Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ز

 

زلاندنو[1] ، كتابخانه‌هاي. كشور پارلماني زلاندنو، در جنوب اقيانوس آرام قرار دارد و از جزاير شمال و جنوب، چاتهام، و استيوارت[2]  تشكيل شده است. درياي تاسماني نيز اين كشور را از استراليا جدا مي‌كند. جمعيت آن (طبق آمار سال 2000)، 3900000 نفر، مساحت آن 270986 كيلومترمربع، و زبان رسمي مردم آن انگليسي است.

تاريخچه. نخستين كتابخانه‌هاي زلاندنو در آغاز قرن نوزدهم و توسط مهاجران اروپايي تأسيس گرديد. اولين كتابخانه عمومي اين كشور كتابخانه مبادلاتي و عمومي بندر نيكلسون[3]  بود كه در سال 1840 در ولينگتن تأسيس شد.

نخستين اروپايي‌هايي كه در قرن هجدهم به زلاندنو آمدند به فرهنگي بومي دست يافتند كه نظام مكتوبي نداشت. قوم مائوري ادبيات شفاهي وسيعي داشت و فرهنگ عامه از طريق ترانه‌ها، شجره‌نامه‌ها، قصه‌ها، و مثل‌ها از نسلي به نسل ديگر منتقل مي‌گرديد كه به صورت نقاشي و كنده‌كاري‌هاي تزييني بر ساختمان‌هاي چوبي و ديواره غارها حك شده بود. مبلّغان مذهبي كه از سال 1814 در اين كشور كار مي‌كردند، نخستين چاپخانه‌ها را پديد آوردند و به ثبت و نشر فرهنگ شفاهي همت گماشتند.

كتاب بخشي از لوازم خانگي مهاجران اروپايي بود كه با خود به سرزمين جديد آوردند. آنان كتابخانه‌هايي نظير كتابخانه‌هاي انگليسي و اسكاتلندي تأسيس كردند. توسعه خدمات كتابخانه‌اي، از آغاز، مرهون تأثير نظام‌هاي تحقيقاتي و كتابخانه‌هاي عمومي انگليسي بود، ولي روش‌هاي كتابداري امريكايي و اسكانديناويايي و اعزام كتابداران زلاندنو براي تحصيل در خارج از كشور نيز مؤثر بوده است.

تا اواسط دهه 1930 پيشرفت كتابخانه‌ها كُند و نامنظم بود. كتابخانه‌هاي عمومي را شوراهاي محلّي داير كرده بودند، اما دستيابي به آنها براي عموم آزاد نبود، كتابخانه‌هاي دانشگاهي بضاعت مالي چنداني نداشتند، فضاي آنها مناسب نبود، و كتابخانه ملي نيز وجود نداشت.

اصلاح انجمن كتابخانه‌ها در سال 1935، انگيزه لازم را فراهم آورد. با پشتيباني و عرضه بودجه بنياد كارنگي و همچنين تأسيس مؤسسه دولتي كتابخانه، با نام "خدمات كتابخانه‌اي كشوري"[4] ، در 1938، حركت‌هايي به وقوع پيوست. تأسيس نظام‌هاي آموزشي كتابداران، نوسازي خدمات كتابخانه‌هاي عمومي، توزيع خدمات، پايه‌گذاري كتابخانه‌هاي دانشگاهي توانمند، و تشكيل كتابخانه ملي از جمله فعاليت‌هايي بود كه طي سي سال بعد شكل گرفت.

زلاندنو، اگر چه جمعيت كمي دارد، به عنوان يكي از بهترين كشورهاي كتابخوان جهان معروف است؛ و اين ويژگي را مديون پويايي صنعت نشر محلي، فراواني تعداد كتابفروشي‌ها، و كيفيت مناسب خدمات كتابداري است.

كتابخانه ملي. لايحه تأسيس كتابخانه ملي اين كشور در 1965 به تصويب مجلس رسيد و در سال 1966، با ادغام كتابخانه‌هاي "خدمات ملي"، الكساندر تورنبول[5]  و كتابخانه عمومي آغاز به كار كرد. كتابدار كتابخانه ملي، در واقع، كارمند دربار است و زير نظر وزارت آموزش و پرورش فعاليت مي‌كند. هيأت امناي كتابخانه ملي درباره نحوه اداره كتابخانه ملي و بهبود خدمات آن در زلاندنو پيشنهادهايي به وزير ارائه مي‌كند. تعيين بودجه سالانه اين كتابخانه نيز برعهده مجلس است.

