Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

رفتار اطلاعاتی. ترکیب «رفتار اطلاعاتی» برای توصیف روش‌های تعامل آدمیان با اطلاعات وضع شده است؛ به­ویژه برای شیوه­هایی که افراد انسانی به دنبال اطلاعات می­روند و از آن استفاده می­کنند (1). از نظر فیشر و جولین[1] رفتار اطلاعاتی به نیازهای اطلاعاتی افراد توجه دارد و این­که چگونه آنها در نقش­های مختلف آن را به طور هدفمند یا بی هدف جستجو، مدیریت، و از آن استفاده می­کنند (2). واژه «رفتار» در ترکیب فوق به این معنا نیست که آنچه مطالعه می‌شود، به رفتار مشاهده‌پذیر محدود است؛ رفتار اطلاعاتی به اندیشه‌ها و احساسات کاربران نیز می­پردازد (3). همچنین، مطالعات «رفتار اطلاعاتی» هدایت طیف وسیعی از پژوهش‌ها را به منظور درک عمیق‌تر و همه‌جانبه رابطه انسان با اطلاعات بر عهده دارد.

ویلسون[2] رفتاراطلاعاتی را عمومی‌ترین حوزه پژوهشی در علم اطلاعات می­داند. او چهار نوع رفتار شامل 1) رفتار اطلاعاتي، 2) رفتار اطلاع‏جويي[3]، 3) رفتار اطلاع‏يابي و 4) رفتار استفاده از اطلاعات را از يکديگر متمايز می‌داند. رفتار اطلاعاتي[4] به نظر او کل رفتار انسان (فعال و غیرفعال) را در ارتباط با منابع و مجراهای اطلاعات دربرمی­گیرد؛ رفتار اطلاع‏جويي جستجوي هدفمند اطلاعات است و می­تواند با سامانه‌های دستي (مانند روزنامه يا کتابخانه)، انجام شود يا با سامانه­‏هاي مبتني بر رايانه (وب جهان‏گستر). رفتار اطلاع‏يابي[5] فرع بر رفتار اطلاع‌جویی است و به تعامل با نظام‏هاي اطلاعاتی مبتني بر رايانه مربوط می­شود و تعاملات با سامانه بازیابی را شامل مي‏شود. سرانجام رفتار استفاده از اطلاعات[6] ، رفتارهای بدنی و ذهني­ای است که در اثر راه یافتن اطلاعات به درون دستگاه معرفتي رخ می­دهد؛ مانند علامت‏گذاري بخش‏هايي از يک متن و مقايسه اطلاعات جديد با دانش موجود (4، ص1-2). بدین­گونه، ویلسون این چهار دسته را دارای رابطه سلسله­مراتبی می­داند. اما اسپینک[7] رفتار اطلاعاتی را مجموعه­ای از ریزفرایندها، شامل اطلاع­جویی، اطلاع­جویی در زندگی روزمره (معنابخشی)، کندوکاو اطلاعات[8] (نظریه کندوکاو اطلاعاتی یا کندوکاو بهینه نظریه­ای است که رفتار بازیابی اطلاعات جویندگان اطلاعات را توصیف می­کند و پیرُولی و کارد در سال 1999 آن را پیشنهاد کردند. در این نظریه از مفاهیم مشابه نظریه جستجوی غذا توسط جانوران استفاده شده است. نظریه جستجوی غذا به زیست­شناسان کمک می­کند تا عوامل تعیین­کننده در سلیقه غذایی و راهبردهای تغذیه­ای جانوران را درک کنند. نظریه کندوکاو اطلاعاتی موضوع کندوکاو را اطلاعات قرار می­دهد و جویندگان اطلاعات، مانند جانوران، همیشه در حال تصمیم­گیری درباره این هستند که به دنبال چه اطلاعاتی بگردند؟ آیا در فضای اطلاعاتی موجود بمانند و به دنبال اطلاعات بیشتر بگردند یا به سراغ منبع دیگری بروند؟ کدام مسیر را دنبال کنند؟ و در چه مرحله‌ای به جستجوی خود خاتمه دهند؟ (6،5). رفتار اطلاعاتی فرد در نتیجه فعل ‌و انفعالات میان این ریزفرایندها شکل می­گیرد (7، صص83-85).

تاریخچه پژوهش رفتار اطلاعاتی. از هنگام تأسیس کتابداری حرفه‌ای در آمریکا در سال 1876، ساموئل گرین در مقاله‌ای کتابداران را به برخورد مناسب با مراجعان کتابخانه و کمک به آنها فراخواند (8). در اواسط قرن بیستم، کتابدار شهیر هندی، رانگاناتان 5 به اصطلاح «قانون» (در واقع اصل) کتابداری را که به کاربر کتابخانه و نیازش توجه داشت منتشر کرد (9). کارهای داگلاس ویپلز[9] و برنارد بریلسون[10]، در باره اولویت‌های خوانندگان (10) و استفاده از کتابخانه عمومی(11، 12) در دهه‌ 1940، پیشنمون‌های پژوهش در موضوع رفتار اطلاعاتی است

توجه به حوزه رفتار کاربر نشان از توجه روزافزون به اهمیت کاربران منابع اطلاعاتی و ویژگی‌های آنان بود؛ زیرا پیش از آن مهم‌ترین دغدغه کتابداران یافتن بهترین راه‌ها برای ذخیره، سازماندهی و بازیابی منابع و مدارک بود. بی­آنکه نگران باشند چه کسی و در چه شرایطی و با چه روحیاتی قرار است از این منابع استفاده کنند؛ اما مطالعات پژوهشگرانی در دهه 80، نقطه عطفی برای چرخش نگاه متخصصان این رشته از رویکرد نظام مدار[11] به کاربرمدار[12] بود. رویکردی که بعدها تکامل بیشتری یافت و به عنوان بافت­مدار[13] پدیدار گردید (13)؛ بنابراین می‌توان گفت که جابجایی نگاه محققان از مدرک و نظام‌های اطلاعاتی به کاربر، نقطه آغاز مطالعات در این حوزه تحقیقاتی است.

 جنگ جهانی دوم دولت­های ایالات متحده امریکا را واداشت تا به اشاعة بهتر اطلاعاتِ کشفیات جدید به سایر دانشمندان و مهندسان توجه کنند.کنفرانس­های بزرگ درباره اطلاعات علمی، در 1948 و 1959 به سرمایه‌گذاری پژوهشی در طول دهه 1950 و 1960 منجر شد به اینکه چگونه دانشمندان اطلاعات را برای امور پژوهشی خود گردآوری و استفاده می‌کنند (1). برای نمونه مقالات زیادی در مجموعه مقالات دو کنفرانس اطلاعات علمی (15،14)، مجموعه گزارش «پروژه مبادله اطلاعات علمی در روانشناسی» از انجمن روان­شناسی آمریکا (16) و اثر گاروی[14] و همکارانش در چندین رشته (17، 18) و مقالات اثرگذار درک دو سولا پرایس[15] (19، 20)، دایانا کرین[16] (21) و ای. جی میدوز[17] (22) منتشر شدند.

از نظر مارسیا بیتس[18] مطالعات در زمینه کاربر حوالی دهه ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰، همزمان با رشد ناگهانی تولیدات علمی و برگزاری چندکنفرانس بین‌المللی در زمانی آغاز شدکه هر روز بر حجم و تنوع آنها افزوده می‌شد و کاربران برای یافتن پاسخ پرسش‌های خود به کمک کتابداران بیش از گذشته نیاز داشتند (1) و محققان با هدف گفتگو و همفکری برای یافتن روش‌های تازه برای ارتقای سطح دسترسی به منابع اطلاعاتی گرد هم آمدند.

در اوایل، مطالعات رفتار اطلاعاتی با عنوان‌های «مطالعات کاربر» (23)، مطالعات «اطلاع‌جویی و گردآوری»، و مطالعات «نیازهای اطلاعاتی و استفاده» (24) نامیده شدند. به­تدریج، واژه «پژوهش اطلاع­جویی» استفاده شد تا تمام پژوهش‌های تعامل انسان با اطلاعات را شامل شود (به نقل از 1). بعدها، به ذهن برخی پژوهشگران خطور کرد که «اطلاع­جویی» صرفاً تلاش‌های آشکار براي یافتن اطلاعات است و ویژگی‌های رفتاری، شناختی و عاطفی افراد و انواع روش‌های تعامل با اطلاعات را شامل نمی‌شود. بدین ترتیب در اواخر دهه 1990، اصطلاح «رفتار اطلاعاتی» کاربرد وسیع‌تری یافت و جایگزین کلمه «اطلاع جویی» شد (1). در این رویکرد جدید نه تنها جستجوی اطلاعات بلکه سایر وجوه این فرایند نظیر استفاده، اشتراک، و تبادل نیز اهمیت یافت و زوایای تازه‌ای از موضوع نظیر وجوه شناختی و عاطفی استفاده از اطلاعات نیز مطرح شد.

