Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات س

 

سازمان‌هاي بين‌المللي‌كتابداري‌وكتابشناختي[1] . امروزه، عملكرد سازمان‌هاي بين‌المللي كتابداري و كتابشناختي حوزه وسيعي را دربرمي‌گيرد. برخي از اين عملكردها عبارتند از: 1) نظم بخشيدن به امانت و تبادل منابع؛ 2) ايجاد نظم در تجارت بين‌المللي منابع از طريق مقررات پستي و تعرفه‌هاي گمركي، توافق‌نامه‌هاي حق مؤلف، مقررات حقوقي انتشار، توزيع، و سانسور؛ 3) توليد، استانداردسازي، تبادل، يا انتشار داده‌هاي كتابشناختي در اشكال گوناگون براي انتشارات كتابي و غيركتابي، نمايه‌سازي، و چكيده‌نويسي براي مقالات مجلات و منابع ديگر؛ 4) ايجاد، راه‌اندازي، و نگهداري انواع مختلف نظام‌هاي اطلاع‌رساني بين‌المللي؛ 5) تأمين كمك‌هاي معنوي، مادي، و فني براي كشورهاي در حال توسعه براي بهبود و ارتقاي استفاده از منابع مستند و نظام‌هاي اطلاع‌رساني؛ 6) انتشار انواع گزارش‌ها، دستنامه‌ها، راهنماها، تك‌نگاشت‌ها، و مقالات گردهمايي‌ها (گروه اخير متون و منابعي هستند كه از عمليات و نظام‌ها و روش‌هاي كار، پشتيباني عمومي و فني مي‌كنند و چاره‌انديشي‌هاي نهادهاي تخصصي را در خصوص مشكلات بين‌المللي نشان مي‌دهند.

تاريخچه اوليه. احتمالا نمايشگاه‌هاي كتاب آلمان در قرن شانزدهم، نخستين سازمان‌هاي بين‌المللي كتابداري و كتابشناختي بودند. اين نمايشگاه‌ها، خريداران و فروشندگان كتاب را از سراسر اروپا به خود جلب مي‌كردند. >مسكاتالوگ<[2] فهرستي از كتاب‌هاي موجود بود كه انتشار آن در 1564 توسط جورج ويلر آغاز شد. هر چند كه بخش اعظم اين فهرست را كتاب‌هاي منتشر شده در آلمان تشكيل مي‌داد، اما مدخل‌هايي از كتاب‌هاي منتشر شده در خارج از آلمان نيز در آن مشاهده مي‌شود. دوره‌هاي متعددي از اين فهرست تا سال‌هاي پاياني قرن نوزدهم انتشار يافت، ولي از قرن هفدهم مدخل‌هاي مربوط به منابع غيرآلماني، به‌تدريج، رو به كاهش نهاد. در 1617، جان بيل انتشار ويرايش انگليسي اين فهرست را آغاز كرد و عناوين انگليسي را نيز به آن افزود (پيش از اين نيز شماري از عناوين انگليسي در اين فهرست‌ها موجود بود). در طول سال‌هاي 1622 تا 1626 برشمار اين عناوين افزوده شد. اين افزوده‌ها به‌صورت پيوست و با عنوان جداگانه به‌طور مرتب منتشر مي‌شدند.

در نيمه دوم قرن هفدهم افزايش انتشار مجلات، مشكلات كتابشناختي را كه پيش از اين نيز با گسترش چاپ و به‌كارگيري زبان‌هاي بومي جدي تلقي مي‌شد، با پيچيدگي بيشتر مطرح نمود. هر چند كه بخش عمده تلاش‌هاي فردي و سازماني صرف كنترل كتابشناسي ملي مي‌شد، ولي گرايش به جهاني شدن نيز در بسياري از اين آثار وجود داشت و شاهد آن فراتر رفتن كتابشناسي‌ها از مرزهاي ملي بود. يكي از نخستين آثار، از ميان اين خيل بي‌شمار كه در عين حال از بزرگ‌ترين آنها نيز محسوب مي‌شود، >كتابشناسي جهاني<[3]  اثر گِسنِر، كنراد (1545) بود. ديگر مي‌توان به >كتابشناسي كلاسيك<[4] ، >كتابشناسي خارجي<[5] ، و >كتابشناسي كلاسيك كتابخانه‌هاي آلمان<[6]  (1611ـ1612، تجديدنظر شده در 1625) اشاره نمود كه اثر جورج دراود[7]  و برگرفته از >مسكاتالوگ< است. در پايان قرن هفدهم، رافائله ساوانورولا[8] ، اثر خود به‌نام >اُربيس ليتراريس<[9]  را به اتمام رساند. اين اثر، كه در حدود 40 جلد در قطع رحلي بود، هرگز به چاپ نرسيد و در قرن نوزدهم به‌كلي ناپديد گرديد. همزمان با آن، فرانچسكو ماروسلي اثر خود >مارماگنوم<[10]  را به‌صورت فهرست و با هدف گردآوري كليه آثار مكتوب تدوين نمود. اين اثر نيز هرگز به چاپ نرسيد، اما در سال‌هاي پس از 1751 از روي نسخه خطي آن كه امروز از ميان رفته است، نسخه‌اي در 111 جلد تهيه شد.

