پرش به محتوای اصلی

دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني(نسخه آزمایشی)

برو به جستجو
آ
الف
ب
پ
ت
ث
ج
چ
ح
خ
د
ذ
ر
ز
ژ
س
ش
ص
ض
ط
ظ
ع
غ
ف
ق
ک
گ
ل
م
ن
و
ه
ی
  
دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني(نسخه آزمایشی) > صفحات دايرة المعارف > رده‌بندي كتابخانه كنگره  

رده‌بندي كتابخانه كنگره

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

رده‌بندي كتابخانه كنگره[1] . اين رده‌بندي، كه اساساً براي طبقه‌بندي كتابخانه كنگره امريكا و گسترش‌هاي آينده آن طراحي شده (4: ذيل "واژه"؛ 24:2)، بر پايه رده‌بندي‌هاي ديويي و گسترش‌پذير كاتر پديد آمده است (8: ذيل "واژه").

تاريخچه. در سال  1897، زماني‌كه كتابخانه كنگره امريكا به ساختمان جديد نقل مكان كرد، نظام رده‌بندي توماس جفرسون، كه تعديلي از طرح فرانسيس بيكن براي طبقه‌بندي دانش بود، توسط اسپوفورد از اوايل قرن نوزدهم براي سازماندهي مجموعه اين كتابخانه پايه‌گذاري شده بود، اما براي سازماندهي مجموعه يك‌ونيم ميليون جلدي كتابخانه كنگره كفايت نمي‌كرد و هيچ‌يك از نظام‌هاي موجود نيز براي رده‌بندي كتابخانه كنگره مناسب به‌نظر نمي‌رسيد. بنابراين، نظام جديد رده‌بندي كتابخانه كنگره طراحي و تدوين گرديد (2: 6، 11؛ 6: 92، 93؛ 7: 269).

اين رده‌بندي متشكل از 21 رده در قالب 30 فرانما توسط گروهي از متخصصان، تحت رهبري جي. سي. ام. هنسون[2] و چارلز مارتل[3]  تهيه گرديد و در توسعه آن از ششمين گسترش رده‌بندي كاتر به‌عنوان راهنماي اصلي جهت نشانه‌گذاري استفاده شده است.

نخستين فرانماي اين رده‌بندي، رده "Z"، كتابشناسي و كتابداري، در سال 1898 توسط كتابخانه كنگره پذيرفته و در سال 1902 منتشر گرديد، اما طرح كلي اين رده در سال 1904 پديد آمد و تا آن زمان رده‌هاي  U,T,S,R,Q,M,F-E,Dكامل شده بود و رده‌هاي H,G,C,A،وV در حال گسترش بود.

تا سال 1948 كليه فرانماها، به‌جز رده K (حقوق)، تكميل و منتشر گرديد (2: 15، 23؛ 7: 273). انتشار رده K نيز، در طي دوره‌اي 28 ساله، در سال 1969 با رده فرعي KF (قوانين ايالات متحده) آغاز و با رده فرعي  KZ(قوانين ملل) در سال 1997 خاتمه يافت (10).

در سال 2000 نيز پيشرفت‌هاي مهمي در توسعه فرانماهاي رده‌بندي كتابخانه كنگره امريكا براي قوانين ديني، با تأكيد ويژه بر قوانين دين مسيحيت، اسلام، و يهوديت، پديد آمده است (9).

گرچه نظام رده‌بندي كنگره با هدف طبقه‌بندي كتابخانه كنگره امريكا طراحي شده است، در سال‌هاي اخير، براي تجديد نظر و گسترش مستمر رده‌بندي، نيازهاي ساير كتابخانه‌ها نيز مورد عنايت قرار گرفته است (27:2).

تحقيقات انجام‌شده تا سال 1981 نشان مي‌دهد كه 5/14 درصد از انواع كتابخانه‌ها در ايالات متحده و كانادا از اين رده‌بندي استفاده كرده‌اند. در ميان كتابخانه‌هاي ايالات متحده با مجموعه‌هايي شامل بيش از 500000 جلد، 3/62 درصد رده‌بندي كنگره را به‌كار برده‌اند.