با ادامه این فرایند تکاملی به­تدریج وجوه تازه‌ای به این بحث اضافه شد و آن تولد حوزه‌ای چندرشته­ای با نام «تعامل انسان با اطلاعات» است. مطالعه در حوزه رفتار اطلاعاتی را که پس از جنگ جهانی دوم به شکل جدی آغاز شد می‌توان پیشینه این حوزه دانست. حوزه تعامل انسان با اطلاعات مرزهای گسترده‌تری دارد و می‌توان گفت که رفتار اطلاعاتی زیرمجموعه آن است. در سال‌های اخیر در نگاه به پژوهش در این حوزه تغییری رخ داده است و آن گرایش به­سوي کاربردی‌تر شدن مطالعات بوده است. اینک هدف از تحقیق تنها کشف و شناخت رفتار نیست بلکه ایجاد و پرورندان نظام‌هایی است که از تعامل‌های انسان با اطلاعات و منابع اطلاعاتی پشتیبانی کنند. وجه تمایز دیگر این است که در تعامل همواره بافت/ زمینه/بستر[19] وجود دارد. حال آنکه در بسیاری از مطالعات قدیمی‌تر رفتار اطلاعاتی توجهی به بافت نمی‌شد (25). به­طور مثال رایا فیدِل به پژوهش در رفتار اطلاعاتی انسان می‌پردازد و بر طراحی نظام‌ها با بهره‌گیری از چارچوب مفهومی تحلیل کارشناختی تأکید دارد. دیدگاه او مبتنی بر این فرض است که طراحی نظامی اثربخش، برای پشتیبانی از تعامل انسان با اطلاعات، نیازمند درکی عمیق از این‌گونه تعامل‌هاست (26).

در سیر تحول مفهوم رفتار اطلاعاتی مفهوم دیگری به نام عمل اطلاعاتی[20] در متون اطلاع­جویی در اوائل دهه‌های 1960 و 1970 ظهور کرد. رفتار اطلاعاتی وجوه­شناختی را ترسیم می­کند در حالیکه عمل اطلاعاتی از ساختارگرایی اجتماعی الهام می­گیرد (27). عمل اطلاعاتی فرض را بر این می­گیرد که فرایندهای جستجو و استفاده از اطلاعات به صورت اجتماعی و جریان گفتگو شکل می­گیرند نه براساس عقاید یا انگیزه­های فرد مدعی. تمامی اعمال انسان اجتماعی است و از تعامل ميان اعضای جامعه سرچشمه می­گیرند. فرضیه عمومی پژوهش رفتار اطلاعاتی این است که اطلاع­یابی و بازیابی توسط عوامل شناختی، عاطفی و وظیفه­ای تحت­تأثیر قرار می­گیرند. از نظر ساختارگرایی، مردم احساسات درونی و افکار خود را براساس گفته­ها و واژگانی که به­صورت تاریخی شکل گرفته­اند، شکل می­دهند (28).

 در طول دهه 1960، در دوران فراوانی بی­سابقه پول در دست دولت آمریکا، آثار بسیاری درباره جنبه‌های اجتماعی ارتباطات علمی و استفاده از اطلاعات (29-31) و مطالعات مهمی درباره استفاده مردم از اطلاعات و استفاده از کتابخانه منتشر شد (32-35). دردهه‌های 1960 و1970 توجه به جوامع نژادی، توجه به جنسیت و گرایش‌های جنسی، و توجه به طبقه اجتماعی پژوهش­های اطلاع‌جویی را دامن زد (1). در دهه‌های 1970 تا 1990 به علوم اجتماعی و علوم انسانی توجه بیشتری شد (36-38) و تحقیقات وسیعی در اطلاع‌جویی و استفاده از اطلاعات در علوم اجتماعی صورت گرفت.

در طول دهه 1990 پژوهشگران به مطالعة رفتار اطلاعاتی در حوزه‌‌های موضوعی و بین‌رشته‌ای (39) توجه کردند. نمونه آن مطالعه کارول پالمر[21]، ویراستار یکی از شماره‌های Library Trends درباره اطلاع‌جویی بین‌رشته‌ای (40) است؛ و نیز کتابی همو در این زمینه (41) منتشر کرد. در این دهه، تعدادی پژوهش ‌نیز در موضوع رفتار اطلاعاتی در حرفه‌هائی مانند علوم بهداشتی (42)، حقوق (43) و بازرگانی (44) انجام شد.

در طول سال‌ها، الگوهایی زیادی برای مطالعة رفتار اطلاعاتی انسان ارائه شده است تا جنبه‌های مختلف رفتار او را نشان دهند. الگوهایی که در فاصله سال­های 1966-1981 به­وجود آمدند، توصیفی تحلیلی بودند. این مطالعات پارادایم­های مختلف رایج در دانش روان‌شناسی و جامعه‌شناسی، وتا اندازه‌ای پژوهش­های تجربی آن زمان را منعکس می‌کردند. الگو­های پیزلی[22] (45)، آلن[23] (46) و ویلسون (47) را بهترین نمونه­های تأملات نظری در اطلاع­جویی می­دانندکه در آنها، مفهوم اطلاعات، نیاز اطلاعاتی، اطلاع­جویی و استفاده به­دقت توصیف شدند؛ اما به وظایف کاری، موقعیت و بستری که در آن فرد قرار داشت، توجه نشد (48).

الگوهای بعد از 1981 را می‌توان در دو گروه دسته‌بندی کرد: گروه اول مانند رفتارهای اطلاع­جویی الیس[24] ، رویکرد توت­چینی بیتس[25] و مدل فرایند اطلاع‌یابی کولثاو[26] اساساً فرایندهای اطلاع­جویی را به تصویر می­کشند و گروه دوم بر عوامل مؤثر اطلاع‌جویی تاکید می‌کنند- مانند مدل معنابخشی دروین[27]؛ چارچوب­های مفهومی برای بازیابی کتابشناختی سورگل[28]؛ مدل وضعیت نابهنجار دانش بلکین[29] (به اختصار: اسک) ؛ مدل جستجوی اطلاعات در وب متعلق به چو[30]؛ تئوری فرایند بازیابی اطلاعات وظیفه محور واکاری[31]؛ مدل شناختی اینورسن و جاروِلین[32]؛ مدل اپیزود از تعامل با متن‌های بلکین[33]، نظریه اسپینک؛ مدل تعاملی طبقه­ای ساراسویک[34]؛ مدل بازیابی اطلاعات تعاملی موقعیت برنامه­ریزی شده زای[35] و مدل چندبعدی تعامل کاربر وب وانگ، ‌هاواک و تنوپر[36].

بلکین و همکارانش مفهوم «وضعیت نابهنجار دانش» را به عنوان توضیح دهندة بسیاری از نیازهای اطلاعاتی ارائه کردند. استدلال ایشان آن بود که بیان نیاز اطلاعاتی دشوار است و مستلزم توصیف مبسوطی است تا تمام عواملی را در برگیردکه در درخواست‌های افراد نقش دارند (49). الگوی فرایند جستجوی اطلاعات کولثاو، اما، بر مبنای پژوهش گسترده‌ای شکل گرفت که نشان داد چگونه معنابخشیدن به یک مقاله یا پروژه با سردرگمی و مشکلات با جستجوی اطلاعات همراه است (50). الگوی «توت چینی» بِیتس، چیدن یک ذره دانش از اینجا و ذره‌ای دیگر از آنجا، توصیف درخوری از جستجوی انسان برای برآوردن نیاز اطلاعاتی او دانسته­اند (51).

به نظر می‌رسد مقاله دروین و نیلان در 1986 (52) انگیزه افزایش تحقیقات در موضوع اطلاع‌یابی ایجاد کرد. این مقاله مروری است از پژوهش­های کتابداری و اطلاع­رسانی بعد از سال 1978 که از لحاظ روش­شناسی بررسی کردند و بی یا کم­ثمری آنها را حاصل نگاه پوزیتویستی در آنها دانستند. پژوهشگران به ارزش و جایگاه کاربر یا جستجوگر در مرکز پژوهش­شان پی­بردند و توجه بیشتری به انگیزه‌های درونی و نیازهای جستجوگر اطلاعات کردند. به­ويژه، مفهوم معنابخشی دروین، تأثیر افراد در معنابخشیدن بسیاری از جنبه­های زندگی­شان با اطلاع­جویی و استفاده از اطلاعات، به پژوهش­ها درباره رفتار اطلاعاتی دامن زد (53، 54).