انديشه كنترل كتابشناختي جهاني، كه آثار ياد شده جلوه‌هاي ناقص آن بودند، براي كتابشناسان قرن هفدهم تا نوزدهم جاذبه‌اي نيرومند داشت. در سال 1631 پتروس بلانشو، اثر خود به نام >انديشه كتابشناسي جهاني<[11]  را منتشر كرد، كه طرح پيشنهادي او براي تهيه يك نمايه موضوعي جهاني بود. در دهه‌هاي 1840 و 1850، همزمان با تلاش‌هايي كه به‌طور جداگانه در فرانسه، انگليس، و ايالات متحده امريكا در جهت گردآوري و انتشار فهرست‌هاي كتابخانه‌ها صورت مي‌گرفت، انديشه كنترل كتابشناختي جهاني نيز نيرومندتر شد. فليكس دانژو در فرانسه؛ چارلز ونتورت ديلك، آندرئا كرستادورو[12] ، و هنري كول در انگلستان؛ و چارلز كافين جوئيت در امريكا؛ همگي طرح‌هاي متفاوتي داشتند، بگذريم از >طرح پايان قرن<[13]  از فرديناند بوناژ در فرانسه؛ و نيز واندرهگن[14]  در بلژيك.

در نيمه دوم قرن هفدهم با انتشار >مجله علوم< و نشريه >تعاملات فلسفي< توسط انجمن سلطنتي لندن، به‌تدريج، الگوي مجله علمي نوين پديدار شد. با نزديك شدن به پايان قرن و به‌دنبال انتشار نخستين مجلات ويژه تلخيص و نقد و بررسي، به‌تدريج، منابع چكيده‌نويسي و نمايه‌سازي متنوع به زبان‌هاي اصلي اروپايي منتشر شدند. اين منابع را اشخاص يا سازمان‌هاي علمي منتشر مي‌كردند و تمامي آنها به درجات متفاوت مي‌خواستند بين‌المللي باشند. در نيمه اول قرن نوزدهم براي كنترل ادبيات پژوهشي و فني و علمي، رويكرد نويني بر اساس شيوه‌هاي محلي و ملي، و اصول نشر تجاري شكل گرفته بود.

قرن نوزدهم. پيشرفت بزرگ در قرن نوزدهم در زمينه كنترل متون و منابع علمي، انتشار >فهرست مقالات علمي<[15] توسط انجمن سلطنتي لندن بود. اين فهرست، به‌رغم دامنه جهاني و با وجود مشورت‌هايي كه با جوامع علمي و دانشگاهي خارجي در مورد انتخاب مجلات براي نمايه‌سازي صورت گرفته بود، در عمل بسيار ملي از كار درآمد. فهرست ياد شده در سه دوره بين سال‌هاي 1867 و 1925 منتشر شد و متمم آن نيز در يك جلد براي سال‌هاي 1800 تا 1883 انتشار يافت.

