Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
 

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكي[16] . اين رده‌بندي، كه مبتني بر رده‌بندي كتابخانه پزشكي ارتش امريكاست، در سال 1944 شكل گرفت. در بررسي طرح اين رده‌بندي آمده است كه: "بهترين رده‌بندي براي كتابخانه پزشكي نوعي رده‌بندي است كه تركيبي از نشانه‌هاي نظام كتابخانه كنگره بر پايه طرح رده‌بندي كانينگهام باشد" (2: ج 19، ص 142). پيرو اين توصيه، كميته‌اي مجري اين طرح شد و طرح مقدماتي آن در سال 1948 منتشر گرديد. پس از بررسي مجدّد طرح، نخستين ويرايش رسمي آن در سال 1951 با عنوان >رده‌بندي كتابخانه پزشكي ارتش امريكا <انتشار يافت (4: ix). از آن تاريخ تاكنون پنج ويرايش از اين رده‌بندي منتشر شده كه آخرين آن مربوط به سال 1994 است.

تاريخچه. پيش از تدوين اين رده‌بندي، سه نظام رده‌بندي ديگر به شرح زير وجود داشت:

الف. رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكي بوستون[17] . اين رده‌بندي در سال 1879 طراحي شد و بعدها مورد تجديد نظر و گسترش قرار گرفت. در سال 1921، انجمن كتابداران پزشكي[18]  آن را به‌عنوان رده‌بندي مطلوب براي كتابخانه‌هاي پزشكي امريكا پذيرفت (3: ج 17، ص 386). سومين ويرايش اين رده‌بندي كه در 1946 انتشار يافت گروه‌هاي موضوعي چون آثار مرجع و تاريخ پزشكي، علوم زيستي و پايه، و پزشكي و تخصص‌هاي آن را دربر مي‌گرفت. اين رده‌بندي شامل 41 رده موضوعي است كه با عدد، تقسيمات فرعي آنها با حروف درشت، و تقسيمات فرعي‌تر با حروف ريز مشخص مي‌شود. اين رده‌بندي را كتابداران كتابخانه‌هاي علوم پزشكي مناسب ندانستند و به همين سبب مورد استفاده قرار نگرفت.

ب. رده‌بندي كانينگهام. اين رده‌بندي در سال 1929 توسط ايلين آر. كانينگهام[19]  تدوين شد و تا 1967 پنجمين ويرايش آن انتشار يافت. وي اين رده‌بندي را مطابق برنامه آموزشي مدرسه پزشكي دانشگاه وندربيلت[20]  تنظيم كرد. اين رده‌بندي به 26 موضوع تقسيم شده است. موضوع‌ها با حرف و تقسيمات موضوعي فرعي با عدد و حرف نشان داده شده است. شماره‌هاي نسبتآ كوتاه و آسان اين رده‌بندي و امتيازات ديگر آن سبب شد تا اساس طرح رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكي امريكا قرار گيرد (259:1 ـ 260).

ج. رده‌بندي بارنارد[21] . اين نظام رده‌بندي در سال 1936 تهيه و دومين ويرايش آن در 1955 چاپ و منتشر گرديد. ترتيب و توالي رده‌ها از علوم طبيعي آغاز و به تخصص‌هاي پزشكي ختم مي‌شود. نظام شماره‌گذاري آن صرفآ با استفاده از حرف است. براي گسترش اين رده‌بندي، جداول كمكي منظور شده است، ولي به سبب عدم قابليت گسترش موضوعي مورد توجه قرار نگرفت (261:1).

ساختار. رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكي مباحثي چون علوم پايه، دندان‌پزشكي، پزشكي، و رشته‌هاي وابسته مانند پرستاري و مامايي را دربر مي‌گيرد. نشانه‌گذاري آن تركيبي از حرف و عدد است و داراي 35 رده اصلي و نمايه‌اي الفبايي است كه در يك مجلد چاپ و منتشر مي‌شود. هر رده، معمولا شامل بخش‌هاي خلاصه رده، كليات، تقسيمات شكلي، و رده‌هاي موضوعي است.

ويژگي‌هاي اين رده‌بندي عبارتند از:

الف. تقسيمات شكلي. در هر رده، شكل منابع با اعداد 1 تا 39 نشان داده مي‌شود. به‌طور مثال، عدد 17 براي اطلس‌ها و عدد 13 براي واژه‌نامه‌ها و دايره‌المعارف‌ها درنظر گرفته شده است.