از وظايف كتابخانه ملي، تهيه كتابشناسي ملي، برقراري خدمات امانت بين كتابخانه‌اي و مديريت منابع ملي است. بخش خدمات منطقه‌اي آن نيز امانت كتاب، خدمات اطلاع‌رساني، و مشاوره فني براي كتابخانه عمومي و ديگر مراكز را برعهده دارد. بخش خدمات كتابخانه آموزشگاهي كتابخانه ملي نيز خدمات مشاوره‌اي و اماني را به كتابخانه‌هاي مدارس ابتدايي و متوسطه ارائه مي‌كند. شبكه كتابشناختي زلاندنو (تأسيس 1982) پايگاه اطلاعات ملّي جامعي از مجموعه‌ها و داده‌هاي انتشاراتي است. اين پايگاه از نظامي محلي به شبكه همكاري ملّي گسترده تحول يافته و توسط كتابخانه ملي هماهنگ شده است.

كتابخانه الكساندر تورنبول مؤسسه‌اي وقفي براي پژوهش‌هاي علمي است كه در سال 1918 تأسيس شد. مجموعه اين كتابخانه، كه بازتابي از علايق اهدا كنندگان است، شامل تاريخ ادبيات زلاندنو و ادبيات انگليسي (به ويژه منابع مربوط به اواسط قرن هفدهم و مجموعه‌اي از آثار جان ميلتون) به همراه تعداد زيادي از كتاب‌هاي چاپي اوليه و منابعي در زمينه پيشرفت صنعت چاپ است.

كتابخانه مجمع عمومي زلاندنو كه در سال 1858 به عنوان كتابخانه مجلس تأسيس شد زماني، به دليل غناي مجموعه‌اش، كتابخانه تحقيقات تاريخي به شمار مي‌آمد، اما در اواسط دهه 1980، با انتقال و سازماندهي مجدد مجموعه داخلي آن، به نقش اوليه‌اش، يعني مركز اطلاع‌رساني مجلس، بازگشت.

مركز آرشيو ملي در ولينگتن وظيفه انتخاب، حفاظت، و دسترس‌پذيري اسناد دولت مركزي را برعهده دارد. اين مركز تا حدودي به مشاوره و مشاركت با ديگر سازمان‌ها و نيز تنظيم محافظت گروه‌هاي اسناد دولت محلي مي‌پردازد. مراكز اصلي اسناد در ولينگتن و اوكلند قرار دارند، ولي برخي مخازن اسناد محلي نيز در مؤسسه‌هاي غيردولتي در ساير بخش‌هاي كشور وجود دارند. مركز آرشيوهاي ملي 15000 قطعه سند، 400000 نقشه، طرح، عكس، و تصوير را نگهداري مي‌كند.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. هزينه مالي كتابخانه‌هاي شش دانشگاه در اوكلند، هاميلتون، پالمرستون شمالي، ولينگتن، كرايست چرچ[6] ، و داندي[7] ، و دانشكده كشاورزي در لينكلن از كمك‌هاي مالي دولت تأمين مي‌شود. اين كتابخانه‌ها در سال 1960 به دنبال گزارشي (تحقيق پاري، 1959) كه كميته پژوهشي دولت در دانشگاه‌ها انجام داد، به سرعت توسعه يافتند؛ سپس همه آنها در ساختمان‌هايي كه از 1964 بنا شده بود مستقر شدند، مجموعه‌هاي پژوهشي شكل گرفت، و حقوق و شرايط استخدامي كاركنان حرفه‌اي مطابق ساير بخش‌ها سنجيده شد. در حين انجام تحقيق پاري، كل مجموعه كتابخانه‌هاي دانشگاهي حدود 818000 جلد بود و تا سال 1981 به 4120000 جلد رسيد.

مجموعه كتابخانه‌هاي دانشگاهي زلاندنو با مجموعه كتابخانه‌هاي دانشگاهي مهم در كشورهاي بزرگ‌تر برابري نمي‌كند، اما هر كتابخانه دانشگاهي توانايي پشتيباني از تحصيلات تكميلي و تحقيق را دارد. به دنبال گزارش پاري، توسعه كتابخانه‌هاي دانشگاهي سياستي رسمي يافت. در سال‌هاي 1972 و 1982 پژوهش‌هايي درباره منابع اين كتابخانه‌ها انجام گرفت و گزارش آنها منتشر گرديد.