تلاش ديگري كه در زمينه كتابشناسي بين‌المللي علمي ـ تخصصي انجام گرفت و به نظر مي‌رسد از لحاظ بين‌المللي نيز موفقيت‌هايي داشته است، اقداماتي بود كه در 1889 توسط انجمن رياضيات فرانسه و در جريان كنگره بين‌المللي كتابشناسي علوم رياضي پاريس آغاز گرديد. انتشار مجموعه >كتابشناسي‌هاي علوم رياضيات< در 1893 آغاز شد. اين كتابشناسي‌ها در دو شكل منتشر مي‌شدند: كتابشناسي ساده گذشته‌نگر كه در فاصله سال‌هاي 1893 تا 1912 به‌صورت برگه‌اي در پاريس انتشار مي‌يافت، و >نقد و بررسي شش ماهانه انتشارات رياضي آمستردام<[16]  كه انتشار آن تا 1934 نيز  تداوم داشت و در اين تاريخ با >سالنامه پيشرفت‌هاي رياضيات< ادغام شد و انتشار آن نيز در 1942 متوقف گرديد. هر دو از طبقه‌بندي مجموعه كتابشناسي‌هاي علوم رياضيات استفاده مي‌كردند كه هراز گاه مورد تجديدنظر قرار مي‌گرفت.

برنامه‌هايي از اين دست، نشانگر روند رو به‌رشد، ولي هنوز ناكامل گرايش فراملي در كتابشناسي بود. دو شكل ديگر فراملي گرايي را در قرن نوزدهم در عرصه كتابشناسي و كتابداري بايد يادآور شد: نخستين را مي‌توان تنظيمي دانست كه به دولت‌ها مربوط مي‌شد، و دومي اساسآ مشورتي و مبتني بر همكاري بود. در 1817 طرحي به نام "انجمن مبادلات دانشگاهي" براي تبادل پايان‌نامه‌ها بين دانشگاه‌هاي آلمان به‌صورت محدود به اجرا درآمد و تا اوايل دهه 1880 پنجاه دانشگاه و مؤسسه علمي در اروپا در اين طرح شركت كردند. در دهه‌هاي 1840 و 1850 الكساندر واتمار، كه سوداي برانگيختن دولت‌ها به تبادل انتشارات را در سرداشت، براي هماهنگ كردن اين امر، آژانس مركزي تبادل بين‌المللي[17]  را در پاريس تأسيس نمود. وي سرانجام توانست توجه بسياري از دولت‌هارا، هر چند به‌صورت محدود، به نظرات خود جلب كند. در ميان اين دولت‌ها كنگره ايالات متحده امريكا و 18 هيئت قانون‌گذار از كشورهاي ديگر نيز قرار داشتند.

با اين حال، پيشرفت اساسي، زماني حاصل شد كه يك كنفرانس بين‌المللي و بين دولتي در 1882 در بروكسل برگزار گرديد. در اين كنفرانس دو قرارداد در مورد تبادل بين‌المللي اسناد به امضا رسيد: قرارداد الف[18]  كه مربوط به تبادل انتشارات دولتي به‌طور كلي بود؛ و قرارداد ب[19]  كه موضوع آن به تبادل روزنامه‌ها، مجلات، و سالنامه‌هاي مجالس قانون‌گذاري مربوط مي‌شد. اين دو قرارداد تا نيمه قرن بيستم نيز به قوت خود باقي بودند و با دقت تمام اجرا مي‌شدند.

در دهه‌هاي آغازين قرن نوزدهم، حق مؤلف بين‌المللي، موضوع بحث‌ها و مذاكرات مفصلي بود كه به امضاي موافقت‌نامه‌هاي دو جانبه بين كشورهاي اروپايي منجر شد. امضاي اين موافقت‌نامه‌ها تلاشي در جهت حمايت از حقوق ناشران در سطح بين‌المللي محسوب مي‌گرديد. چندي نگذشت كه در 1858 مجمع بين‌المللي مهمي در بروكسل با هدف مشاوره در موضوع حق مؤلف تشكيل شد و حركتي كه بدينسان آغاز شده بود، به‌سرعت توان بيشتري گرفت و به امضاي موافقت‌نامه برن در 1886 انجاميد. در سال 1888، با حمايت مالي دولت سوئيس، دفتر دائمي به سرپرستي هنري مورل داير گرديد، تا براي آنچه كه در اين تاريخ اتحاديه حق مؤلف برن[20]  ناميده شد، نقش اداره مركزي را ايفا كند.