از دهه 1960، توجه به رده‌بندي كنگره در قياس با رده‌بندي ديويي، به‌سبب گرايش نظام كنگره به كتابخانه‌هاي تحقيقاتي و نيز مقرون‌به‌صرفه بودن خدمات آن، افزايش يافته است (273:7).

اصول و ساختار. نظام رده‌بندي كنگره برخلاف رده‌بندي ديويي، فاقد مبنايي فلسفي است و بر اساس مجموعه موجود كتابخانه كنگره و منابعي كه در آينده ممكن بود به مجموعه اضافه شود تنظيم گرديده است. اما اين كتابخانه مي‌بايست نه تنها نيازهاي مجلس، بلكه نيازهاي دانشمندان و ساير استفاده‌كنندگان كتابخانه را نيز درنظر مي‌گرفت؛ و به همين سبب، تعداد بسيار زيادي از كتاب‌هاي حوزه‌هاي گوناگون علمي، فرهنگي، هنري، و جز آن را نيز دربر مي‌گيرد (169:5).

ساختار اين نظام به‌صورت سلسله‌مراتبي از كل به جزء است. به‌طور مثال، D براي تاريخ به‌طور كلي،  DAبراي تاريخ بريتانيا، وDA331  براي فرمانروايي هنري هشتم در انگلستان درنظر گرفته شده است (173:5).

منطق تنظيم رده‌هاي اصلي از رده A، آثار كلي، كه رهبري‌كننده طرح است آغاز مي‌شود؛ به‌دنبال آن رده  Bفلسفه و دين مي‌آيد كه چهار نظريه از انسان در ارتباط با جهان پيرامون را دربر دارد؛ گروه بعدي، تاريخ و جغرافيا((G-C، در ارتباط با منشاء انسان، انسان به‌عنوان عاملي تأثيرگذار و تأثيرپذير از محيط خويش، و ذهن و روح در حال تحول او از فرهنگ ابتدايي به فرهنگ پيشرفته است؛ گروه بعدي، L-H است كه ايجادكننده رشد اجتماعي و اقتصادي انسان است؛ رده‌هاي P-M، موسيقي، هنرهاي زيبا، و زبان و ادبيات در ارتباط با رشد وضعيت زيباشناختي و ذهني انسان است؛ رده‌هاي V-Q دربر گيرنده علوم رياضي، فيزيك، زيست‌شناسي، و علوم كاربردي است؛ و سرانجام به رده Z، كتابداري و كتابشناسي، ختم مي‌شود. حروف ,O, I و X در اين طرح به‌كار نرفته‌اند (275:7، 277؛ 26:1).

تقسيمات فرعي رده‌ها به‌طور كلي از نوعي نظم عمومي برخوردار است. اگرچه اين نظم در تمام رده‌ها عيناً تكرار نمي‌شود، در اكثر موارد رده‌ها بسيار شبيه يكديگرند. ابتدا تقسيم‌هاي بيروني يا شكلي، مانند نشريات ادواري، اسناد، موîسسات، دايره‌المعارف‌ها، و جز آن مطرح مي‌شود. سپس تقسيمات دروني مانند نظريه، فلسفه، روش‌شناسي، تاريخ، سرگذشتنامه، راهنماهاي آموزشي و تحقيق در رشته مربوط، سپس رساله‌ها، سرانجام كليات مي‌آيد. تقسيم بعدي بر مبناي سطح علمي اثر مانند آثار مردم‌پسند، آثار خاص نوجوانان، و جز آن است.

كليات و رساله‌ها براي آثاري به‌كار مي‌رود كه موضوع را به‌طور كلي و جامع مورد مطالعه قرار مي‌دهد. درحالي‌كه كلي ـ اختصاصي براي آثاري به‌كار مي‌رود كه موضوع را به‌طور كلي ولي از ديدي خاص يا در مورد مسئله‌اي خاص مورد بحث قرار دهد (33:1).

