Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ر

 

رَحل. واژه رحل واژه‌اي عربي و به معناي پالانِ شتر است؛ و در عرفِ نسخه‌نويسان عبارت است از تخته چوبي كه بر آن كتاب نهند (297:5). ظاهراً رحل در دوره‌هاي مختلف شكل‌هاي گوناگون داشته است. اين كه ابن جماعه از آن به نام "كُرسيِ كتاب" سخن گفته است (1: 170؛ 4: 34) و در دوره‌اي آن را تخته چوبي دانسته‌اند كه كتاب را بر آن مي‌گذارده‌اند (297:5) و هم اين كه عده‌اي از پيشينيان از رحل به عنوان ميزواره‌اي بهره مي‌برده‌اند و بر روي آن كتابت مي‌كرده‌اند (2: 128)، حاكي از آن است كه شكل رحل در دوره‌هاي مختلف، متفاوت بوده است. گونه‌اي كه هنوز در مشرق زمين به منظور تلاوت قرآن مجيد مورد استفاده قرار مي‌گيرد، متشكل از دو تخته چوب هم شكل و هم اندازه است (عموماً مستطيل شكل و گاه مربع و چهار كُنج) كه اندكي بالاتر از حدّ مياني آنها با يكديگر توسط لولاهاي ظريف متصل مي‌شوند و هنگام بازكردن قسمت زيرين دو تخته، به مانند پايه بر زمين قرار مي‌گيرند و قسمت بالاي تخته‌ها به مانند عدد هفت "7" در مي‌آيد. بر قسمت بالايي تخته‌ها، كتاب (امروزه عموماً قرآن) را مي‌گشايند و به خواندن آن مي‌پردازند (3: 2061). رحل سبب مي‌شود تا عطفِ كتاب به اندازه معين گشوده شود به طوري كه نه قسمت بيروني عطف آسيب ببيند و نه شيرازه كتاب گسيخته گردد.

از آنجا كه رحل به لحاظ حفظ حرمت قرآن مجيد، بيشتر به هنگام تلاوت قرآن مورد استفاده قرار مي‌گرفته است (2061:3)، نسخه‌هايي از قرآن كه به اندازه تقريبي 25×40، 30×50، و 35×60 سانتي‌متر مربّع بوده و عموماً بر روي رحل قرائت مي‌شده، به نام قرآن رَحلي شهرت يافته است.

 

مآخذ: 1)1 ابن جماعه، محمدبن ابراهيم. تذكره السامع و المتكلم في ادب العالم و المتعلم. بيروت: دارالكتب العلميه، ]تاريخ مقدمه: 1354 ق. =1314[؛ 2)حاتمي جويني، ضياءالدين ابوبكر. مناقب. به كوشش نجيب مايل هروي. نقل در مايل هروي، نجيب. در شبستان عرفان: مجموعه رسايل فارسي از پيران ايران. تهران: نشر گفتار، 1369؛ 3) شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. فرهنگ جامع فارسي ]آنندراج[. ج 3، ذيل "رحل"؛ 4) شهيد ثاني، زين‌الدين بن علي. منيه المريد في آداب المفيد و المستفيد. به كوشش رضا مختاري. قم: مكتبه الاعلام الاسلامي، 1368؛ 5) قاضي خان بدر، محمد دهار. دستور الاخوان. به كوشش سعيد نجفي اسداللهي. تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1349.

                نجيب مايل هروي

 

بازگشت به فهرست مقالات ر