با گذشت زمان و با رشد فزاينده متون و منابع و كتابخانه‌ها، تأسيس سازمان‌هاي محلي، ملي، و بين‌المللي توسط كتابداران و كتابشناسان آغاز شد. در 1868 يك انجمن كتابشناختي در پاريس تشكيل شد. اين انجمن در 1878 نخستين كنفرانس بين‌المللي از سه كنفرانس دهسالانه خود را برگزار كرد. هدف از برگزاري اين كنفرانس، پيگيري اقدامات علمي و ادبي ده سال گذشته، به‌منظور تأمين منابع كافي و اطلاعات علمي دقيق براي دانشجويان بود. اين كنفرانس‌ها هر چند كه قويآ گرايش فرانسوي داشتند، اما شركت‌كنندگاني از بلژيك، ايتاليا، لوكزامبورگ، انگلستان، و كشورهاي ديگر نيز به آن جذب شدند. از جمله كنفرانس‌هاي مشابه، كنفرانس بين‌المللي كتابداران بود كه در 1877 در لندن برگزار گرديد و به خاطر شركت خيل عظيمي از كتابداران امريكا، فضايي پرتحرك و شاداب يافت.

انجمن كتابداران انگليس در جريان كنفرانس 1877 پايه‌گذاري شد. در گراميداشت بيستمين سالگرد تأسيس آن، كنفرانس ديگري برگزار گرديد و برخي كنفرانس‌هاي بين‌المللي ديگر نيز به مناسبت برگزاري نمايشگاه‌هاي بين‌المللي در شهرهاي پاريس، 1900؛ سانفرانسيسكو، 1904؛ و بروكسل، 1910 تشكيل گرديد، اما هنوز سازماني دائمي براي تثبيت وضعيت گردهمايي‌ها و فراهم آوردن امكان اقدامات تعاوني با گستره‌اي بين‌المللي وجود نداشت. كنفرانس 1900، در كمال شگفتي، مقرر داشت كه هر پنج سال يك‌بار تشكيل خواهد شد (چنين امري اتفاق نيفتاد). كنگره بروكسل نيز در 1910 با اعلام مأموريتي دائمي براي تشكيل كنگره‌هاي بين‌المللي متصديان آرشيو و كتابداران، تشكيل گرديد كه از آن سخني شنيده نشد.

قبل از جنگ جهاني اول. سال 1895، به لحاظ سازماندهي كتابشناختي، سال پرحاصلي بود. در آن تاريخ مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي (آي.آي.بي.)[21]  توسط اتله، پل ماري گيسلن و هنري لافونتن در بروكسل تأسيس شد. در زوريخ، فرايند تأسيس شوراي كتابشناسي[22]  توسط هربرت هويلند فيلد در جريان بود و رايزني‌هاي انجمن سلطنتي با دانشگاه‌ها و مؤسسات علمي خارجي، كه مقدمه‌اي بر تشكيل كنفرانسي بين‌المللي براي خلق فهرست بين‌المللي متون و منابع علمي بود، به خوبي پيش مي‌رفت.

كنفرانس بين‌المللي كتابشناسي كه در 1895 در بروكسل تشكيل شد، تأسيس مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي را در پي داشت و دولت بلژيك تشكيل سازماني را به‌عنوان اداره مركزي آن عهده‌دار شد كه دفتر بين‌المللي كتابشناسي (اُ.آي.بي.)[23]  نام گرفت. هدف اين سازمان نوبنياد، تهيه يك كتابشناسي يا فهرست جهاني بود. اين كتابشناسي، يك پايگاه اطلاعاتي بود كه بر اساس نام نويسنده، گسترش اساسي رده‌بندي دهدهي ديويي، و بسط روش نشانه‌گذاري، يعني بر اساس موضوع، تنظيم شده بود.

هدف اصلي شوراي كتابشناسي، گردآوري كتابشناسي جاري جانورشناسي و موضوع‌هاي وابسته در يك مركز و توزيع آن به‌صورت برگه يا پيوست مجلات معتبر يا مجلات نقد و بررسي بود. توافق‌هايي بين شورا و مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي صورت گرفته بود و هر دو سازمان ترتيبات اوليه را تكميل كرده بودند. مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي استفاده از برگه‌هاي 5/7 در 5/12 سانتي‌متر را اساس كار قرار داده بود (اين مؤسسه در ابتدا، به‌كارگيري برگه‌هايي با اندازه كاملا متفاوت را پيشنهاد كرده بود) و استفاده از آن را به‌عنوان استاندارد بين‌المللي ترويج مي‌كرد و از فيلد و همكارانش خواسته بود كه به توسعه رده‌بندي دهدهي جهاني (يو.دي.سي.) در زمينه‌هاي موردنظر شورا اقدام نمايند.