ب. تقسيمات موضوعي. همه جنبه‌هاي يك موضوع، در رده مربوط، با ترتيبي منطقي از كالبدشناسي، كارتَن‌شناسي، و آسيب‌شناسي تا درمان و انواع آنها آمده است كه، در مقايسه با رده‌بندي كتابخانه كنگره، رويكردي متفاوت دارد. معمولا، برخي رده‌هاي موضوعي داراي يادداشت‌هايي براي راهنمايي فهرستنويس است. نشانه ستاره (*) در برخي رده‌ها بدان معناست كه رده مربوط هم براي تك‌نگاشت‌ها و هم براي پيايندها به‌كار مي‌رود.

ج. تقسيمات جغرافيايي. برخي رده‌ها محدود به استفاده از تقسيمات جغرافيايي است كه، با به‌كارگيري جدولي ويژه، شماره مربوط به منطقه جغرافيايي تعيين و به رده اضافه مي‌شود. اين جدول، در واقع، طرح تغييرشكل‌يافته جدول كاتر است. در اين جدول، جهان به نُه منطقه به اضافه يك منطقه ويژه براي سازمان‌هاي بين‌المللي، كه غالبآ منابعي در زمينه پزشكي منتشر مي‌كنند، تقسيم شده است (257:1). نشانه آن از دو حرف و يك يا دو رقم از جدول كاتر سن‌برن تشكيل شده كه اولين حرف بيانگر منطقه جغرافيايي و دومين حرف بيانگر نخستين حرف نام كشور يا ايالت مربوط است.

د. فهرست. اين بخش راهنمايي براي استفاده از شماره‌هاي فرانماست. واژه‌ها به‌صورت الفبايي تنظيم شده و براي هر موضوع شناسه‌اي با شماره وجود دارد. در ذيل برخي موضوع‌ها، جنبه‌هاي مختلف آن موضوع به‌صورت الفبايي تنظيم شده و شماره رده‌بندي مربوط به آن آمده است. سعي شده است كه اصطلاح‌ها و رده‌ها منطبق با توصيفگرهاي >سرعنوان‌هاي‌ موضوعي‌ پزشكي‌ (مش‌) <[22] باشد كه در اين ميان براي تعيين مكان مناسب يك مفهوم در فرانما و ارتباط آن با اصطلاحات ديگر، تا حد امكان از ساختار درختي (سلسله مراتبي) سرعنوان‌هاي پزشكي نيز بهره‌گيري شده است (4: مقدمه).

ه  . ارجاع‌ها. شكل‌هاي گوناگون ارجاع در فرانما و فهرست وجود دارد:

در فرانما: 1) ارجاع cf = "مقايسه كنيد با"، كه ذيل برخي رده‌هاي موضوعي در فرانما وجود دارد و براي راهنمايي فهرستنويس به موضوع‌هاي وابسته، مشابه، يا خاص‌تر در نظر گرفته شده است؛ 2) ارجاع توضيحي، كه براي راهنمايي فهرستنويس، به‌شكل عبارت راهنما، ذيل برخي رده‌هاي موضوعي در فرانما آمده است؛

در فهرست: 1) ارجاع "نگاه كنيد به"، كه اشاره به شناسه تكواژه‌اي و برگزيده در نمايه دارد و با واژه راهنماي "See" مشخص مي‌شود؛ 2) ارجاع "نگاه كنيد به"، كه اشاره به شناسه‌ها يا مفاهيمي چندوجهي در نمايه دارد؛ 3) ارجاع "نگاه كنيد به"، كه با تورفتگي ذيل شناسه عام‌تر مي‌آيد و اشاره به مفهومي خاص‌تر دارد؛ 4) ارجاع توضيحي، كه با تورفتگي ذيل شناسه اصلي مي‌آيد؛ 5) ارجاع "نيز نگاه كنيد به"، كه ذيل شناسه به‌صورت تورفتگي آمده و فقط با شناسـه عام‌تر ارتباط موضـوعي دارد؛ و 6) ارجاع "نيز نگاه كنيد به"، كه ذيل شناسه به صورت تورفتگي مي‌آيد و فهرستنويس را به شناسه‌هاي مرتبط ديگر هدايت مي‌كند.

