Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات س

 

سازمان بين‌المللي استاندارد (ايزو)[1] . سازمان بين‌المللي استاندارد، فدراسيون جهاني مؤسسات ملي استاندارد است كه 140 كشور جهان در آن عضو هستند. اين سازمان به‌منظور ترويج استانداردسازي و فعاليت‌هاي مرتبط با آن در 1947 تشكيل شد و مقر آن ژنو است (7).

تاريخچه. استانداردسازي در سطح بين‌المللي با فعاليت كميسيون بين‌المللي فناوري برق (آي.اي.سي.)[2] ، در 1906 آغاز شد. مسئوليت استانداردسازي در ساير حوزه‌ها بر عهده فدراسيون بين‌المللي انجمن‌هاي ملي استانداردسازي[3]  بود كه در 1926 به‌وجود آمد. فعاليت‌هاي اين فدراسيون در 1942 متوقف شد. پس از جنگ جهاني دوم، در 1946 در اجلاسي كه در لندن با حضور نمايندگان 25 كشور جهان برگزار شد، به‌منظور تسهيل در هماهنگي و يكسان‌سازي استانداردهاي بين‌المللي، تصميم به ايجاد سازمان بين‌المللي جديدگرفته شد. اين سازمان با عنوان "سازمان بين‌المللي استاندارد" به‌طور رسمي از فوريه 1947 آغاز به‌كار كرد و نخستين استاندارد آن در 1951 منتشر شد (4). "ايزو"، نامي كه اين سازمان به آن مشهور است، كوتاه‌نوشت نام كامل آن نيست، بلكه كلمه‌اي است كه از واژه يوناني ايزوس[4] ، به معناي "هم‌اندازه و معادل"، گرفته شده است. اين واژه از طرفي ارتباطي فكري بين "استاندارد" و "هم‌اندازه" بودن را بيان مي‌كند و از طرف ديگر از رواج كوتاه‌نوشت‌هاي مختلف به‌دليل تفاوت‌هاي زباني در سطح جهان جلوگيري مي‌كند (7).

اهداف. نقش ايزو توسعه استانداردسازي و فعاليت‌هاي مرتبط در جهان به‌منظور تسهيل مبادلات بين‌المللي كالا و خدمات و توسعه همكاري در زمينه فعاليت‌هاي فكري، علمي، فناورانه، و اقتصادي است.

عواملي كه ضرورت استانداردسازي در چارچوب اهداف ايزو را تأييد مي‌كند عبارتند از: پيشبرد آزادسازي تجارت در سطح جهان، نفوذ متقابل بخش‌هاي اقتصادي در يكديگر كه ارتباط آنها را اجتناب‌ناپذير مي‌كند، نظام ارتباطات جهاني، استانداردهاي مورد نياز براي فناوري‌هاي در حال ظهور، و نيازهاي كشورهاي در حال توسعه (10).

اعضاي ايزو. اعضاي ايزو به سه دسته تقسيم مي‌شوند: دسته اول، مؤسسه‌هاي ملي هستند كه در كشور خود مسئوليت استانداردسازي را برعهده دارند. در اين دسته، از هر كشور تنها يك عضو مي‌تواند شركت كند، اين دسته از اعضا حق شركت و فعاليت در هر كميته فني و سياست‌گذاري را دارند؛ دسته دوم، اعضاي طرف معامله هستند و شامل سازمان‌هاي موجود در كشورهايي مي‌شود كه هنوز استانداردسازي در سطح ملي به‌طور كامل در آنها اجرا نمي‌شود، اين اعضا در كميته‌هاي فني و سياست‌گذاري نقش فعال ندارند، اما مي‌توانند در حوزه‌هاي مورد علاقه به كسب اطلاعات بپردازند؛ و دسته سوم، اعضاي داراي حق اشتراك هستند (9).

فعاليت‌هاي ايزو. ايزو همه رشته‌هاي فني را دربرمي‌گيرد، به‌جز حوزه مهندسي برق و الكترونيك كه تحت مسئوليت آي.اي.سي. است. حوزه فناوري اطلاعات به‌وسيله يك كميته فني مشترك از ايزو، و آي.اي.سي. اداره مي‌شود (6). فعاليت‌هاي فني ايزو به‌شدت غيرمتمركز است و از طريق سلسله مراتبي، متشكل از قريب 2850 كميته فني، كميته‌هاي فرعي، و گروه‌هاي كاري انجام مي‌گيرد. در اين كميته‌ها نمايندگان معتبر صنايع، مؤسسات تحقيقاتي، مسئولان دولتي، و سازمان‌هاي بين‌المللي از سراسر جهان شركت دارند. سالانه قريب به 30000 نفر متخصص از سراسر جهان  در اين گردهمايي‌ها شركت مي‌كنند (8).