طی سال­ها، برخی از پژوهشگران درصدد گسترش پژوهش­های رفتار اطلاعاتی با بهره­گیری از پارادایم­های نظری علوم اجتماعی مانند ساختارگرایی اجتماعی[37] و فنون پدیده­نگاری[38] برآمدند (55). نتیجه این تحقیقات برگزاری کنفرانس «اطلاع‌جویی در بافت»[39] از 1996 به بعد هر دو سال یکبار بوده است (56). در این کنفرانس بر بافت و محیطی که کاربر در آن قرار دارد و شیوه­ای تأکید می­شودکه انسان اطلاعات را درک می­کند و شکل می­دهد. شرکت­کنندگان در کنفرانس از بسیاری از نظریه­ها و الگوهای اطلاعات محور (57)، و نیز از بسیاری فرانظریه‌ها و چشم اندازهای فلسفی در علوم اجتماعی و علوم انسانی کمک گرفته­اند (58)، مانند رویکرد نظریه زمینه­ای الیس (59)، تحلیل گفتمان فرهنگ موسیقی تالجا[40] در رابطه با کتابخانه­ها (60)، تئوری فعالیت در بازیابی تعاملی اطلاعات زو و لیو[41] (61)، مطالعه پدیده­نگاری رفتار اطلاعاتی مشارکتی در معلولان ردی و جانسن[42] (62)، استفاده از نظریه تعلیم و تربیت لیمبرگ[43] (63) و فورد[44] (65،64)، و مطالعه انتقادی محیط­های اطلاعاتی در گروه­های یهودیان سیرنواسن و پیاتی[45] (66) اشاره کرد. پژوهش جمالی نیز نشان داد که نظریه­های رفتار اطلاعاتی تا حد زیادی وام­دار درون رشته­ای هستند، اما از حوزه­های دیگر مثل جامعه­شناسی، ارتباطات، روان­شناسی، مدیریت، علوم تربیتی و علوم رایانه استفاده کرده­اند (67).

همچنین طی این سال­ها برخی مطالعات از روش­شناسی سایر حوزه­ها کمک گرفته­اند. برای نمونه می­توان به استفاده از چارچوب تحلیل کارشناختی فیدل و پجترسن[46] (68)، تحلیل روش­های انسان­شناسی علمی سندستروم[47]‌ها (69)، مطالعه اطلاع‌جویی آنلاین نیکولاس[48] و همکاران از راه تحلیل گزارش تراکنش­ها[49] (70)، و حتی استفاده از مفاهیم زیست­شناختی و تکامل درباره اطلاعات (71) و تورق (72) توسط بیتس اشاره کرد.

 بلوغ ادبیات رفتار اطلاعاتی را در انتشار دو اثر جامع، <اطلاع‌جویی: بررسی پژوهش­های اطلاع­جویی، نیازها و رفتار> [50] (دومین ویرایش: 2007) (73)؛ ودیگری کتاب <نظریه­های رفتار اطلاعاتی> از فیشر[51] و همکاران (57) مشاهده کرد. در کتاب اخیر 72 نظریه معرفی شده است. جدیدترین آثار، <پژوهش در نظریه رفتار اطلاعاتی> (74)، <تعامل انسان با اطلاعات: رویکرد اکولوژیکی به رفتار اطلاعاتی> (26) و <رفتار اطلاعاتی> (7) هستند.

پژوهش­های بالا به خود فعالیت جستجو توجه ندارند. مقالات بیتس درباره فنون جستجو (76،75) و مقالات کینلی و همکاران (77-80) و لوادوسکی و همکاران[52] (به زبان آلمانی) (82،81) به پیچیدگی­ها و الگوهای جستجو در محیط وب و پایگاه­های اطلاعاتی توجه بیشتری دارند. برخی دیگر به موفقیت جستجو، عوامل مؤثر بر رفتار جستجوی آنلاین، سبک­های جستجو، ویژگی­های طراحی مطلوب نظام­های اطلاعاتی و به تورق به عنوان روش ساختارنیافته در جستجوی اطلاعات پرداخته اند (72، صص 83-89).

دامنه موضوعات در پژوهش­ها. در دهه­های 1940 و 1950 اطلاع­جویی و گردآوری اطلاعات به مطالعه استفاده از اشکال متنوع متون (کتاب‌ها، مجلات و جز آن) و استفاده از خدمات کتابخانه­ها و مؤسسات و پاسخ به سؤالاتی نظیر چه تعداد کتاب به امانت رفته است؟ به چه تعداد سؤال مرجع پاسخ داده شده است؟ و چه تعداد از مردم در طبقات اجتماعی و اقتصادی مختلف از کتابخانه عمومی استفاده کردند؟ اطلاق می‌شد.

از دهه 1960 به بعد، دامنه پژوهش‌های اطلاع­جویی و استفاده عموم از اطلاعات گسترش یافت و از رفتار افراد در استفاده از کتابخانه­ها فراتر رفت. اولین اتفاق غیرمنتظره درک این بودکه افراد در بافت‌های شخصی و حرفه‌ای خود چه مقدار اطلاعات از دوستان و همکاران­شان بدست می‌آورند. منِزل[53]، در مطالعه‌ای دریافت همکاران در فرایند یادگیری نقش بسیار مهمی دارند (90،24). در تعداد زیادی از مطالعات ترجیح انسان برای گرفتن اطلاعات از دیگران نشان از برقراربودن «اصل کمترین کوشش» در اطلاع‌جویی است (22). این شگفت­آور نیست که انسان سعی کند برای یافتن اطلاعات کمتر تلاش کند. پژوهش‌ نشان داده است برای انسان دسترسی آسان و قابل استفاده بودن اطلاعات، مهم‌تر از کیفیت آن است. انسان‌ها به توانایی خود در پالودن اطلاعات خوب و معتبر از اطلاعات نامعتبر باور دارند، از این رو قصدشان از جستجو، یافتن کیفی‌ترین اطلاعات قابل‌دسترس است (1).

در بررسی رشته‌های دانشگاهی، توجه زیادی در دهه 1960 به پیچیدگی‌های علم شدکه امکان تحلیل اطلاع‌جویی در تمام رشته‌های علمی را از 1970 تا زمان حاضر فراهم ساخت. برای مثال پاتریک ویلسون درباره مفهوم «توانایی شناختی» (91)، جولی‌هارد[54] درباره کاربردهای الگوهای استفاده از اطلاعات در طراحی کتابخانه (92)، پیزلی درباره «اطلاعات و کار» (93)، رابرت تیلور درباره «محیط‌های استفاده از اطلاعات» (94)، کورنین[55] درباره کالج نامرئی (گروه‌های غیررسمی از پژوهشگران با علاقه مشترک) (95)، مدل لکی و همکاران به اطلاع‌جویی در حرفه­ها (96) و باد (97) و بیتس (98) مقایسه روش‌های پژوهشی در علوم و علوم انسانی پرداختند. در دهه 60 به رفتار اطلاعاتی افراد خصوصا محققان، دانشمندان، مهندسان و بعدها سایر مشاغل مرتبط با تجارت در محیط کار توجه شد.

در دهه 1980 و 1990 چندین پژوهشگر برای درک عمیق‌تر جنبه‌های متنوع رفتار اطلاعاتی به بررسی پرسش‌ها و بستر استفاده از اطلاعات کمتر توجه شده، پرداختند. الفردا چتمن[56] محیط‌های اطلاعاتی دربان‌ها، زنان در خانه سالمندان و زندانیان (99-101) را بررسی کرد. میتویر دیورن[57] به بررسی جریان اطلاعات در بین اقلیت‌ها پرداخت (102). حتی مطالعاتی درگروه‌های نامتعارف از قبیل زنان (103) و کودکانی (104) که مورد تجاوز قرار گرفتند انجام شد.

کارول کولثاو از مطالعات تجربی خود بر روی دانش­آموزان و کاربران کتابخانه، به این نتیجه رسید که یادگیری و حل­مسئله چند مرحله دارد. او معتقد است که افراد اطلاعات را بسته به مرحله­ای که در آنند، جستجو و از آن استفاده می­کنند. کولثاو اثر اولیه­اش را بر مبنای مطالعة دانش­آموزان دبیرستانی که در حال نوشتن مقاله بودند استوار کرد. الگوی کولثاو نسبتاً کلی است و تلاش می­کند به اطلاع­جویی بپردازد. این الگو به صراحت الگویی است فرایندی با گام­های نسبتاً روشن و به مفاهیم انتزاعی (احساسات، اندیشه‌ها) توجه دارد. الگویی است و مستقیماً روابط بین گام­های فرایند، احساسات، اندیشه­ها و کنش­ها را تحلیل می­کند. در واقع او عنصر اندیشه، احساس و شناخت را به الگوی الیس می­افزاید (48، صص65-66).