كتابخانه‌هايي در شش دانشكده براي آموزش معلمان مدارس ابتدايي و متوسطه وجود دارد كه بودجه آنها را دولت مركزي و از طريق بخش آموزش تأمين مي‌كند. هزينه مالي چهارده مؤسسه فني و هشت دانشكده عمومي (كه آموزش را به كاردانان فني، اصناف، و برخي مشاغل ارائه مي‌دهد) از سوي دولت مركزي پرداخت مي‌شود و براساس الگوي بخش آموزش، كه با استانداردهاي خارجي چندان مطابقت ندارد، محاسبه مي‌شود. اما كل مجموعه اين كتابخانه‌ها (با 430000 جلد در كل) مكمل منابع ملي به ويژه در حوزه علوم پزشكي است.

كتابخانه‌هاي عمومي. خدمات كتابخانه‌هاي عمومي از مسئوليت‌هاي دولت محلي است و علاوه بر مراكز استان‌ها و شهرستان‌ها، به مناطق دور افتاده و جوامع روستايي نيز ارائه مي‌شود و منابع مالي آن از ماليات اراضي محلي تأمين مي‌گردد. دوره توسعه سريع كتابخانه‌هاي عمومي، از 1945 به بعد، حاصل واگذاري حق عضويت و نظام كتابخانه اماني بوده است. سازمان‌هاي محلي در 1938 تعداد 104 باب؛ تا 1959 تعداد 164 باب، و تا 1979 تعداد 276 باب كتابخانه تأسيس كردند. در اين دوره، ساختمان بيشتر كتابخانه‌ها نيز نوسازي شده است.

كليه كتابخانه‌هاي شهرها، بيشتر آنهايي كه در شهرستان‌ها هستند، و تعدادي از كتابخانه‌هاي استان‌ها، به طور رايگان خدمات امانت و مرجع را به ساكنان خود ارائه مي‌دهند. عرضه داستان‌هاي سرگرم‌كننده، صفحات موسيقي، و آثار هنري به صورت اماني صورت مي‌گيرد. در اين كشور، علاوه بر تأكيد فراوان بر امانت، به خدمات مرجع، اطلاع‌رساني، و ارائه خدمات به گروه‌هاي خاص، نظير زنان كدبانو، نوسوادان، كودكان، و اصناف توجه مي‌شود.

استانداردهاي خدمات كتابخانه عمومي در قسمت‌هاي مختلف كشور بسيار متفاوت است، خود مختاري محلي، وضعيت سرمايه‌گذاري، فقدان قوانين كتابخانه عمومي، و سرمايه‌گذاري دولت مركزي از دلايل عمده اين تفاوت‌ها هستند. كتابخانه ملي و انجمن كتابداري كوشيده‌اند كه با استفاده از طرح‌هاي آزمايشي يا فعاليت‌هاي مشاركتي به ارتقاي سازماندهي مجدد خدمات در بخش‌هاي وسيع‌تر بپردازند، ولي توفيق اندكي داشته‌اند. در نيمه دهه 1980 آشكار گرديد كه به طور كلي اين امر در گرو سازماندهي مجدد دولت محلي است.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. آموزش رسمي در سطوح ابتدايي و متوسطه از وظايف دولت مركزي است و هزينه سالانه آن از بخش آموزش تأمين مي‌شود.

بيشتر مدارس ابتدايي و متوسطه ساختمان يا اتاقي براي كتابخانه دارند. مجموعه كتابخانه‌ها در حال گسترش و بهبود است و مواد كتابي و غيركتابي را دربرمي‌گيرد، ولي هميشه تأكيد بر كتابخانه به منزله مخزن كتاب بوده است. برنامه‌ها و خدمات اين كتابخانه‌ها بسيار محدود است و بخش آموزش هيچ‌گونه تمهيدي براي استخدام كاركنان حرفه‌اي در كتابخانه‌هاي آموزشگاهي نينديشيده و اين امر همواره مهم‌ترين عامل بازدارنده بوده است.

كتابخانه ملي زلاندنو از خدمات كتابخانه‌اي در مدارس پشتيباني مي‌كند و خدمات مرجع اين بخش مكمل منابع كتابخانه‌هاي آموزشگاهي است و خدمات مشاوره‌اي آن مشوّق و حامي توسعه خدمات اين گروه از كتابخانه‌هاست.

كتابخانه‌هاي تخصصي. پس از جنگ جهاني دوم، تعداد كتابخانه‌هاي تخصصي رشد قابل توجهي داشته است. در سال 1959 تعداد كتابخانه‌ها 98 باب گزارش شده كه تا سال 1979 به 241 باب رسيده است. اقتدار اين گروه از كتابخانه‌ها چنان بود كه به ايجاد بخش كتابخانه‌هاي تخصصي در انجمن كتابداري زلاندنو در 1971 منجر گرديد.