نحوه شكل‌گيري استانداردهاي ايزو و استفاده از آن. استانداردهاي ايزو بر اساس اتفاق‌نظر دست‌اندركاران و با در نظر گرفتن نياز صنايع و مشتريان، در جهان شكل مي‌گيرد و استفاده از آنها اختياري است. براي شكل‌گيري اين استانداردها سه مرحله طي مي‌شود:

1. اعلام نياز يك صنعت به استاندارد خاص و اعلام اين نياز به اعضاي سازمان در سطح ملي، پيشنهاد آن به‌عنوان مورد جديد به ايزو، تعريف دامنه فني استاندارد مورد نظر، و تشكيل گروه كاري متشكل از متخصصان فني كشورهايي كه به موضوع علاقه‌مند هستند؛

2. پس از توافق بر روي جنبه‌هاي فني تحت پوشش، گفت‌وگو با كشورها درخصوص ويژگي‌هاي تفصيلي موردنظر انجام مي‌شود. اتفاق نظر در اين مرحله از كار شكل مي‌گيرد؛ و

3. مرحله نهايي شامل تصويب رسمي استاندارد است، معيار پذيرش، رأي 32 اعضاي ايزوست كه در فرايند تهيه استاندارد شركت كرده‌اند و تصويب نهايي با رأي 75 درصد كليه اعضايي كه در رأي‌گيري شركت كرده‌اند، ميسر است. پس از اين مرحله، مصوبات به‌عنوان استاندارد ايزو منتشر مي‌شود. به‌دليل نياز به بازنگري در استانداردها، ايزو مقررات عمومي انجام تجديدنظر را در فواصل زماني معين تدوين كرده است. تا نوامبر 2001، حدود 120000 استاندارد بين‌المللي در قالب 300000 صفحه به زبان‌هاي انگليسي و فرانسوي ارائه شده است. فهرست همه استانداردهاي ايزو، در سايت اينترنت ايزو با عنوان فهرست ايزو موجود است (2). استفاده از استانداردهاي ايزو اختياري است. از نظر ايزو، استانداردها به منزله قراردادي موجود بين رقباي اقتصادي و مشتريان آنها در عرصه فعاليت‌هاي آزاد اقتصادي است.

به‌هر حال به‌علت وجود توافق جمعي در جريان شكل‌گيري استانداردها، به نظر مي‌رسد استفاده از استانداردهاي اختياري به‌عنوان روشي معقول براي ايجاد توازن در گزينه‌هاي فناورانه بازار لازم است و انگيزه‌هاي استفاده از آن معمولا بازارگراست (1: 387-388).

شركاي ايزو. ايزو در سطح بين‌المللي با كميسيون بين‌المللي فناوري برق (آي.اي.سي.)، كه نهادي غيردولتي است و فعاليت‌هاي آن مكمل ايزوست، همچنين با اتحاديه بين‌المللي ارتباطات راه دور (آي.تي.يو.)[5] ، در خصوص استانداردسازي در حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات راه دور همكاري مي‌كند. ايزو با سازمان تجارت جهاني (دبليو.تي.اُ.)[6] ، با هدف گسترش نظام جهاني نيز مشاركت راهبردي دارد. در سطح منطقه‌اي نيز بسياري از اعضاي ايزو وابسته به سازمان‌هاي منطقه‌اي استاندارد هستند. اين امر هماهنگ كردن فعاليت‌هاي استانداردسازي منطقه‌اي در سطح جهان را براي ايزو آسان مي‌كند(5).