الیس طی پژوهش­های خود الگوی رفتار اطلاع­جویی پژوهشگران در حوزه­های مختلف علمی را بررسی کرد. وی براساس نتایج پژوهش­های خود الگوی رفتاری از فرایند جستجوی اطلاعات را پیشنهاد کرد. الگوی رفتاری وی، بارها اصلاح و بازبینی شده است (105).

به علاوه، دروین (1983) و نیلان (1986) پارادایم جدیدی برای پژوهش فرایندهای اطلاع­جویی معرفی کردند که در آن اطلاعات عنصر ساختاریافته، و اطلاع­جویی، فرایندِ معنابخشی به موقعیت و احساس تعبیر می­شود. آنها بر جستجوگر اطلاعات (کنشگر[58] بجای کاربر[59]) تأکید دارند و نظام­های اطلاعاتی را از دیدگاه کاربران ارزیابی می­کنند (53).

در دهه 1990 و 2000 همراه با رشد انجمن «اطلاع­جویی در بافت[60]» توجه­ پژوهشگران به کل محیط مادی، اجتماعی و فناورانه در مطالعه تعاملات افراد با اطلاعات گسترش یافت و شناسائی بستر و موقعیت اجتماعی برای درک رفتار اطلاعاتی ضروری دانسته شد (106،107).کارن فیشر مفهوم «زمنیه­های اطلاعاتی» و ایجاد محیط­های اجتماعی مشترک توسط افراد برای اشتراک­گذاری گفتگوها و اطلاعات را توسعه داد (108). به نمونه­هایی از این تحلیل­های غنی در رشته­های مختلف را می­توان در علوم (40) و بازرگانی (109) مشاهده کرد.

رفتار اطلاعات مشارکتی[61] یک حوزه مهم و در حال رشد در مطالعات رفتار اطلاعاتی است که دسته دیگری از پژوهش‌ها به آن پرداخته­اند. رفتار اطلاعات مشارکتی به شناسایی، جستجو و استفاده از اطلاعات توسط دو یا چند نفر برای انجام فعالیتی مشخص و با هدفی خاص می­پردازد (110). با وجود اینکه در ده سال اخیر تعداد مطالعات در این زمینه افزایش یافته، ولی هنوز این حوزه پژوهشی، نسبتا جوان است و مرزهای میان مفاهیم آن به خوبی درک نشده است. نمونه‌ای از پژوهش‌ها به جستجو و بازیابی مشارکتی (111-120)، تورق مشارکتی (121-125)، و ابعاد شناختی و شخصیتی کاربران در رفتار اطلاعات مشارکتی (126) پرداختند.

چندین مطالعه رویکردهای خلاقانه­ای برای مطالعه اطلاع­جویی کودکان به کار گرفتند. ویرجینا والتر[62] در مطالعه خود نشان داد که نیازهای اطلاعاتی کودکان گسترده است و محدود به درخواست­های ارائه شده به کتابداران مدارس نیست (127). سیلور اشتاین[63] اشکال غیر متعارف استفاده از اطلاعات (128) و ترس[64] از تولید اطلاعات غیررسمی و استفاده بوسیله کودکان را مطالعه کرد (129).

به نظر بیتس، مطالعات اولیه محیط اطلاعاتی را ایستا و مبتنی بر چاپ می­دیدند. تعدادی از نوآوری­ها در فناوری اطلاعات که بر پژوهش­های رفتار اطلاعاتی تأثیر گذاشته‌اند را می­توان چنین برشمرد:

نخستين فناوری مهم رایانه بود که بر اطلاع­جویی تأثیر زیادی داشت. در آغاز، کاربرد رایانه‌ها به سامانه‌های اطلاعاتی کتابخانه محدود بود و از آنها برای تولید نسخه‌های قابل خواندن با ماشین فهرستبرگه­ها (رکوردهای مارک) استفاده شد. این فناوری امکان انتشار فهرست‌های کتابی با رایانه را فراهم کرد. در عصر فهرست­برگه‌های چاپی امکان نداشت فردی از موجودی سایر کتابخانه‌ها مطلع شود (130). کتابخانه‌های دانشگاهی، نسخه جامعی را از مجموعه خود برای عموم قابل‌دسترس کردند. انتشار فهرست‌های کتابی و ماشین­خوان پیشینه­های کتابشناختی چند کتابخانه یکی از مهم­ترین نوآوری­ها بود و موجب صرفه­جویی در زمان شد. این نوآوری در فهرست‌ها در اواخر دهه 1960 و 1970 دنبال شد تا به یک انقلاب حقیقی در دسترس‌پذیری فهرست­ها یعنی فهرست‌های آنلاین در اوایل دهه 1980 انجامید. این نظام‌ها، نخستين نظام‌های جستجوی اطلاعات کاربرمدار با دسترسی گسترده بودند (131، 132). بنا به دلایلی، قالب فهرست­برگه‌ها به سادگی به قالب‌های آنلاین قابل ترجمه نبودند. مباحث مربوط به دسترسی به فهرست‌ها در بستر جدید و لزوم توسعه سامانه­های سریع‌تر برای تسهیل دسترسی به اطلاعات، ذهن بسیاری از پژوهشگران کتابداری و اطلاع‌رسانی را در طول 10 تا 15 سال بعد مشغول کرد (133-135).

در این فاصله، انقلاب دیگری مرتبط با اطلاعات نیز در حال وقوع بود. اولین انقلاب در حوزه بازیابی اطلاعات رخ داد در­شرایطی­که اشکال متنوعی از نمایه‌سازی و بازیابی خودکار در طول دهه 1950 به بعد ارائه شد و به سرعت اثربخشی الگوریتم­های رتبه­بندی و بازیابی در حال بهبود بودند (137،136). در دهه 1990، موتورهای کاوش از قبیل آلتاویستا و گوگل از فنون بازیابی اطلاعات در طراحی نظام‌های وب کمک گرفتند.

سومین انقلاب، عرضه پایگاه­های اطلاعاتی آنلاین بود كه در اوائل دهه 1970 اتفاق افتاد. پایگاه­های اطلاعاتی آنلاین متشکل از مدارک تمام متن، اطلاعات­کتابشناختی و چکیده­ها از طریق خدمات اینترنتی یا تلفنی بودند. در دهه 1960 برخی خدمات تلفنی و در 1972 خدمات آنلاین تجاری مانند دیالوگ و اوربیت عرضه شدند. به طور سنتی، جستجوگران پیوسته، حرفه­مندان اطلاعاتی بودند که به عنوان میانجی­های اطلاعاتی ميان کاربران و پایگاه­های اطلاعاتی آنلاین انجام وظیفه می­کردند. بعد از ایجاد شبکه گسترده جهانی (وب)، کارگزاران آنلاین آغاز به طراحی نسخه­هایی از خدمات پیوسته وب کردند تا به کاربران نهایی برای جستجوی آسان­تر اطلاعات کمک کنند. ویژگی خدمات پایگاه­های اطلاعاتی آنلاین جدید دسترسی آسان، قابلیت شخصی­سازی و تعاملی بودن بود. تعدادی پژوهش‌ها نیز در این ‌باره انجام شد (139،138).

انقلاب بعدي توسعه اینترنت و وب بود که دسترسی به اطلاعات کل دنیا را از هرکجا امکان­پذیر می‌ساخت. هنوز پژوهشگران در حال پژوهش درباره تأثیرات و کاربردهای وب بر رفتار اطلاعاتی انسان هستند (140-142).

پنجمین انقلاب به دنبال علاقه زیاد به ایجاد کتابخانه‌های دیجیتالی برای دسترسی به منابع اطلاعاتی رخ داد. بیانیه کتابخانه‌های دیجیتال در دهه 1990، زمانی صادر شدكه میزان قابل‌توجهی از بودجه پژوهشی به حوزه علم اطلاعات اختصاص داده شد (1).

در هر حال از 1970 تاکنون، بیشتر مطالعات رفتار اطلاعاتی کم و بیش درباره استفاده و میزان موفقیت افراد در استفاده از فناوری‌ها برای دسترسی به اطلاعات بوده است. پژوهش‌ها دربارة رفتار با فهرست‌های آنلاین و پایگاه‌های اطلاعاتی بیش از بازیابی اطلاعات است. بعد‌ها پژوهشگران بازیابی اطلاعات فهمیدند که باید به جنبه‌های انسانی بازیابی توجه کنند و تأکید کردند که تمرکز پژوهش باید بر انسان باشد نه بر سیستم.

