابشناسي‌هاي موضوعي تخصصي، خدمات وسيع چكيده‌نويسي، و نيز بسياري از كتابخانه‌ها مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد. در روسيه، استفاده از يو.دي.سي. در 1963 براي تمام كتابخانه‌هاي علمي و فني اجباري گرديد و همچنين در خدمات چكيده‌نويسي، سرشناس‌ترين آنها "رفراتيوني ژورنال"[6]  و نيز تمام كتاب‌هاي علمي و فني شماره‌هاي يو.دي.سي. را دارند. بدين ترتيب، در كشورهاي اروپاي شرقي، يو.دي.سي. به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته و به ميزان بالايي در ژاپن، برزيل، و كشورهاي ديگر امريكاي لاتين نيز به‌كار مي‌رود.

ساختار بنيادي يو.دي.سي. هنوز ده رده اصلي رده‌بندي ديويي را (به‌جز رده 4 كه خالي است و با ادبيات در رده 8 ادغام شده است) دنبال مي‌كند، اما ديگر كاملاً با رده‌بندي ديويي منطبق نيست؛ زيرا موضوع‌هاي بسياري هم‌اكنون به‌وسيله نشانه‌هاي كاملاً متفاوت رده‌بندي شده‌اند. مسئوليت تجديد نظر و توسعه يو.دي.سي. برعهده فيداست، كه با كميته‌هاي متخصصان يا افراد علاقه‌مند كار مي‌كند. گسترش‌ها و ويرايش‌ها هر شش ماه يك‌بار منتشر مي‌شوند و هر شماره شامل صدها نشانه جديد، اصلاح‌شده، يا حذف‌شده است و پيوسته روزآمد نگاه داشته مي‌شود.

            هانس اچ. وليچ[7] ؛ ريچارد پي. اسميرا گلا[8]  (WELIS)

ترجمه مهدي داودي

 

افزوده. از سال 2001، ويرايش جديد يو.دي.سي. به شكل پيوسته و از طريق شبكه وب جهاني نيز قابل دسترس است. اين محصول به‌عنوان منبعي براي كمك به طبقه‌بندي مجموعه‌هاي مواد ـ از نسخ خطي و كتاب‌هاي چاپي تا چندرسانه‌اي‌ها ـ قابل دسترسي است كه براي نشان دادن روابط ميان موضوع‌ها تجهيز شده است. مزاياي استفاده از قالب پيوسته آن شامل موارد زير است: 1) تسهيل و تسريع طبقه‌بندي مواد؛ 2) استفاده از مهارت‌هاي جست‌وجوي مشابه و مشاهده نتايج به‌صورت پيوسته؛ 3) تكميل محتواي پايگاه‌هاي اطلاعاتي ويژه يو.دي.سي.؛ 4) ارائه راهكار براي جست‌وجوهاي متعدّد و سلسله مراتبي در زبان طبيعي؛ 5) جست‌وجو بر اساس منطق بول؛ و 6) ديگر موارد فني و كاربردي.

 

بازگشت به فهرست مقالات ر