در نظام رده‌بندي كنگره، براي  رده‌هاي اصلي درجه‌بندي‌يي كه نشان‌دهنده انتقال تدريجي مباحث باشد مورد نظر نبوده است، اما مباحث مرتبط به هم رده اصلي مركّبي را مانند زبان و ادبيات، جغرافيا و مردم‌شناسي، و فلسفه و دين پديد آورده‌اند .

طرح‌هاي اين نظام براي جزئي‌ترين موضوعات نشانه‌هايي ارائه مي‌دهند. حتي در مورد مجموعه‌هاي خاصي از مؤلفان بزرگ كه داراي آثار فراوان هستند، گاه هر اثر منفرد نشانه مستقلي دارد. چنين مواردي را در رده‌هاي B (فلسفه) و P (ادبيات) بيشتر مي‌توان يافت (97:6). در حال حاضر ]سال 2001 م.[، اين طرح رده‌بندي شامل 47 جلد است. معمولاً هر جلد شامل مقدمه‌اي كوتاه، خلاصه رده، فرانما، نمايه، تغييرات و اضافات، و نمايه تغييرات و اضافات است (172:5 ـ 173).

ويژگي‌ها. ويژگي‌هاي زير را مي‌توان براي نظام رده‌بندي كنگره برشمرد :

1. نشانه. نشانه‌هاي بازيابي رده‌بندي كتابخانه كنگره از دو عنصر رده‌شمار و كتاب‌شمار تشكيل يافته است. نشانه رده‌شمار به‌صورت الفبايي عددي است كه از يك، دو، يا سه حرف بزرگ (انگليسي) با اعداد صحيح از 1 تا 9999، همراه با گسترش اعشاري يا ساير گسترش‌هاي حاصل از تقسيمات، اغلب موضوعي، به‌دنبال حروف مي‌آيد.

نشانه كتاب‌شمار شامل يك حرف بزرگ پيش از مميز اعشاري همراه با شماره‌هايي است كه به ترتيب اعشاري خوانده مي‌شود، مانند A52 يا 59999A.

ممكن است كتاب‌شمار شامل عناصر ديگري از قبيل حرف اول عنوان اثر، تاريخ نشر، يا شماره جلد اثر نيز باشد (84:2، 85، 91).

2. فرانما. در فرانما عناصر مشترك طرح رده‌بندي منظور شده است. به‌طور مثال، نظم تاريخي و جغرافيايي با توجه به نياز هر رشته موضوعي فراهم شده است و، برخلاف ديگر طرح‌هاي رده‌بندي، با استفاده از جدول تقسيمات ساده انجام نمي‌گيرد. گرچه اين وضع سبب مفصل و حجيم شدن رده‌بندي مي‌شود، براي گسترش زمينه موضوعي مربوط در هر فرانما آزادي كامل منظور گرديده است (22:2).

كاربرد جداول كمكي و پايه و، روش تركيب نشانه‌گذاري، اغلب، در فرانماهاي مختلف متفاوت است، اما در همه آنها قالب‌هاي مشتركي در نشانه‌گذاري، روش و ترتيب تقسيمات شكلي و جغرافيايي، و شماره مشترك جداول كمكي وجود دارد(275:7).

يادداشت‌هاي فرانماي رده‌بندي معمولاً به يكي از صورت‌هاي زير ارائه مي‌گردد: 1) يادداشت‌هاي دامنه براي توضيح آنچه در زير يك عنوان خاص ارائه مي‌شود؛ 2) يادداشت‌هاي توضيحي "نگاه كنيد به"؛ 3) يادداشت‌هاي "مقايسه كنيد با"؛ 4) يادداشت‌هاي "به انضمام"؛ و )5 يادداشت‌هاي "مانند... تقسيم شده است" (61:2ـ65). اين يادداشت به همراه علائم راهنمايي كه در سراسر طرح طبقه‌بندي پراكنده است اين طبقه‌بندي را تا حد زيادي به خودآموز تبديل كرده است (37:1).