 در اوائل دهه 1980، حوزه پژوهشی تعامل انسان با رایانه شکوفا شد. اما پژوهشگران این حوزه به پژوهش‌های کتابداری و اطلاع‌رسانی چندان توجه نداشتند و این امر به زیان هر دو شد: در خارج از کتابداری و اطلاع‌رسانی، نیاز اطلاعاتی و جستجوی اطلاعات به خوبی درک نشد؛ پژوهشگران تعامل انسان با رایانه در عین حال که در پی کشف اصول کلی در تمام دسترسی‌های آنلاین و رایانه بودند، از پرداختن به مسائل اطلاع‌جویی غفلت کردند (1).

امروزه شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی ابزارها و فرایندهای تازه‌ای برای تبادل اطلاعات در اختیار مردم قرار داده‌اند و تأثیر شگرفی بر سبک زندگی آنها گذاشته­اند. بدين ترتيب عرصه­اي نوی برای مطالعه رفتار اطلاعاتی گشوده­اند. برخی پژوهشگران به الگوها، انگیزه‌ها و عوامل مؤثر بر استفاده از شبکه‌های اجتماعی (143-150) و انواع رفتارهای اطلاعاتی در رسانه‌های اجتماعی(151-153) توجه كرده­اند. انتظار می‌رود حوزه‌های مرتبط به رسانه‌ها و بسترهای نوين اطلاع‌جویی، توسعه یابند. تعامل انسان و اطلاعات با ابزارهای همراه، نظیر گوشی‌های همراه هوشمند، مدیریت اطلاعات شخصی و شناخت چگونگی کشف اطلاعات حوزه‌های نوظهور دیگری هستند که اهمیت آنها افزایش ‌یابد (3).

 مآخذ:

 