شوراي كتابشناسي نيز به‌نوبه خود به توسعه رده‌بندي براي استفاده در يادداشت‌هاي كتابشناختي و ارسال نسخه‌اي از اين برگه‌ها و ساير انتشارات كتابشناختي به بروكسل اقدام نمود. شورا، علاوه بر انتشار كتابشناسي به‌صورت برگه‌اي، بخش جانورشناسي آن را به >گزارش جانورشناسي <و بخش فيزيولوژي آن را به >گزارش فيزيولوژي<[24]  ضميمه كرد و بخش جانوران اوليه آن نيز به‌عنوان پيوست >آرشيو جانوران اوليه< منتشر گرديد. شورا، علاوه بر اين كه از سوي هويلند فيلد و نهادهاي محلي (به‌ويژه كنفدراسيون سوئيس و شهر و ايالت زوريخ) حمايت مي‌شد، از حمايت‌هاي بين‌المللي (كنگره بين‌المللي جانورشناسي و انجمن جانورشناسي فرانسه) و از درآمد حاصل از فروش خدمات كتابشناختي نيز برخوردار بود.

نخستين كنفرانس بين‌المللي در تهيه فهرست بين‌المللي متون و منابع علمي در 1896 در لندن، و به‌دنبال آن كنفرانس‌هاي ديگري در سال‌هاي 1898 و 1900 برگزار شد. اين كنفرانس‌ها كه از حمايت انجمن سلطنتي برخوردار بودند، به ايجاد سازمان مفصلي براي توليد فهرست و نظارت بر آن منجر شدند. اداره اين سازمان برعهده يك اجلاس بين‌المللي بود كه جلسات آن در سال‌هاي 1905، 1910، و 1922 تشكيل شد. رياست سازمان را يك شوراي بين‌المللي بر عهده داشت كه به‌طور مرتب و در فواصل زماني كوتاه تشكيل جلسه مي‌داد. دفتر مركزي سازمان، كه توسط هنري فورستر مورلي اداره مي‌شد، فهرست را براي انتشار آماده مي‌كرد. دفترهاي منطقه‌اي نيز در كشورهاي عضو، مانند مؤسسه اسميتسون[25]  در امريكا، مشخصات كتابشناختي مربوط به متون علمي كشور خود را بر روي برگه‌هايي وارد مي‌كردند كه داراي اندازه و وزن استاندارد بودند. در تهيه اين برگه‌ها و در تنظيم مدخل‌ها، محتوا، نشانه‌گذاري، و مخفف‌ها، اصول ويژه‌اي با تمامي جزئيات مراعات مي‌گرديد. نخستين شماره >فهرست بين‌المللي انتشارات علمي<[26]  كه به 17 زمينه موضوعي تقسيم شده بود، در 1901 و در 22 جلد منتشر شد و انتشار آن در شماره‌هاي سالانه تا جنگ جهاني اول ادامه داشت.

در فاصله دو جنگ جهاني. پايان جنگ جهاني اول نقطه عطفي در كنترل و سازماندهي كتابشناختي بين‌المللي محسوب مي‌شود. پيشرفت مداوم سال‌هاي قبل، با شروع جنگ، ناگهان متوقف شده بود. برنامه‌هاي پيش از جنگ، هر چند تا حدي همپوشان، در ايجاد ساز و كار رسمي براي همكاري بين‌المللي دانش‌پژوهان، تمركز بخشيدن به انتشارات، فعاليت‌هاي مشورتي بر اساس تشكيل دفاتر ملي، برخورداري از حمايت‌هاي چند جانبه، و تهيه كتابشناسي شمارشي بر اساس اصول ويژه موفق بودند.

<فهرست بين‌المللي انتشارات علمي< پس از جنگ ديگر انتشار نيافت. انجمن سلطنتي، سودمندي انتشار دوباره آن را بررسي كرد، اما با مخالفت همگاني جامعه علمي در مورد انتشار آن روبه‌رو گرديد. جامعه علمي، به‌جاي خدمات ناكارآمد نمايه‌سازي عمومي و فهرست، خواهان خدمات چكيده‌نويسي روزآمد و تخصصي بود. به اعتقاد جامعه علمي، انتشار فهرست ياد شده بسيار كند و اطلاعات ارائه شده در آن نيز محدود بود.