تأمين مالي ايزو. نحوه تأمين مالي فعاليت‌هاي دبيرخانه مركزي ايزو و ساير گروه‌هاي كاري انعكاسي از نحوه عمل غيرمتمركز آن را نشان مي‌دهد. 80 درصد منابع مالي دبيرخانه مركزي از محل حق اشتراك اعضا و 20 درصد آن از محل درآمدهاي ناشي از فروش استانداردها و ساير نشريات تأمين مي‌شود. هر يك از نهادهاي عضو ايزو، اداره فعاليت‌هاي يك دبيرخانه فني را برعهده دارند و تأمين هزينه‌هاي اين دبيرخانه نيز برعهده خود آنهاست (3).

انتشارات. ايزو اسناد و نشريات ادواري متعددي منتشر مي‌كند، از جمله >فهرست ايزو<[7]  كه فهرست سالانه‌اي از استانداردهاي ايزوست و به‌صورت فصلي روزآمد مي‌شود. >برنامه فني ايزو<[8] ، نيز كه فهرستي شامل همه پيش‌نويس‌هاي استانداردهاي ايزوست، در سال دو بار منتشر مي‌شود (1: 388).

ايزو و استانداردهاي حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني. استانداردسازي امور مربوط به كتابخانه‌ها، مراكز اسناد و اطلاع‌رساني، خدمات نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي، آرشيو، علوم اطلاع‌رساني و نشر، موضوع كار كميته فني شماره 46 ايزوست. اين كميته داراي 26 عضو شركت‌كننده و 36 عضو ناظر است كه از نمايندگان مؤسسات ملي استاندارد مربوط هستند و كار استانداردسازي را برعهده دارند.

8 كميته فني ديگر ايزو، و 43 سازمان بين‌المللي نيز در اين امر مشاركت دارند. ساير كميته‌هاي فني فعال در حوزه اطلاع‌رساني و سندپردازي عبارتند از:

- كميته فني مشترك شماره ايزو و آي.اي.سي.؛

- كميته فني فناوري اطلاعات، Iso/TC37؛

- كميته فني اصطلاح‌شناسي (اصول و همارايي)، Iso/TC154؛

- كميته فني اسناد و مواد اطلاعاتي در حوزه‌هاي اداري، بازرگاني و صنعت، ريزنگاشته‌ها و حافظه‌هاي نوري براي ضبط، ذخيره و استفاده از اسناد و تصاوير،Iso/TC171 (1: 388).

 

مآخذ:

1) Eicher, Lawrence D. "International Organization for Standardization". World Encyclopedia of Library and Information Services. PP. 387-388; 2) International Organization for Standardization. " How are Iso standards developed", 2003[On-line]. Available: http://www.iso.ch/iso/ en/aboutiso/introduction/index.html.[1 Jul. 2003]; 3) Idem. "How is ISO work financed", 2003. [On-line]. Available: http:// www.iso.ch/iso/en/aboutiso/introduction/ index.html. [1Jul.2003]; 4) Idem. "How it all started?", 2003. [On-line]. Available: http://www.iso.ch/iso/en/about iso/ introduction/ index.html.[1Jul.2003]; 5) Idem. "Partners, "2003. [On-line]. Available: http://www.iso.ch/iso/en/about iso/introduction/ index. html. [21 Jun. 2003]; 6) Idem. "What fields are coverd?", 2003. [On-line]. Available: http://www.iso.ch/iso/ en/about iso/ introduction/index. html [25 Jun. 2003]; 7) Idem. "What is ISO?", 2003. [On-line]. Available: http:// www.iso.ch/iso/en/about iso/introduction/index.html.[27Jun. 2003]; 8) Idem."What does the work?", 2003. [On-line]. Available: http://www.iso.ch/ iso/ en/ aboutiso/introduction/ index.html.[1Jul.2003]; 9) Idem."who Makes up ISO?",2003. [On-line]. Available: http://www. iso. ch/ iso/ en/about iso/ introduction/index.html. [28 Jun. 2003]; 10) Idem. "Why is international standardization?", 2003. [On-line]. Available: http:// www.iso.ch/iso/en/about iso/ introduction/index.html. [28Jun.2003].

                علي‌اصغر شيري

                بازنويسي سيمين نيازي

 

 



[1]. International Organization for Standardisation (ISO)

[2]. International Electrotechnical Commission (IEC)

[3]. International Federation of the National StandardizingAssociations

[4]. Isos 

[5]. International Telecommunication Union (ITU)

[6]. World Trade Organization (WTO)

[7]. Iso Catalogue

[8]. Iso Technical Program

 

بازگشت به فهرست مقالات س