Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
 

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

رفتار اطلاع‌يابي[1] . به الگوهاي پيچيده رفتار و فعل و انفعال‌هاي متقابل انسان هنگام جست‌وجوي هر نوع اطلاعات، رفتار اطلاع‌يابي اطلاق مي‌شود. اين اصطلاح به‌شيوه‌هاي گوناگون براي اشاره به هر بستري به‌كار مي‌رود كه در آن، اطلاعات جست‌وجو مي‌گردد و تمام شكل‌هاي اطلاع‌يابي را دربر مي‌گيرد.

خاستگاه اين مفهوم، مربوط به حوزه مطالعه استفاده‌كنندگان* است؛ و تاريخچه آن، در مفهوم عام، به نخستين مطالعات مربوط به ارتباطات علمي و استفاده از اطلاعات بازمي‌گردد. كاربرد آن نيز متناسب با پيشرفت‌هاي اين حوزه تغيير يافته است. نخستين اشاره‌ها به رفتار اطلاع‌يابي مربوط به استفاده دانشمندان از مجراهاي رسمي و غيررسمي ارتباطات بوده كه بيشتر جنبه كمّي داشته است. اصطلاح "رفتار اطلاع‌يابي دانشمندان" نوعاً اشاره به رويكرد دانشمندان متفاوت است كه با همكاران خود مشاوره مي‌كنند، از كتاب‌ها و نشريات بهره مي‌گيرند، خدمات چكيده‌اي را به‌كار مي‌گيرند، مطالب پيش از انتشار يا تجديد چاپي را دريافت مي‌كنند، و در همايش‌ها حضور مي‌يابند؛ امّا اولويت‌هاي آنها در انتخاب مجراهاي ارتباطي يكسان نيست.

به مرور زمان، تحولي به سمت مطالعات نظري و كاربرد فنون كيفي و يا تحقيقات "چندروشي" پديد آمد و بدين ترتيب، معناي صريح و دلالت ضمني اين اصطلاح بر اساس اين پيشرفت‌ها، سير تكاملي پيمود. در اين خصوص، ماهيت و كيفيت آنچه وراي اين اصطلاح صورت مي‌گيرد كاملاً به كيفيت خود تحقيقات بستگي دارد. به همين سبب، هرگونه تحليل تاريخي از كاربرد اصطلاح "رفتار اطلاع‌يابي" بدون توجه به اصطلاحات متجانس آن يعني "نيازهاي اطلاعاتي" و "استفاده‌هاي اطلاعاتي" غيرممكن است.

با اين همه، اين اصطلاح ويژگي‌هاي دروني جالبي دارد كه شايان توجه است. جزء "اطلاع‌يابي" اين اصطلاح ممكن است، بيش از آنكه به‌طور ضمني ميزان فعاليت مثبتي را برساند، از فعاليتي حكايت كند كه توسط مطالعات فردي يا گروهي نتيجه نداده باشد. درحالي‌كه اصطلاح خنثاي "گردآوري اطلاعات"[2]  ممكن است توصيفي عيني‌تر از "اطلاع‌يابي" ارائه دهد. جزء "رفتار" در اين اصطلاح نيز ممكن است به‌سبب معناي ضمني "رفتارگرايي" كمي مبهم جلوه كند. در اين زمينه، اصطلاحاتي چون "فعاليت‌هاي اطلاع‌يابي" ذهن را از مفاهيم رفتارگرايي رها مي‌سازد و از لحاظ فلسفي از مفاهيم هم‌خانواده‌اي كه خود نظر و عمل را به هم پيوند مي‌دهند و نيز از مفهوم انگيزش و پاسخ دور مي‌كند. ليكن مفهوم "رفتار اطلاع‌يابي" ـ همانند مفهوم "نياز اطلاعاتي" ـ چنان دامنه وسيعي دارد كه بعيد به‌نظر مي‌رسد اين‌گونه عوامل فلسفي بتواند مانع رواج آن گردد.

 

مآخذ :

1) "Report on the Royal Society". Scientific Information Conference. Royal Society, 1948; 2) Wilson, T.D. "Information Needs and Uses: Fifty Years of Progress". in B.C. Vickery ed. Fifty Years of Information Progress. Aslib, 1994, PP. 15-51.

                ديويد اليس[3]  (IEILS)

                ترجمه فاطمه نوشين‌فرد


 

 

 


[1]. Information- seeking behaviour

[2]. Information gathering

[3]. David Ellis

 

بازگشت به فهرست مقالات ر