فرانماهاي رده‌بندي كتابخانه كنگره در چهار نوع ويرايش منتشر شده‌اند: 1) فرانماهاي جديد؛ 2) چاپ مجدد ويرايش‌ها به همراه اضافات و تغييرات؛ 3) ويرايش‌هاي درهمكرد؛ و 4) ويرايش بازنگري (274:7 ـ 275).

در سال 1989، مؤسسه تحقيقات گيل[4]  انتشار >فرانماهاي رده‌بندي كتابخانه كنگره همراه با اضافات و تغييرات تا 1988<[5] را آغاز كرد. اين فرانماي مركّب شامل سلسله‌اي از فرانماهاست كه هر كدام آخرين ويرايش يك فرانماي رده‌بندي كتابخانه كنگره را با همه تغييرات مربوط در رده‌بندي دربر دارد. اين مؤسسه درنظر دارد براي فرانماهايي كه سال قبل تغييراتي در آنها حاصل شده است همه‌ساله متن‌هايي كاملاً روزآمد منتشر كند. اين فرانماها به‌صورت ريزنگار نيز منتشر مي‌شود (73:2ـ 74).

3. نمايه. به‌جز چند مورد، هر فرانما داراي نمايه‌اي خاص است. در 1947، كار تهيه نمايه‌اي عمومي آغاز شد، اما چون رده K هنوز تكميل نشده بود به تأخير افتاد. در دهه 1970، دو نمايه عمومي غيررسمي زير نيز منتشر گرديد :>نمايه رده‌بندي كتابخانه كنگره<[6]  توسط انجمن كتابداري كانادا كه درهمكردي از نمايه‌هاي فرانماهاي انفرادي است و >نمايه‌هاي مركّب فرانماهاي رده‌بندي كتابخانه كنگره<[7]  كه به‌كوشش نانسي بي. اولسن گردآوري و توسط مؤسسه اسناد تاريخي ايالات متحده، مركّب از 5 مجموعه، در 15 جلد منتشر شد (7: 280؛ 67:2). اين مجموعه‌ها عبارتند از 1) فهرست اسامي اديبان، شاعران، و نويسندگان برحسب حروف الفبا، در دو جلد؛ )2 فهرست اسامي فيلسوفان، موسيقيدانان، تاريخ‌نويسان، دانشمندان، متخصصان آموزش و پرورش، و جز آن برحسب حروف الفبا، در سه جلد؛ 3) عيناً مانند قسمت دوم برحسب شماره رده‌بندي، در سه جلد؛ 4) فهرست اسامي جغرافيايي، در يك جلد؛ و 5) فهرست موضوعي در شش جلد (172:5).

سرعنوان موضوعي كتابخانه كنگره كه شامل فهرستي از شماره‌هاي رده فرعي كتابخانه كنگره از عناوين آن است نيز به‌عنوان كليدي الفبايي  براي فرانماهاي رده‌بندي مورد استفاده قرار مي‌گيرد(280:7).

4. جدول‌ها. در نظام رده‌بندي كنگره، جدول‌ها براي تكرار الگوهاي رده فرعي به‌كار مي‌روند. چون رده‌هاي فرعي در فرانماها داراي شماره هستند، استفاده از جدول‌ها در اين نظام گستره كمتري دارد. برخلاف جدول‌هاي موجود در رده‌بندي ديويي كه براي مشخص كردن شماره رده اصلي به‌كار مي‌روند، جدول‌هاي نظام رده‌بندي كنگره، به‌استثناي تعدادي كه با شماره‌هاي كاتر عرضه شده‌اند، ابزاري جهت تعيين موقعيت شماره خواسته‌شده درون سلسله‌اي از شماره‌هاي ارائه‌شده در فرانماست. معمولاً شماره جدول به شماره پايه در فرانما افزوده مي‌شود. هدف اصلي اين جدول‌ها، صرفه‌جويي در حجم فرانماست. اين جدول‌ها، هرگاه ميان شماره‌هاي فرانما قرار گيرند، جدول‌هاي دروني نام دارند كه بلافاصله پس از خاتمه فرانما و قبل از نمايه مي‌آيند(293:7، 294).

