Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ر

رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكی ( ان. ال. ام) [1] این رده­بندی را کتابخانه ملی پزشکی آمریکا برای نظم بخشیدن به منابع موجود در کتابخانه­های تخصصی علوم پزشکی و بهداشت تولید کرده است. ان. ال. ام علوم پايه و بالینی پزشكي، دندان‌پزشكي، و رشته‌هاي وابسته مانند پرستاري و مامايي، علوم آزمایشگاهی و بهداشت و پیراپزشکی را در بر می­­گیرد. نشانه‌گذاري آن تركيبي از حرف و عدد است. ان. ال. ام داراي 35 رده اصلي شامل QS-QZ برای علوم پیش­- بالینی، و W-WZ برای علوم بالینی است. یک رده مرتبط با آثار قرن نوزدهم و نمايه‌اي الفبايي نیز دارد. در آن برای برخی آثار عمومی مرجع و موضوع­های خارج از علوم پزشکی، برخی رده­های کتابخانه کنگره آمریکا[2] به­کار می­رود و رده­های QM کالبد شناسی انسانی، QR میکرب­شناسی و R پزشکی رده­بندی کنگره اصلا در آن به­کار نمی­رود. هر رده، نیز معمولا دارای بخش‌هاي خلاصه، كليات، و آثار مرجع[3]، و  رده‌هاي موضوعي است که بخش اصلی را تشکیل می دهد.

پیدایش و تحول. ان. ال. ام. مبتني بر رده‌بندي كتابخانه پزشكي ارتش امريكا، شكل گرفته است. پيش از آن سه نظام رده‌بندي ديگر برای علوم پزشکی وجود داشت. نخستین آنها رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكي بوستون[4] بود که در سال 1879 تدوین شده بود و بعدها   تجديد نظر و گسترش­هايی به خود دید. در سال 1921، انجمن كتابداران پزشكي[5]، آن را به‌عنوان رده‌بندي مطلوب براي كتابخانه‌هاي پزشكي امريكا پذيرفت (3: ج 17، ص 386). سومين ويرايش آن  در 1946 انتشار يافت. اين رده‌بندي 41 رده موضوعي دارد.  اما آن را كتابداران كتابخانه‌هاي علوم پزشكي مناسب ندانستند و از آن استفاده نکردند.

دیگری رده‌بندي كانينگهام بود که آن را ايلين آر. كانينگهام در  1929 تهیه کرد و تا 1967 پنج ويرايش آن انتشار يافت. اين رده‌بندي مطابق برنامه آموزشي دانشکده پزشكي دانشگاه وندربيلت [6]تنظيم شده بود و 26 رده اصلی داشت. موضوع‌ها با حرف و تقسيمات موضوعي فرعي با عدد و حرف نشان داده می‌شد. شماره‌هاي نسبتآ كوتاه و آسان اين رده‌بندي و امتيازات ديگری سبب شد  که رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكی اساس طرح رده‌بندي كتابخانه ملي پزشكي امريكا قرار گيرد (259:4 ـ 260).

سومین  رده‌بندي به رده­بندی بارنارد[7] مشهور است. ویرایش نخست آن  در سال 1936 و دومين آن در 1955 منتشر شد که با ردة علوم طبيعي آغاز و به تخصص‌هاي پزشكي ختم مي‌شود. کدهای آن از حرف تشکیل شده است. این رده­بندی نیز به سبب گسترش­ناپذیری آن رواج نیافت (261:4).

طرح مقدماتي ان. ال . ام.  در سال 1948، و  نخستين ويرايش رسمي آن در 1951 با عنوان "رده‌بندي كتابخانه پزشكي ارتش امريكا " انتشار يافت (2: ix). از آن تاريخ تا 1999 پنج ویرایش از این رده­بندی در قالب کاغذی منتشر شد. از ویرایش سال 2002 در قالب الکترونیک و از طریق یک وب­سایت اختصاصی[8] منتشر شده و هرساله روزآمد می شود[9]. بارگذاری در قالب­های پی دی اف[10] و اچ تی ام ال[11] آن نیز با رعایت موازین حق مؤلف، به رایگان در دسترس است.[12]

وِیژگی ها. ان ال. ام برپایه نظم سلسله مراتبی (درختی) سرعنوان های پزشکی (مِش)* برای تعیین جایگاه و ربط مناسب هر مفهوم در فرانما[13] تنظیم شده است. ابتدای هر رده به آثار مرجع و کلیات[14]، اختصاص دارد. به‌طور مثال، در همه رده­ها عدد 17 به اطلس‌ها و عدد 13 به واژه‌نامه‌ها و دايره‌المعارف‌ها اختصاص یافته است. همه جنبه‌هاي يك موضوع، در هر رده به­ترتیب  از كالبدشناسي، فیزیولوژی، و آسيب‌شناسي تا درمان و انواع آنها تشکیل شده است. از این لحاظ ان ال ام با رده‌بندي كتابخانه كنگره، متفاوت است. برخي رده‌هاي موضوعي نیز داراي يادداشت‌ راهنماست.