  1.  Bates, M. J. "Information Behavior." In Encyclopedia of Library and Information Sciences, 3rd Ed. New York: CRC Press, Vol.3 (2010): 2381-2391. [Online]. Available:  https://pages.gseis.ucla.edu/faculty/bates/articles/information-behavior.html. [9Jan. 2016]; 
  2.  Fisher, K. E.; Julien, H. "Information behavior". Annual Review Information Science & Technology. Vol.43 (2009):1–73. DOI: 10.1002/aris.2009.1440430114;
  3. منصوریان، یزدان. "رویکردها و روندهای جاری در مطالعات رفتار اطلاعاتی در مصاحبه‌ای با پرفسور ساندااردلز". کلیات کتاب ماهٍ، سال شانزدهم. شماره سوم. (اسفند 1391). ص. 4-7.
  4.  Wilson, T. D. "Human information behavior." Informing Science. Vol. 3, No.2 (2000): 49-56.
  5.  Pirolli, P. Information Foraging Theory: Adaptive Interaction with Information. Oxford: Oxford University Press, 2007.
  6.  Pirolli, P; Card, S. K. "Information foraging". Psychological Review. Vol. 106 (1999): 643–675.
  7.  Spink, A. Information Behavior: An Evolutionary Instinct. Information Science and Knowledge Management. New York: Springer, 2010.
  8.  Green, S.S. "Personal relations between librarians and readers." Library Journal. Vol.1 (1876): 74-81. [Online]. Available: http://polaris.gseis.ucla.edu/jrichardson/DIS245/personal.htm. [9Jan. 2016].
  9.  Ranganathan, S.R. The Five laws of Library Science, 1st Ed: Madras Library Association, 1931. 2nd Ed. London: Blunt and Sons: London, 1957.
  10.  Waples, D. People and Print; Social Aspects of Reading in the Depression.Chicago: University of Chicago Press, 1938.
  11.  Berelson, B. Library's Public. New York: Columbia University Press, 1949.
  12.  Berelson, B. "The public library, book reading, and political behavior". Library Quarterly.Vol.15, No.4 (1945): 281-299.
  13.  منصوریان، یزدان. «تعامل انسان و اطلاعات: افقی نوین و نویدبخش در علم اطلاعات و دانش‌شناسی». سخن هفته، شماره ۱۶۴.  (۱۳۹۲). http://www.lisna.ir. (بازيابي: 22 دی 1394(.
  14.  The Royal Society of Scientific Information Conference., 21 June-2 July 1948. Report. London: Royal Society, 1948.
  15.  "Proceedings of the International Conference on Scientific Information" (Washington DC: November 16-21 ,1958). 2 vols. [Online]. Available: http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=10866 .[9Jan. 2016].
  16.  "The APA project on Scientific Information Exchange in Psychology". Washington, D.C.: American Psychological Association, 1963-68.
  17.  Garvey, W.D; Griffith, B.C. "Scientific communication as a social system". Science. Vol.157, No. 3792 (1967): 1011-1016. DOI:10.1126/science.157.3792.1011.
  18.  Garvey, W.D. "Communication in the physical and social sciences". Science. Vol.11, No.3963 (1970): 1166-1173.
  19.  Price, D.J.d.S. Little Science, Big Science. New York: Columbia University Press, 1963.
  20.  Price, D.J.d.S. "Networks of scientific papers." Science. Vol.149 (1965): 510-515.
  21.  Crane, D. Invisible Colleges: Diffusion of Knowledge in Scientific Communities. Chicago: University of Chicago Press, 1972.
  22.  Meadows, A.J. Communication in Science. London: Butterworth, 1974.
  23.  Davis, R.A. ; Bailey, C.A. Bibliography of Use Studies; Philadelphia, Drexel Institute of Technology, Graduate School of Library Science, 1964
  24.  Menzel, H. "Information needs and uses in science and technology". Annual Review of Information Science and Technology. Vol.1 (1966): 41-69.
  25.  جمالی مهموئی، حمیدرضا. عامل انسان و اطلاعات در گفتگو با حمیدرضا جمالی مهموئی. 1393. ] آنلاین[. قابل دسترس: http://www2.atfmag.info/. (بازيابي: 22 دی 1394(.
  26.  Fidel, Raya.  Human information interaction: an ecological approach to information behavior. Cambridge, MA: MIT Press, 2012.
  27.  Savolainen, R. (2007). "Information Behavior and Information Practice: Reviewing the "Umbrella Concepts" of Information‐Seeking Studies1". The Library. Vol.77, No.2 (2007).
  28.  فیشر، کارن؛ اردلز، ساندا؛ مک کچنی، لین . نظریه‌های رفتار اطلاعاتی. ترجمه فیروزه زارع، محسن حاجی زین‌العابدینی، غلام حیدری، و لیلا مکتبی‌فرد. تهران: کتابدار، 1387.
  29.  Garvey, W.D. Communication: The Essence of Science: Facilitating Information Exchange Among Librarians, Scientists, Engineers, and Students. New York: Pergamon Press, 1979.
  30.  Paisley, W.J. "Information needs and uses". Annual Review of Information Science and Technology. Vol.3 (1968): 1-30.
  31.  Poole, H. Theories of the Middle Range; Ablex: Norwood, NJ, 1985.
  32.  Warner, E.S, et al. Information Needs of Urban Residents;.: Baltimore and Rockville, Maryland, Regional Planning Council and Westat Research, Inc, 1973; (ERIC ED 088 464).
  33.  Dervin, B. Development of Strategies for Dealing With the Information Needs of Urban Residents: Phase I--Citizen Study. Final Report; University of Washington, Department of Communication: Seattle, Wash., 1976; (ERIC ED 125 640).
  34.  Bundy, M.L. "Metropolitan public library use". Wilson Library Bulletin, Vol.41 (1967): 950-961.
  35.  Bundy, M.L. "Factors influencing public library use". Wilson Library Bulletin, Vol.42 (1967): 371-382.
  36.  Streatfield, D.R. & Wilson, T.D. "Information innovations in social services departments: a third report on Project INISS". Journal of Documentation. Vol.38 (1982): 273-281.
  37.  Blake, B., Morkham, T. & Skinner, A. "Inside information: social welfare practitioners and their information needs". Aslib Proceedings. Vol.31 (1979): 275-283.
  38.  Brittain, J.M. "Information services and the structure of knowledge in the social sciences". International Social Science Journal. Vol.31, No.4 (1979): 711-728.
  39.  Westbrook, L. "Information needs and experiences of scholars in women's studies: problems and solutions". College and Research Libraries. Vol.64, No.3 (2003): 192-209.
  40.  Palmer, C.L., Ed. Library Trends. Vol.45, No.2 (1996): 129-366.
  41.  Palmer, C.L. Work at the Boundaries of Science: Information and the Interdisciplinary Research Process. Dordrecht; Boston: Kluwer Academic Publishers, 2001.
  42.  Davies, K. "The information-seeking behavior of doctors: a review of the evidence". Health Information and Libraries Journal. Vol.24, No.2 (2007): 78-94.
  43.  Sutton, S.A. "Role of attorney mental models of law in case relevance determinations: an exploratory analysis". Journal of the American Society of Information Science. Vol.45 (1994): 186-200.
  44.  Auster, E. & Choo, C. W. "Environmental scanning by CEOs in two Canadian industries". Journal of the American Society for Information Science. Vol.44, No.4 (1993): 194-203.
  45.  Paisley,W. J. "Information needs and uses". In Cuadra C. (Ed.), Annual Review of Information Science and Technology. Chicago: Encyclopaedia Britannica, 1968, (Vol. 3, pp. 1–30)
  46.  Allen,T. J. "Information needs and uses". In Cuadra C. (Ed.), Annual Review of Information Science and Technology. Chicago: Encyclopaedia Britannica, 1969, (Vol. 4, pp. 3–29).
  47.  Wilson,T.D. (1981). "On user studies and information needs". Journal of Documentation. Vol.37 (1981): 3–15.
  48.  Ingwersen, P. & K. Järvelin. The Turn: Integration of Information Seeking and Retrieval in Context. New York: Springer, 2005.
  49.  Belkin, N.J., Oddy, R.N. & Brooks, H.M. "ASK for information retrieval: part I. background and theory". Journal of Documentation. Vol.38, No.2 (1982): 61-71.
  50.  Kuhlthau, C.C. "Inside the search process: Information seeking from the user's perspective". Journal of the American Society for Information Science. Vol. 42, No.5 (1991): 361-371.
  51.  Bates, M.J. "The design of browsing and berrypicking techniques for the online search interface". Online Review. Vol.13 (1989): 407-424.
  52.  Dervin, B. ; Nilan, M. "Information needs and uses". Annual Review of Information Science and Technology. Vol.21 (1986): 3-33
  53.  Dervin, B. "Information as a user construct: the relevance of perceived information needs to synthesis and interpretation". In: Ward, S.A., Reed, L.J. Eds. Knowledge Structure and Use: Implications for Synthesis and Interpretation, Philadelphia: Temple University Press, 1983: 153-183.
  54.  دروین، برندا. "از نگاه استفاده‌كننده: معرفي روش‌شناسي كيفي ـ كم‍ّي معنابخشي". ترجمه ابراهیم افشار. فصلنامه كتابداري و اطلاع رسانی، شماره اول ، جلد 7، بهار 1383: 81-102
  55.  Talja, S.; Tuominen, K.; Savolainen, R. "'Isms' in information science: constructivism, collectivism and constructionism". Journal of Documentation. Vol.61, No.1 (2005): 79-101.
  56.  ISIC: the information behavior conference. 1996. [Online]. Available:  http://www.informationr.net/isic/ISIC1996/ISIC96_index.html. [9Jan. 2016].
  57. Fisher, K.E; Erdelez, S; McKechnie, L. Theories of Information Behavior. Medford, N.J.: American Society for Information Science and Technology by Information Today, 2005.
  58.  Bates, M.J. "An Introduction to Metatheories, Theories, and Models". In Theories of Information Behavior; Fisher, K.E; Erdelez, S; McKechnie, L, Eds.; Medford, N.J.: American Society for Information Science and Technology, 2005: 1-24.
  59.  Ellis, D. "Modeling the information-seeking patterns of academic researchers: a grounded theory approach". Library Quarterly. Vol.63, No.4 (1993): 469-486.
  60.  Talja, S. Music, Culture, and the Library: An Analysis of Discourses. Lanhamd: Scarecrow Press, 2001.
  61.  Xu, Y. & Liu, C. "The dynamics of interactive information retrieval, part II: an empirical study from the activity theory perspective". Journal of the American Society for Information Science and Technology. Vol.58, No.7 (2007): 987-998.
  62.  Reddy, M.C. & Jansen, B.J. "A model for understanding collaborative information behavior in context: a study of two healthcare teams". Information Processing and Management. Vol.44, No.1 (2008): 256-273.
  63.  Limberg, L. "Experiencing information seeking and learning: a study of the interaction between two phenomena". Information Research. Vol.5, No.1 (1999). [Online]. Available at: http://informationr.net/ir/5-1/paper68.html. [9Jan. 2016].
  64.  Ford, N. "Psychological determinants of information needs: a small-scale study of higher education students". Journal of Librarianship. Vol.18, No.1 (1986): 47-62.
  65.  Ford, N. "Towards a model of learning for educational informatics". Journal of Documentation. Vol.60, No.2 (2004): 183-225.
  66. Srinivasan, R. & Pyati, A. "Diasporic information environments: reframing immigrant-focused information research". Journal of the American Society for Information Science and Technology. Vol.58, No.12 (2007): 1734-1744.
  67.  جمالی مهموئی، حمید رضا". نگاشت نقشه علمی نظریه‌های رفتار اطلاعاتی انسان." پژوهشنامه مدیریت و پردازش اطلاعات، دوره 28. شماره چهار. 1392. ص. 971-987
  68.  Fidel, R.; Pejtersen, A.M. "From information behavior research to the design of information systems: the Cognitive Work Analysis framework". Information Research, Vol.10, No.1 (2004). [Online]. Available at: http://InformationR.net/ir/10-1/paper210.html. [9Jan. 2016].
  69.  Sandstrom, A.R. ;Sandstrom, P.E. "The use and misuse of anthropological methods in library and information science research". Library Quarterly. Vol.65, No.2 (1995): 161-199
  70.  Nicholas, D.; Huntington, P.; Jamali, H.R.; Watkinson, A. "The information seeking behavior of the users of digital scholarly journals". Information Processing & Management. Vol.42, No.5 (2006): 1345-1365.
  71.  Bates, M.J. "Information and knowledge: an evolutionary framework for information science". Information Research, Vol.10, No.4 (2005). [Online]. Available at: http://InformationR.net/ir/10-4/paper239.html. [9Jan. 2016]
  72.  Bates, M.J. "What is browsing—really? A model drawing from behavioral science research". Information Research, Vol.12, No.4 (2007). [Online]. Available at http://InformationR.net/ir/12-4/paper330.html. [9Jan. 2016].
  73.  Case, D. O. Looking for Information: A Survey of Research on Information Seeking, Needs, and Behavior. New York: Elsevier, 2007.
  74.  Wilson, T. D. Theory in information behavior research. Eiconics Ltd: Sheffield, UK, 2013.
  75.  Bates, M.J. "Information search tactics". Journal of the American Society for Information Science. Vol.30 (1979): 205-214.
  76.  Bates, M.J. "Search techniques". Annual Review of Information Science and Technology. Vol.16 (1981): 139-169.
  77. Kinley, K. & Tjondronegoro D. "The impact of users' cognitive style on their Navigational behaviors in web searching". Proceedings of 15th Australasian Document Computing Symposium (ADCS), (Melbourne: 10 December, 2010).
  78.  Kinley, K. & Tjondronegoro D. "User-Web Interactions: How Wholistic/ Analytic Web Users Search the Web?" ACM Digital Library. [Online]. Available at: http://portal.acm.org/dl.cfm, 2010. [9Jan. 2016].
  79.  Kinley, K., et al. "Human-computer interaction: the impact of users' cognitive styles on query reformulation behaviour during web searching". In Proceedings of Australasian Conference on Computer-Human Interaction (OZCHI) (Melbourne: 21 Novembers, 2012).
  80.  Kinley, K; Tjondronegoro, D.; Partridge, H. "Web Searching Interaction Model based on User Cognitive Styles". OZCHI 2010, (Brisbane: 22-26 November, 2010)
  81.  Lewandowski, D. "A framework for evaluating the retrieval effectiveness of search engines", in Jouis, C; Biskri, I; Ganascia, G. and Roux, M. (Eds), Next Generation Search Engines: Advances Models for Information Retrieval, Hershey, PA: IGI Global, 2012, pp. 456-479.