علي‌رغم اينكه كتابخانه‌هاي تخصصي براي رفع نيازهاي اطلاعاتي سازمان مادر ايجاد شد، بعضي از آنها نقش مجموعه‌هاي ملي را نيز در حوزه‌هاي موضوعي خاص برعهده دارند، كه كتابخانه‌هاي وزارت كار و توسعه، وزارت كشاورزي و ماهيگيري، اداره تحقيقات علمي و صنعتي، و اداره بهداشت از آن جمله‌اند.

حرفه كتابداري. انجمن كتابداران زلاندنو در 1910 تأسيس گرديد. در سال 1935 به اين عنوان نام‌گذاري شد و افرادي را به عضويت پذيرفت، از آن پس انجمن، به محلي گسترده براي مباحثه و ترويج مباحث كتابداري تبديل گرديد. اين انجمن نيرويي قوي در توسعه خدمات كتابخانه‌اي به شمار مي‌رود و مبتكر و مشوّق بسياري از فعاليت‌ها مانند طرح‌هاي كتابشناختي، آموزش كتابداري، ارائه خدمات كتابخانه‌اي رايگان، ارتقاء كتابخانه ملي، امانت بين كتابخانه‌اي، انتشار استانداردها، ايجاد خدمات كتابخانه‌اي منطقه‌اي، و پشتيباني از تحقيقات بوده است. اخيراً اين انجمن، براي پيشرفت كتابخانه‌هاي آموزشگاهي، دولت را در ايجاد شبكه كتابشناسي ملي، و توسعه ارتباط با انجمن‌هاي كتابداري استراليا و جنوب اقيانوس آرام تحت فشار قرار داده است. اين انجمن خبرنامه‌اي ماهانه به عنوان >حيات كتابخانه<[8]  و فصلنامه >كتابخانه‌هاي زلاندنو<[9]  را منتشر مي‌كند.

كتابداران در دو مركز ـ دانشگاه ويكتوريا و دانشكده تربيت معلم ـ آموزش‌هاي لازم را فرا مي‌گيرند. دانشگاه ويكتوريا گواهينامه كارشناسي ارشد و گواهينامه‌هاي تخصصي در گرايش‌هاي مختلف كتابداري اعطا مي‌كند. پذيرفته‌شدگان اين دوره‌ها عموماً بايد مدرك دانشگاهي داشته باشند و مدت هر دوره يك سال تحصيلي است. از اواسط دهه 1980، سالانه چهل و پنج دانشجوي تمام وقت و پنج دانشجوي پاره وقت پذيرفته مي‌شوند.

دانشكده تربيت معلم زلاندنو مدرك مطالعات كتابخانه‌اي اعطا مي‌كند. دانشجويان اين دوره مي‌بايست مدرك ورودي دانشگاه را داشته باشند و در حين گذراندن دوره، در كتابخانه‌اي كار كنند. اين دوره شامل 18 هفته آموزش تمام وقت است كه در سه مقوله و به مدت تقريبي 18 ماه ارائه مي‌شود. از اواسط دهه 1980، هر دوره 120 دانشجو مي‌پذيرد.

بيشتر فعاليت‌هاي مربوط به آموزش مستمر توسط شعبه‌ها و بخش‌هاي انجمن سازماندهي مي‌شود. برنامه اين دوره‌ها به شكل برگزاري دوره‌هاي محلي و ملي يا كارگاه‌هاي آموزشي است كه با همايش‌هاي سالانه انجمن هماهنگ است.

 

مآخذ :

1) Fenwick, sara Innis. Library Services for Children in New Zealand Schools and Public Libraries: A Report to the New Zealand Library Association, 1975; 2) McEldowvney, walter, John. New Zealand library Association 1910-1960 (1962); 3) Idem. New Zealand University Library Resources 1982: Report of a Survey Carried out for the Committee of New Zealand University Libraries, 1983; 4) Smith, wilfrid. Archives in New Zealand: A report, 1978.

 (WELIS) [10]برايان مك كِون  

ترجمه احمد شعباني، سودابه نوذري

 


 [1]. New Zealand

 [2]. Stewart

 [3]. Port Nicholson Exchang and Public Library

 [4]. Country Library Service

 [5]. Alexander Turnbull Library

 [6]. Christchurch

 [7]. Dunedin

 [8]. Library Life

 [9]. New Zealand Libraries

 [10]. Brian McKeon

 

بازگشت به فهرست مقالات ز