 تقسيمات جغرافيايي در ان ال ام  با استفاده از شماره مربوط به منطقه جغرافيايي از جدولG  تعيين و به رده اضافه مي‌شود. اين جدول تغييرشكل‌يافته جدول كاتر است (257:1) و در آن جهان به ده منطقه جغرافیایی و سه منطقه ويژه، به ترتیب براي سازمان‌هاي بين‌المللي پزشکی، مناطق قطبی کره زمین، و مناطق تاریخی، تقسيم شده است. نشانه مناطق جغرافیایی از دو حرف و يك يا دو رقم از جدول كاتر سن‌برن تشكيل می­شود. نخستين حرف بيانگر منطقه جغرافيايي و دومين حرف بيانگر نخستين حرف نام كشور يا ايالت است. آثار  قرن نوزدهمی[15] (منتشر شده در فاصله سال­­های 1801 تا 1913 ) و ترجمه آنها  در همین سال ها در این رده قرار می­گیرند. 

در نمایه الفبايي  ان ال ام براي هر موضوع شناسه‌اي با شماره ای منطبق بر مفاهیم و توصيفگرهاي سرعنوان‌هاي ‌موضوعي ‌پزشكي ‌(مش‌) وجود دارد. کنار هر مدخل،  نماد درخت[16] به چشم می­خورد که کاربر با کلیک بر آن به صفحه توصیفگر مرتبط در  مش هدایت می­شود. ذيل برخي موضوع‌ها، جنبه‌هاي مختلف آن موضوع به‌صورت الفبايي همراه با شماره رده آمده است. هرساله برای انعکاس جدیدترین اضافات و تغییرات به مدخل هانمایه افزوده می شود

نمایه. اين بخش، راهنمايي براي استفاده از شماره‌هاي فرانماست. واژه‌ها به‌صورت الفبايي تنظيم شده و براي هر موضوع شناسه‌اي با شماره وجود دارد و کاملا منطبق بر مفاهیم و توصيفگرهاي سرعنوان‌هاي ‌موضوعي‌ پزشكي ‌(مش‌) است، مفاهیمی که برای اولین بار در آخرین ویرایش از مش ظاهر شده و نیز مفاهیم قدیمی­تری که پشتوانه اي بر منابع فهرست شده مي باشند(2). 

. ارجاع‌های متقابل[17]. در فرانما و فهرست  ان ال ام از این قرار است:

الف) در فرانما: 1) ارجاع cf = "مقايسه كنيد با"، كه ذيل برخي رده‌هاي موضوعي در فرانما وجود دارد و براي راهنمايي فهرستنويس به موضوع‌هاي وابسته، مشابه، يا خاص‌تر در نظر گرفته شده است؛ 2) ارجاع توضيحي، كه براي راهنمايي فهرستنويس، به‌شكل عبارت راهنما، مقابل و ذيل برخي رده‌هاي موضوعي در فرانما آمده است؛ به طور مثال، (این رده هم برای تک نگاشت­ها و هم پیایندها به­کار می­رود)؛[18](این رده به­کار نمی­رود)[19]و یادداشت­های توضیحی دیگر ذیل هر رده.

ب)  در فهرست: 1) ارجاع "نگاه كنيد به"، كه اشاره به شناسه تكواژه‌اي و برگزيده در نمايه دارد[20] و با واژه راهنماي "See" مشخص مي‌شود؛ 2) ارجاع "نگاه كنيد به"، كه اشاره به شناسه‌ها يا مفاهيمي چندوجهي در نمايه دارد[21]؛ 3) ارجاع "نگاه كنيد به"، كه با تورفتگي ذيل شناسه عام‌تر مي‌آيد و اشاره به مفهومي خاص‌تر دارد؛ 4) ارجاع توضيحي، كه با تورفتگي ذيل شناسه اصلي مي‌آيد؛ 5) ارجاع "نيز نگاه كنيد به"، كه ذيل شناسه به‌صورت تورفتگي آمده و فقط با شناسـه عام‌تر ارتباط موضـوعي دارد[22]؛ و 6) ارجاع "نيز نگاه كنيد به"، كه ذيل شناسه به صورت تورفتگي مي‌آيد و فهرستنويس را به شناسه‌هاي مرتبط ديگر هدايت مي‌كند.

ج)  كتابشناسي‌ها. كتابشناسي‌هاي مربوط به حوزه پزشكي در رده موضوعي خود رده‌بندي مي‌شود و حرف "Z" به‌منزله پيشوند به شماره رده افزوده مي­گردد.