  82.  Lewandowski, D. "Web searching, search engines and information retrieval", Information Services Use. Vol. 25, No. 3 (2005): 137-147.
  83.  Cochrane, P.A. ; Markey, K. "Catalog use studies--before and after the introduction of online interactive catalogs: impact on design for subject access". Library & Information Science Research. Vol.5, No.4 (1983): 337-363.
  84.  Fidel, R. "Online searching styles: a case-study-based model of searching behavior". Journal of the American Society for Information Science. Vol.35, No.4 (1984): 211-221.
  85.  Hsieh-Yee, I. "Effects of search experience and subject knowledge on online search behavior: measuring the search tactics of novice and experienced searchers". Journal of the American Society for Information Science. Vol.44 (1993): 161-174.
  86.  Marchionini, G. Information Seeking in Electronic Environments. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1995.
  87.  Spink, A.; Wolfram, D.; Jansen, B.J.; Saracevic, T. "Searching the web: the public and their queries". Journal of the American Society for Information Science and Technology. Vol.52, No.3 (2001): 226-234.
  88.  O'Connor, B. "Browsing: a framework for seeking functional information". Knowledge: Creativity, Diffusion, Utilization. Vol.15, No.2 (1993): 211-232.
  89. Rice, R.E.; McCreadie, M.; Chang, S.L. Accessing and Browsing Information and Communication; Cambridge: MIT Press, 2001.
  90.  Menzel, H. "Planned and unplanned scientific communication". Proceedings of the International Conference on Scientific Information, (Washington, D.C., 16-21Nov, 1958), Washington, DC: National Academy of Sciences, National Research Council, 1959,199-243.
  91.  Wilson, P. Second-Hand Knowledge: An Inquiry Into Cognitive Authority, Westport: Greenwood Press, 1983.
  92.  Hurd, J.M. "Interdisciplinary research in the sciences: implications for library organization". College & Research Libraries. Vol.53, No.4 (1992): 283-297.
  93.  Paisley, W. "Information and work". In Dervin, B. ; Voigt, M. Progress in Communication Sciences, Vol.2, Norwood, N.J: Ablex, 1980: 113-165.
  94.  Taylor, R.S. "Information use environments". In Dervin, B. & Voigt, M., Progress in Communication Sciences, Vol.10, Norwood, N.J: Ablex, 1991: 217-255.
  95.  Cronin, B. "Invisible colleges and information transfer: a review and commentary with particular reference to the social sciences". Journal of Documentation. Vol.38, No.3 (1982): 212-236.
  96.  Leckie, G.J; Pettigrew, K.E; Sylvain, C. "Modeling the information seeking of professionals: a general model derived from research on engineers, health care professionals, and lawyers". Library Quarterly. Vol.66, No.2 (1996): 161-193.
  97.  Budd, J.M. "Research in the two cultures: the nature of scholarship in science and the humanities". Collection Management. Vol.11 (1989): 1-21.
  98.  Bates, M.J. "The design of databases and other information resources for humanities scholars: The Getty Online Searching Project Report No. 4." Online and CD-ROM Review. Vol.18, No.6 (1994): 331-340.
  99.  Chatman, E. "The information world of low-skilled workers". Library and Information Science Research. Vol.9 (1987): 265-283.
  100. Chatman, E.A. The Information World of Retired Women. New York: Greenwood Press, 1992.
  101. Chatman, E.A. "A theory of life in the round". Journal of the American Society for Information Science. Vol.50, No.3 (1999): 207-217.
  102. Metoyer-Duran, C. Gatekeepers in Ethnolinguistic Communitie. Norwood: Ablex Publishing Corporation, 1993.
  103. Harris, R.M.; Dewdney, P. Barriers to Information: How Formal Help Systems Fail Battered Women. Westport, Conn.: Greenwood Press, 1994.
  104. Hersberger, J.A; Murray, A.L;Sokoloff, S.M. "The information use environment of abused and neglected children". Information Research, Vol.12, No.1 (2006). [Online]. Available at http://InformationR.net/ir/12-1/paper277.html. [9Jan. 2016].
  105. Ellis, D. "Behavioral approach to information retrieval system design". Journal of Documentation. Vol.45, No.3 (1989): 171-212.
  106. Cool, C. "The concept of situation in information science". Annual Review of Information Science and Technology. Vol.35 (2001): 5-42.
  107. Courtright, C. "Context in information behavior research". Annual Review of Information Science and Technology. Vol.41 (2007): 273-306.
  108. Fisher, K.E; Durrance, J.C; Hinton, M.B. "Information grounds and the use of need-based services by immigrants in Queens, New York: A context-based, outcome evaluation approach". Journal of the American Society for Information Science and Technology. Vol.55, No.8 (2004): 754-766.
  109. Choo, C.W; Detlor, B; Turnbull, D. Web Work: Information Seeking and Knowledge Work on the World Wide Web. Boston:Kluwer Academic, 2000.
  110. Foster, J. "Collaborative information seeking and retrieval". Annual Review of Information Science & Technology. Vol.40, No.1 (2006): 329–356.
  111. Karunakaran, A; Reddy, M.C; Spence, P.R. "Toward a model of collaborative information behavior in organizations". Journal of the American Society for Information Science & Technology. Vol.64, No.12 (2013): 2437-2451.
  112.  Smyth, B; Balfe, E; Briggs, P; Coyle, M; & Freyne, J. Collaborative web search. In Proceedings of the International Joint Conference on Artificial Intelligence (IJCAI) (Edinburgh Scotland: 6 November, 2003).
  113. Blackwell, A. F; Stringer, M; Toye, E.F; Rode, J.A. Tangible interface for collaborative information retrieval. In CHI'04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems, 2004: 1473-1476.
  114. Fidel, R; Bruce, H; Pejtersen, A.M; Dumais, S.T; Grudin, J; Poltrock, S. "Collaborative information retrieval". New Review of Information Behaviour Research. Vol.1, No.1 (2000): 235–247.
  115. Hyldegard, J. "Beyond the search process: Exploring group members' information behavior in context". Information Processing & Management. Vol. 45, No.1 (2009): 142–158.
  116. Donath, J.S; Robertson, N. The sociable web. In Proceedings of the Worldwide Web (WWW) Conference. (Geneva, Switzerland: CERN. 1994)[Online]. Available at: http://smg.media.mit. edu/people/Judith/SocialWebSociableWeb.html. [9Jan. 2016].
  117. Evans, B.M; & Chi, E.H. "An elaborated model of social search". Information Processing & Management. Vol.46, No.6 (2010): 656–678.
  118. Shah, C. Collaborative information seeking: The art and science of making the whole greater than the sum of all. New York: Springer, 2012, Vol.34.
  119. Shah, C. "Collaborative information seeking: A literature review". Advances in librarianship. Vol.32 (2010): 3-33.
  120. Shah, C. "Effects of awareness on coordination in collaborative information seeking". Journal of the American Society for Information Science & Technology. Vol.64, No.6 (2013): 1122-1143.
  121. Esenther, A.W. Instant co-browsing: Lightweight real-time collaborative web browsing. In Proceedings of the World Wide Web (WWW) Conference (Honolulu: 2 May, 2002.). [Online]. Available at: https://merl.com/publications/docs/TR2002-19.pdf. [9Jan. 2016].
  122. Gerosa, L; Giordani, A; Ronchetti, M; Soller, A; & Stevens, R. Symmetric synchronous collaborative navigation. 2004. [Online]. Available at: http:// eprints.biblio.unitn.it/562/1/ Symmetric Syncrhronous Collaborative Navigation.pdf. [9Jan. 2016].
  123. Han, R; Perret, V; Naghshineh, M. Web Splitter: A unified XML framework for multiservice collaborative web browsing. In Proceedings of Computer Supported Cooperative Work (CSCW) (Philadelphia: 2 December, 2000). [Online]. Available at: http://www. cs.colorado.edu /~rhan/CSCW2000. WebSplitter.final_submitted.external.pdf. [9Jan. 2016].
  124. Laurillau, Y. Synchronous collaborative navigation on the WWW. In CHI'99 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems. 1999. [Online]. Available at: http:// iihm.imag.fr/publs/1999/ CHI99-Yann-Laurillau.pdf. [9Jan. 2016].
  125. Laurillau, Y; Nigay, L. CoVitesse: A groupware interface for collaborative navigation on the WWW. In Proceedings of the ACM conference on computer supported cooperative work. 2002. (New Orland's: 16-20 November, 2000). [Online]. Available at: http://iihm.imag.fr /publs/2003/ inthcilaurillaunigay03 .pdf. [9Jan. 2016].
  126. Kim, J. Collaborative information seeking: A theoretical and methodological critique. 2013. [Online]. Available at: http://collab.infoseeking.org/ resources/papers/cis2013/KimPaper.pdf. [9Jan. 2016].
  127. Walter, V. "Information needs of children". Advances in Librarianship. Vol.18 (1994): 111-129.
  128. Silverstein, J. "Just curious: children's use of digital reference for unimposed queries and its importance in informal education". Library Trends.Vol.54, No.2 (2005): 228-244.
  129. Trace, C.B. "Information creation and the notion of membership". Journal of Documentation. Vol.63, No.1 (2007): 142-164.
  130. Hodges T. & Bloch U. "Fiche or film for COM catalogs - two use tests". Library Quarterly. Vol.52, No.2 (1982): 131-144.
  131. Matthews, J.R; Lawrence, G.S; Ferguson, D.K. Using Online Catalogs: A Nationwide Survey. New York: Neal-Schuman, 1983.
  132. Lynch, C.A. "The next generation of public access information retrieval systems for research libraries: lessons from ten years of the MELVYL system". Information Technology and Libraries. Vol.11 (1992): 405-415.
  133. Bates, M.J. "Subject access in online catalogs: a design model". Journal of the American Society for Information Science. Vol.37 (1986): 357-376.
  134. Hildreth, C.R. Intelligent Interfaces and Retrieval Methods for Subject Searching in Bibliographic Retrieval Systems, Washington D.C: .Library of Congress Cataloging Distribution Service, 1989.
  135. Borgman, C.L. "Why are online catalogs still hard to use?" Journal of the American Society for Information Science. Vol.47 (1996): 493-503.
  136. Salton, G. & McGill, J. M. Introduction to Modern Information Retrieval. New York: McGraw-Hill, 1983.
  137. Voorhees, E.M. & Harman, D.K. TREC: Experiment and Evaluation in Information Retrieval, Cambridge: The MIT Press, 2005.
  138. Saracevic, T. & Kantor, P. A. "study of information seeking and retrieving. III. Searchers, searches, and overlap". Journal of the American Society for Information Science. Vol.39 (1988): 197-216.
  139. Fidel, R. "Searchers' selection of search keys: III. Searching styles". Journal of the American Society for Information Science. Vol.42, No.7 (1991): 515-527.
  140. Cronin, B. ; Hert, C.A. "Scholarly foraging and network discovery tools". Journal of Documentation. Vol.51, No.4 (1995): 388-403.
  141. Xie, H.I. "Supporting ease-of-use and user control: desired features and structure of web-based online IR systems". Information Processing & Management. Vol.39, No.6 (2003): 899-922.
  142. Rieh, S.Y. "On the web at home: information seeking and web searching in the home environment". Journal of the American Society for Information Science and Technology. Vol.55, No.8 (2004): 743-753.
  143. Joinson, A.N. (2008). Looking at, looking up or keeping up with people? Motives and use of  Facebook. In Proceedings of the Twenty-Sixth Annual SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (Florence: 5-12 April, 2008). New York: Association for Computing Machinery, pp. 1027-1036.
  144. Pfeil, U;Arjan, R; Zaphiris, P. "Age differences in online social networking: A study of user profiles and the social capital divide among teenagers and older users in Myspace". Computers in Human Behavior. Vol.25, No.3 (2009): 643-654.
  145. Sin, S.C.J; Kim, K.S. "International students' everyday life information seeking: The informational value of social networking sites". Library & Information Science Research. Vol.35, No.2 (2013): 107-116.
  146. Park, J.H. "Differences among university students and faculties in social networking site perception and use: Implications for academic library services". The Electronic Library. Vol. 28 (2010): 417-431.
  147. Choi, G; Chung, H. "Applying the technology acceptance model to social networking sites (SNS): Impact of subjective norm and social capital on the acceptance of SNS". International Journal of Human-Computer Interaction. Vol.29, No.10 (2013): 619-628.
  148. Shu, W. "Continual use of microblogs". Behavior & Information Technology. Vol.33, No.7 (2014): 666-677.
  149. Kim, K.S; Sin, S.C.J; Tsai, T.I. "Individual differences in social media use for information seeking". Journal of Academic Librarianship. Vol.40 (2014): 171-178
  150. Savolainen, R; Kari, J. "Placing the Internet in information source horizons. A study of information seeking by Internet users in the context of self-development". Library & Information Science Research. Vol.26 (2004): 415–433.
  151. Kim, T. "Observation on copying and pasting behavior during the Tohoku earthquake: Retweet pattern changes". International Journal of Information Management. Vol.34 (2014): 546–555.
  152. Burnett, G. "Information exchange in virtual communities: a typology". Information Research. Vol.5, No.4 (2000).
  153. Burnett, G; Buerkle, H. "Information exchange in virtual communities: A comparative study". Journal of Computer-Mediated Communication. Vol.9, No.2 (2004).