5. انعطاف‌پذيري. اين رده‌بندي در مقابل ازدياد روزافزون و سريع انواع انتشارات انعطاف دارد. نظم دروني رده‌ها الزاماً ساخته و پرداخته قالب‌هاي منطقي نيست، بلكه به ترتيبي طرح‌ريزي شده كه بتواند دگرگوني‌هاي احتمالي آينده را دربر گيرد(93:3). همچنين نظام نشانه‌گذاري اين رده‌بندي به‌گونه‌اي است كه مانعي بر سر راه گسترش آن وجود ندارد و داراي جاهاي خالي بسياري است. پنج حرف از حروف الفبا هنوز مورد استفاده قرار نگرفته و جاي ده‌ها تركيب دوگانه حروف براي گسترش‌هاي بعدي خالي است. در مورد ارقام نيز به‌ندرت از همه چهار رقم قبل از اعشار استفاده شده است (100:3).

6. پشتوانه انتشاراتي. نظام رده‌بندي كنگره مبتني بر پشتوانه انتشاراتي است، بدين معني كه به موازات پديد آمدن دانش جديد و تكوين آن گسترش مي‌يابد. اين امر خودبه‌خود از ورود اصطلاحات ناآشنا جلوگيري مي‌كند(93:3).

7. پراكندگي موضوعي. هر موضوع مي‌تواند برحسب جنبه‌هاي خاص در رده‌هاي مختلف قرار گيرد، در نتيجه، موضوع خاصي را مي‌توان در چندين جا يافت. عده‌اي اين ويژگي را از نقايص آن مي‌دانند، زيرا هرگاه به افراط گرايد، پژوهش‌هاي موضوعي و رابطه بين رشته‌اي را بر هم مي‌زند(97:3، 99).

8. كاربردها. اين نظام رده‌بندي تحت نظارت و حمايت مستقيم كتابخانه كنگره امريكا قرار دارد و همواره گسترش مي‌يابد؛ از اين رو، مي‌توان آن را نظامي پويا و تحت حمايت دولت به‌شمار آورد (27:2). از سال 1901، كتابخانه كنگره به توزيع برگه‌هاي چاپي خود ميان كتابخانه‌ها پرداخت. اين كتابخانه در سال 1942 انتشار >فهرست كتابخانه كنگره: درهمكرد كتاب‌هاي موجود در برگه‌هاي چاپي كتابخانه كنگره<[8]  را، كه شامل فهرستبرگه‌هاي چاپي از سال 1898 بود، آغاز كرد. بعدها عنوان اين مجموعه به >فهرست مشترك ملي<[9]  تغيير يافت كه به‌صورت نُه‌ماهه، فصلنامه درهمكرد، سالانه، و پنج‌ساله منتشر مي‌شود. اين فهرست، علاوه بر فهرست پديدآورنده، داراي فهرست جداگانه‌اي براي انواع محمل‌ها و رسانه‌ها مانند تصاوير متحرك، فيلم استريپ، ساير منابع نمايشي، نسخ خطي، ريزنگارها، و روزنامه‌هاست. دو نشريه ديگر اين كتابخانه به‌عنوان ابزارهاي ارزشمند براي فهرستنويسان عبارتند از :>سلسله تك‌نگاشت‌ها<[10]  و >سرشناسه‌هاي اسمي كتابخانه كنگره همراه ارجاعات<[11] (326:7 ـ 327).

نظام مارك كتابخانه كنگره. در اواخر دهه ،1950 كتابخانه كنگره بررسي امكان راهكارهاي ماشيني كردن عمليات داخلي خود را آغاز كرد. در اوايل دهه ،1960 تحقيقي تحت حمايت مالي شوراي منابع كتابخانه[12]  جهت امكان‌سنجي پذيرش راهكارهاي ماشيني براي عمليات كتابخانه كنگره انجام گرفت. تحقيق ديگري نيز شامل روش‌هاي احتمالي تبديل اطلاعات برگه‌هاي كتابخانه كنگره به‌صورت ماشين‌خوان با هدف چاپ توليدات كتابشناختي توسط رايانه انجام گرفت. سرانجام در ژانويه 1966 كتابخانه كنگره؛ با كمك شوراي منابع كتابخانه، طرح مقدماتي را جهت آزمايش امكان و كاربرد توزيع داده‌هاي فهرستنويسي به صورت ماشين به كتابخانه‌هاي استفاده‌كننده آغاز كرد.