و. كتابشناسي‌ها. كتابشناسي‌هاي مربوط به حوزه پزشكي در رده موضوعي خود رده‌بندي مي‌شود و حرف "Z" به‌منزله پيشوند به شماره رده افزوده مي‌گردد.

ز. پيايندها. نشريه‌هايي مانند سالانه‌ها (گزارش‌ها، سالنامه‌ها، و فهرست‌ها)، مجلات، روزنامه‌ها، خلاصه مذاكرات همايش‌ها و انجمن‌ها، و تك‌نگاشت‌هاي مسلسل كه پيايند محسوب مي‌شوند در كتابخانه ملي پزشكي امريكا بر اساس شكل، و نه موضوع، رده‌بندي مي‌گردد و رده‌هاي W1، W2، و  WX2براي اين منظور درنظر گرفته شده است. البته ساير كتابخانه‌ها مي‌توانند پيايندها را نيز مانند كتاب برحسب موضوع رده‌بندي كنند و حتي در فهرست جاري كتابخانه ملي پزشكي امريكا، علاوه بر رده مخصوص پيايندها، رده موضوعي آن نيز براي بازيابي و استفاده ساير كتابخانه‌ها آمده است.

گسترش رده‌هاي پزشكي. برخي كتابخانه‌هاي تخصصي حوزه علوم پزشكي (مانند دندانپزشكي، پرستاري، و جز آن) در به‌كارگيري رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكي با مشكلاتي روبه‌رو هستند. راه‌حل‌هايي براي گسترش و تجديد نظر رده‌هاي تخصصي پديد آمده است كه گسترش رده دندانپزشكي به‌وسيله اشتراوس[23]  در كتابخانه دانشكده دندانپزشكي دانشگاه نورث وسترن[24] ؛ گسترش رده پرستاري؛ و گسترش مبحث اعتياد به مواد مخدر در كتابخانه پزشكي نوريس دانشگاه كاليفرنياي جنوبي از آن جمله‌اند. البته ناهماهنگي‌هايي در برخي رده‌هاي اين گسترش‌ها در مقايسه با همان رده موضوعي در رده‌بندي اصلي به چشم مي‌خورد. كتابخانه ملي پزشكي امريكا، پس از بررسي كلي، بعضي از اين گسترش‌ها را تأييد كرده و شماره‌هاي مورد نظر را به طور دائم در رده‌بندي اصلي جاي داده است و توصيه مي‌كند كه گسترش‌ها با طرح اصلي رده‌بندي، و نه به‌عنوان بخشي از آن، مورد استفاده قرار گيرد (262:1 ـ 263).

 

 

مآخذ:

1) Handbook of Medical Library Practice. 4th. ed. Chicago: Medical Library Association, 1983; 2) "Medical Classification". Encyclopedia of Library & Information Science. Vol. 19, PP. 141-142; 3) "Medical Library Association". Encyclopedia of Library & Information Science. Vol. 17, p. 386; 4) National Library of Medicine Classification: A Scheme for the Shelf Arrangment of Library Materials in the Field of Medicine and its Related Sciences. 5th. ed. Bethesda, MD: US Dept. of Health and Human Services; National Library of Medicine, 1994.

           پروانه مديراماني

 

 

[1]. Library of Congress Classification (LCC)

[2]. J. C. M. Hanson

[3]. Charles Martel

[4]. Gale Research Institute

[5]. Library of Congress Classification SchedulesCombined with Aditions and Changes through 1988

[6]. Index to the Library of Congress Classification

[7]. Combined Indexes to the Library of CongressSubject Headings

[8]. Library of Congress Catalog: A Cumulative Catalog of Books Represented by Library of Congress Printed Cards

[9]. National Union Catalog (NUC)

[10]. Monographic Series

[11]. Library of Congress Name Headings withReferences

[12]. Council on Library Resources

[13]. MARC (Machine Readable Cataloging)

[14]. RLIN/ BALLOTS

[15]. WLN (Washington Library Network)

[16]. National Library of Medicine Classification (NLM)

[17]. Boston Medical Library Classification

[18]. Medical Library Association

[19]. Eileen R. Cunningham

[20]. Vanderbilt University Medical School

[21]. Barnard Classification

[22]. Medical Subject Headings (Mesh)

[23]. Strauss

[24]. North Western University Dental School Library

 

 

 

 

 بازگشت به فهرست مقالات ر