[1]. Fisher and Julien

[2]. Wilson

[3]. Information Seeking Behavior

[4]. Information Behavior

[5]. Information Searching Behavior

[6]. Information Use Behavior

[7]. Spink

[8]. Information ForagingS

[9]. Waples

[10]. Berelson

[11]. System Oriented

[12]. User Oriented

[13]. Contextual Approach

[14]. Garvey

[15]. Price

[16]. Dayana Crane

[17]. Meadows

[18]. Marcia Bates

[19] Context

[20]. Information practice

[21]. Carole Palmer

[22]. Paisley

[23]. Allen

[24]. Ellis' model of information-seeking behaviors

[25]. Bates' berry-picking approach

[26]. Kuhlthau's model of the information search process (ISP)

[27]. Dervin's Sense making model

[28]. Fidel and Soergel's conceptual Framework for online bibliographic retrieval

[29]. Belkin's Anomalous State of Knowledge (ASK)

[30]. Choo

[31]. Vakkari's theory of task-based IR process

[32]. Ingwersen and Järvelin's cognitive model

[33]. Belkin's episode model of interaction with texts

[34]. Saracevic's stratified interaction model

[35]. Xie's planned-situational interactive IR model

[36]. Wang, Hawk, and Tenopir's multidimensional model of user-web interaction

[37] . اين شیوه نوعي رويكرد روش­شناسانه در فهم و تجزيه و تحليل پديده‌ها و امور اجتماعي است و به عبارتی یکی از شیوه های اندیشیدن در علوم اجتماعی است. بر پایه این طرز فکر تعدادی ساختار باطنی و ناملموس، چارچوب اصلی در پشت پدیده‌های ظاهری اجتماع را تشکیل می‌دهند. روش ساختارگرایی در نیمه دوم سدۀ بیستم از سوی تحلیلگران زبان، فرهنگ، فلسفۀ ریاضی و جامعه به­گونه‌ای گسترده به­کار برده می‌شد. اندیشه‌های فردینان دو سوسور را می‌توان آغازگر این مکتب دانست. ساختارگرایی به دنبال راهی است برای شرح و گزارش پیوند درونی‌ای که از طریق آن معنایی در یک فرهنگ ساخته می‌شود. در حوزه ساختارگرايي هيچ فردي جدا از ساخت اجتماعي و شبكه‌هاي پيچيده‌ سياسي، تاريخي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، رسوم، آداب، سنن طبقات و لايه‌ها و قشرهاي اجتماعي نيست و به­شدت متاثر از جامعه و ساخت­های اجتماعی است. بنابر اين كنش‌هاي فردي هرگز منفك از جامعه‌اي كه فرد به آن وابسته است، قابل فهم نيست و كنش اجتماعي در نظام اجتماعي تحقق عيني مي‌يابد. مانند رفتار اقتصادي افراد يا رفتار سياسي مردان، زنان، دانشجويان و جز آن.

[38] . محقق با استفاد از فنون پدیده­نگاری در پی جمع آوری اطلاعات از اشخاصی است که یک پدیده را تجربه کرده­اند تا بتواند براساس ان اطلاعات، به توصیفي از ماهیت آن تجربه از منظر آن افراد برسد. در این توصیف شیوه تجربه و آنچه این افراد تجربه می­کنند ارائه می­شود.

 

[39]. Information Seeking in Context

[40]. Talja

[41]. Xu and Liu

[42]. Reddy & Jansen

[43]. Limberg

[44]. Ford

[45]. Srinivasan & Pyati

[46]. Fidel and Pejtersen

[47]. Sandstrom

[48]. Nicholas

[49]. Transaction log analysis

[50]. Donald Case

[51]. Fisher

[52]. Lewandowski

[53]. Menzel

[54]. Hurd

[55]. Cronin

[56]. Chatman

[57]. Metoyer-Duran

[58]. actor

[59]. user

[60]. Information Seeking in Context (ISIC)

[61]. Collaborative Information Behavior

[62]. Walter

[63]. Silverstein

[64]. Trace

مریم اسدی

بازگشت به فهرست مقالات ر