اين طرح مقدماتي، مارك (فهرست‌نويسي ماشين‌خوان)[13] ناميده شد. ماه‌هاي نخست سال 1966 صرف توسعه دستورالعمل‌ها و برنامه‌هاي رايانه جهت تبديل، روزآمدسازي، و توزيع داده‌هاي مارك مانند برنامه‌هايي براي استفاده داده‌ها در كتابخانه‌هاي شركت‌كننده در طرح گرديد. براي انجام اين طرح، شانزده كتابخانه از انواع مختلف و در موقعيت‌هاي جغرافيايي متفاوت شركت كردند. توزيع نوارهاي مارك از اكتبر 1966 آغاز شد، كه نتيجه آن براي كتابخانه كنگره بسيار اميدبخش بود. سرانجام، ارائه خدمات مارك در مارس 1969 ايجاد گرديد. نخست نوارهاي مارك شامل تك‌نگاشت‌هاي انگليسي بود كه در كتابخانه كنگره فهرست مي‌شد، سپس انواع منابع و زبان‌ها را نيز دربر گرفت (329:7).

مجموعه‌هاي مارك به پايگاه‌هاي اطلاعاتي نيز شهرت دارند. بزرگ‌ترين پايگاه‌هاي اطلاعاتي مارك پايگاه اطلاعاتي اُ.سي. ال. سي.؛ آر.ال.آي.ان. / بالوتس[14] ؛ دبليو.ال.ان. (شبكه كتابخانه واشنگتن)[15] ؛ و مارك كتابخانه كنگره است (330:7).

 

مآخذ: 1) بيد، چارلز. "طبقه‌بندي كتابخانه كنگره امريكا: توسعه خصوصيات و ساختمان". ترجمه پوري سلطاني. خبرنامه انجمن كتابداران ايران. دوره چهارم، 4 (زمستان 1350): 23-44؛ 2) چان، لوئيس ماي. راهنماي ايمراث بر رده‌بندي كتابخانه كنگره. ترجمه رحيم شاهگلي. ويراسته اسدالله آزاد. ويرايش 4. تبريز: دانشگاه تبريز، 1374؛ 3) ريچموند، فيليس. "معايب و محاسن رده‌بندي كنگره". ترجمه پوري سلطاني. نامه انجمن كتابداران ايران. دوره هفتم، 1 (بهار 1353): 91-113؛ 4) سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. اصطلاحنامه كتابداري. ذيل "رده‌بندي كتابخانه كنگره امريكا"؛ 5) سلطاني، پوري، ويرايشگر. خدمات فني. ويرايش 8. تهران: كتابخانه جمهوري اسلامي ايران، 1378؛ 6) مان، مارگارت. اصول فهرستنويسي و طبقه‌بندي. ترجمه هوشنگ ابرامي. تهران: مركز خدمات كتابداري، 1356؛

7) Chan, Lois Mai. Cataloging and Classification Introduction. NewYork: McGrawـHill Book Company, 1981; 8) Harrod, Leonard Montague. Harrod᾽s Librarians Glossary of Terms Used in Librarianship, Documentation and the Book Crafts and Refernce Book. S.V. Library of Congress Classification; 9) "Library of Congress Cataloging Directorate Annual Report: Fasical Year 2000", 2001 [online]. Available: http://lcweb. loc. gov/ catdir/ catdirfyoo. html; 10) "Library of Congress Implements New Standardized form Division Tables for K Classification Schedules", 2001 [on-line]. Available: http:// Icweb.loc.gov/catdir/ cpso/ktables.html.

سودابه نوذري

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ر

نام و نام خانوادگی ویرایشگر
 
آدرس پست الکترونیکی
 
توضیحات
 
آخرین اصلاح در 2007/12/05 05:45 ب.ظ  توسط مدیر محتوا