د. پيايندها. نشريه‌هاي سالانه‌(گزارش‌ها، سالنامه‌ها، و فهرست‌ها)، مجلات، روزنامه‌ها، خلاصه مذاكرات همايش‌ها و انجمن‌ها، و تك‌نگاشت‌هاي مسلسل كه پيايند محسوب مي‌شوند در كتابخانه ملي پزشكي امريكا بر اساس شكل، و نه موضوع، رده‌بندي مي­‌گردد و رده‌هاي W1،W2، و WX2 براي اين منظور در نظر گرفته شده است. البته ساير كتابخانه‌ها مي‌توانند پيايندها را نيز مانند كتاب برحسب موضوع رده‌بندي كنند و حتي در فهرست جاري كتابخانه ملي پزشكي امريكا، علاوه بر رده مخصوص پيايندها، رده موضوعي آن نيز براي بازيابي و استفاده ساير كتابخانه‌ها آمده است.

از ان ال ام به شکل گسترده کتابخانه­های علوم پزشکی در سراسر جهان استفاده می­کنند زیرا " دقیق­ترین و مناسب­ترین نظام برای یک مجموعه پزشکی و بهترین پوشش برای این حوزه موضوعی است" (7).  از آنجا كه برخي كتابخانه‌هاي تخصصي مانند دندانپزشكي، پرستاري، و جز آن در به­كارگيري کامل این رده‌بندي با مشكل  روبه‌رو شدند، راه‌حل‌هايي براي گسترش و تجديد نظر رده‌هاي تخصصي پديد آمد. گسترش رده دندانپزشكي به‌وسيله استراوس[23] (8) در كتابخانه دانشكده دندانپزشكي دانشگاه نورث وسترن[24]؛ گسترش رده پرستاري؛ و گسترش مبحث اعتياد به مواد مخدر در كتابخانه پزشكي نوريس دانشگاه كاليفرنياي جنوبي از آن جمله‌اند.

ناهماهنگي‌هايي نیز در برخي رده‌هاي اين گسترش‌ها در مقايسه با همان رده موضوعي در رده‌بندي اصلي به چشم مي‌خورد. كتابخانه ملي پزشكي امريكا، بعضي از اين گسترش‌ها را تأييد كرده و شماره‌هاي  آنها را به طور دائم در رده‌بندي اصلي جاي داده است و توصيه مي‌كند كه از گسترش‌ها همراه با طرح اصلي رده‌بندي، استفاده شود (262:1 ـ 263).

از ماه مارس 2013، کتابخانه ملی پزشکی آمریکا" استاندارد توصیف و دسترسی به منابع" (آر.دی. ای)[25] را جایگزین دومین ویرایش قواعد آنگلوآمریکن*کرده است در حال حاضر رکوردهای کتابشناختی کتابخانه با ترکیب   آر.دی.ای و انگلوآمریکن   عرضه می­شود (9).

  

مآخذ:

1) "Medical Classification". Encyclopedia of Library & Information Science. Vol. 19, PP. 141-142; 2) National Library of Medicine Classification: About the NLM classification. 2016. [online]. Available: https://www.nlm.nih.gov/class/nlmclassintro.html. [7 May. 2016]; 3) "Medical Library Association". Encyclopedia of Library & Information Science. Vol. 17, p. 386; 4) Darling, L. Handbook of Medical Library Practice. 4th. Rev.ed. Chicago: Medical Library Association, 1988;

5) مدیرامانی، پروانه. راهنمای بهره گیری از ابزارهای فهرست نویسی موضوعی، رده­بندی و نمایه سازی در کتابخانه­های علوم پزشکی. تهران: کتابدار، 1386؛

6) National Library of Medicine: "Table G: geographical notation. 2016. [online]. Available: https://www.nlm.nih.gov/class/TableGOutline.html. [7 May. 2016]; 7) Womack, K. (2006). Conformity for conformity's sake? The choice of a classification system and a subject heading system in academic health sciences libraries. Catalogs & Classification Quarterly, 42:1 (2006) : 93-115; 8) Strauss, CD. A suggested expansion of the NLM classification scheme for dentistry. Bulletin of the Medical Library Association 08/1973; 61(3):328-32; 9) National Library of Medicine: RDA Implementation at NLM. 2015. [online]. Available: https://www.nlm.nih.gov/tsd/cataloging/RDA_Implementation_at_NLM.html. [2 May 2017].

 

 

 

 



[1] National Library of Medicine Classification (NLM)

[2] Library Of Congress Classification

[3] Reference works

[4] Boston Medical Library Classification

[5] Medical Library Association

[6] Vanderbilt University Medical School

[7] Barnard Classification

[8] https://www.nlm.nih.gov/class/

[9] http://www.nlm.nih.gov/class/

[10] Portable Document Format (PDF)

[11] HTML

[12] http://www.nlm.nih.gov/class/terms_cond.html

[13] Schedule

[14] Reference Works. General Works

 

[15] 19th Century Schedule

[16]  درخت   نماد ساختار درختی یا سلسله مراتبی در اصطلاحنامه مش است.

[17] Cross References

[18] (Used for both monographs and serials)

[19] This number not used

[20] See References Point to a Single Index Term

[21] References Indented Under Index Terms

[22] See also References Under Indented Terms

[23] Strauss

[24] North Western University Dental School Library

[25] Resource Description and Access (RDA)

پروانه مدیرامانی

بازگشت به فهرست مقالات ر