Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
 

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

ريزپردازنده[1] . اين ابزار جزء كوچك و ارزان واحد پردازشگر مركزي[2]  رايانه‌هاي كوچك است كه مي‌تواند مستقلاً نيز به‌منظور كاربردهاي وسيع ديگر مورد استفاده قرار گيرد. هر ريزپردازنده بر قطعه‌اي از سليكون[3]  كه تراشه[4]  نام دارد ساخته مي‌شود و معمولاً حدود نيم سانتي‌متر (2/0 اينچ) طول و 05/0 سانتي‌متر (02/0 اينچ) ضخامت دارد. با وجود اندازه كوچك ريزپردازنده‌ها، مي‌توان آنها را، به‌منظور اجراي تعداد زيادي از وظايف مرتبط با اداره و كنترل اطلاعات، برنامه‌ريزي كرد. به همين سبب، ريزپردازنده مي‌تواند براي انجام امور عمومي رايانه‌اي نظير آموزش با استفاده از برنامه‌هاي واژه‌پرداز، كنترل ديگر ماشين‌ها يا فرايندهاي صنعتي، تحت نظر داشتن بيماران در بيمارستان‌ها، يا حتي در ماشين حساب‌هاي دستي مورد استفاده قرار گيرد. در حقيقت، ظهور ريزپردازنده از طريق پيشرفت‌هاي به‌دست‌آمده در زمينه ريزه‌سازي[5]  مدارهاي مجتمع[6] ، و نيز فن‌آوري نيمه‌رسانه‌ها محقق شد.

ريزپردازنده ممكن است به خودي خود در طيف وسيعي از برنامه‌هاي كاربردي عمل كند و تا چند صد هزار عنصر را در تراشه واحدي بگنجاند.

تراشه ريزپردازنده معمولاً داراي حافظه فقط خواندني[7] است كه مي‌توان به دفعات آن را خواند، اما نمي‌توان در آن تغييري ايجاد كرد. علاوه بر اين، در تراشه ريزپردازنده ممكن است چند حافظه با دسترسي تصادفي[8]  براي نگهداري داده‌هاي موقت[9]  وجود داشته باشد. همچنين، اجزايي شامل ثبّاتي[10]  براي نگهداري "نشاني" دستورالعمل‌هاي محاسبات، ثبّاتي براي نگهداري "نشاني" هر دستورالعمل به‌نوبه خود، ثبّات‌هاي داده مشابه و واحد عمليات منطق[11] در ريزپردازنده‌ها موجود است. رابط‌هايي نيز براي اتصال به حافظه‌هاي خارجي و ديگر نظام‌هاي مورد نياز در ريزپردازنده‌ها پيش‌بيني مي‌شود.

ريزپردازنده‌ها را بر اساس تعداد "بيت‌ها"ي[12]  اطلاعاتي كه مي‌تواند به‌طور موازي منتقل گردد و در ثبّات‌هاي آنها نگهداري شود تقسيم مي‌كنند. اين تعداد، همواره با رشد فن‌آوري ساخت مدارها، افزايش يافته است. از اين رو، امروزه ما شاهد ريزپردازنده‌هاي 8، 16، و 32 بيتي هستيم و تراشه‌هاي 64 بيتي نيز در حال توسعه است.

اگرچه حافظه رايانه‌هاي با ظرفيت بالا ريزپردازنده به شمار نمي‌آيند، با فن‌آوري مشابهي ساخته مي‌شوند. تا اواسط دهه 1980، امكان ارائه حافظه‌هايي با حدود 64000 بيت (64 كيلوبيت) در مداري واحد وجود داشت. سپس، حافظه‌هاي 256 كيلوبيتي ظاهر شد و واحدهاي ميليون‌بيتي نيز در حال توسعه است. پيشرفت‌هاي بيشتري از طريق پرداختن به مباحث نظري و كاربردي فن‌آوري ساخت ترانزيستورهاي كوچك‌تر به‌وقوع خواهد پيوست. يكي از نخستين ريزپردازنده‌هاي مناسبي كه مبنايي براي رايانه‌هاي شخصي به‌شمار مي‌آيد، ريزپردازنده اينتل[13]  8080 بود كه به‌طور گسترده‌اي طراحي ريزپردازنده‌هاي سري 80Z و در مقياسي محدودتر ريزپردازنده‌هاي سري 86×80 (80286، 80386، 80486، و 80586 يا پنتيوم) را، كه در بسياري از رايانه‌هاي شخصي به‌كار رفته، دستخوش تحول كرد. سري ريزپردازنده‌هاي 68000 شركت موتورولا[14]  نيز در سطحي وسيع در انواع رايانه‌هاي مكينتاش[15]  مورد استفاده قرار گرفت.

در خلال دهه 1990، ريزپردازنده‌هاي جديدي توسعه يافت كه مبتني بر معماري كاهش مجموعه دستورالعمل‌هاي محاسبه (ريسك)[16]  بود. اين فن‌آوري سرعت ريزپردازنده‌ها را، از طريق كاهش تنوع و پيچيدگي فرمان‌هاي تشخيص، افزايش مي‌دهد. ماشين ريسك پيشرفته (آرم)[17]  كه توسط شركت انگليسي آكورن[18]  توليد شد، نخستين ريزپردازنده مبتني بر فن‌آوري ريسك به‌شمار مي آيد كه در رايانه‌هاي شخصي مورد استفاده قرار گرفت.

            (E.E)

                ترجمه كيوان كوشا


[1]. Microprocessor

[2]. Centeral Processing Unit (CPU)

[3]. Silicon

[4]. Chip

[5]. Miniaturization

[6]. Integrated circuits

[7]. Read Only Memory (ROM)

[8]. Random Access Memory (RAM)

[9]. Transient data

[10]. Register

[11]. Logic unit

[12]. Bits

[13]. Intel

[14]. Motorola

[15]. Macintosh

[16]. Reduced Instruction Set Computing (RISC)

[17]. Advanced Risc Machine (ARM)

[18]. Acorn

بازگشت به فهرست مقالات ر