فعاليت شوراي كتابشناسي تا مدتي ادامه يافت. كمك ويژه بنياد راكفلر، بودجه رو به كاهش آن را تا حدي بهبود بخشيد؛ اما به‌زودي با كاهش امكانات مالي، در شرايطي قرار گرفت كه رهايي از آن ممكن نبود.

به‌رغم اينكه در جريان جنگ، بروكسل توسط آلماني‌ها اشغال شده بود، امكانات و مجموعه‌هاي مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي آسيبي نديده بود و تا مدت كوتاهي آينده آن مطمئن به نظر مي‌رسيد؛ با اين حال دولت بلژيك، به‌تدريج از حمايت مجموعه سازمان‌هايي مانند پالاس مون ديال يا ماندانئوم[27] ، كه گستردگي و وسعت بيش از حدي يافته بودند، خودداري كرد. مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي نيز در زمره اين سازمان‌ها بود. در 1924 اعضاي مؤسسه تصميم به تجديد سازمان آن گرفتند و در اين راستا، استقلال از مركزِ رو به افول آن در بروكسل و حضور اعضاي ملي در آن را مورد تأكيد قرار دادند. همچنين نياز به بازنگري در رده‌بندي دهدهي جهاني را مطرح كردند كه مطالب آن به‌دليل توقف طولاني انتشار، تازگي خود را از دست داده بود. اين تجديد سازمان كه در 1924 آغاز شده بود، تحت سرپرستي آلن پالرد از انگلستان (1927-1930)، و جِي. آلينخ پرينس[28]  از هلند (1931-1937)، ادامه يافت و تأكيد آن بر تمركززدايي فعاليت‌ها و انجام امور در قالب يك اتحاديه بود. تشكيل كنگره‌هاي سالانه در 1927 آغاز شد و در 1933 مؤسسه، نام خود را به "مؤسسه بين‌المللي سندپردازي" تغيير داد. نام مؤسسه در 1937، پس از برگزاري "كنفرانس جهاني سندپردازي بين‌المللي" در پاريس، دوباره تغيير يافت و فدراسيون بين‌المللي سندپردازي فيد ناميده شد. فعاليت فدراسيون محدود به بازنگري در رده‌بندي دهدهي جهاني و ترجمه آن به زبان‌هاي مختلف (متن كامل ويرايش دوم آن در 1932 به چاپ رسيده بود)؛ انتشار مجله >سندپردازي جهاني<[29]  (1930-1932)، و نسل بعدي آن >ارتباطات مؤسسه بين‌المللي سندپردازي<[30]  (كه بعدها >ارتباطات فيد<  نام گرفت)؛ و برگزاري كنگره‌هاي سالانه بود. تلاش‌هايي نيز در جهت ادامه انتشار مجموعه كتابشناسي جهاني، به‌صورت تمركززدايي شده به عمل آمد و طرح نمايه‌سازي بسيار وسيعي با هدف گسترش دامنه فهرست كتابخانه موزه علوم لندن از طريق ايجاد يك پايگاه اطلاعاتي طبقه‌بندي شده براي مقالات نشريات ادواري مطرح گرديد. اس. سي. بردفورد، ساموئل كلمنت، سرپرست موزه علوم (كه قانون پراكندگي وي شهرت دارد)، و اِي. اف. سي. پالرد، استاد كالج سلطنتي كه مدت كوتاهي رياست مؤسسه را نيز بر عهده داشت، در جهت جلب نظر اچ. جي. ولز در زمينه امكان ارائه خدمات اطلاع‌رساني بر اساس اين فهرست‌ها و نمايه‌ها، و، در نتيجه، به ثمر رسيدن انديشه وي در مورد ذهن جهاني[31]  تلاش‌هايي به عمل آوردند. بردفورد و پالرد كه با حرارت تمام از رده‌بندي دهدهي جهاني پشتيباني مي‌كردند، انجمن انگليسي كتابشناسي بين‌المللي[32]  را تأسيس كردند كه بخش انگليسي مؤسسه بروكسل بود، اما به‌رغم تلاش‌هاي آنها كتابشناسي بين‌المللي، كه انديشه آن قبل از جنگ جهاني اول شكل گرفته بود، به سامان نرسيد.

انتشار كتابشناسي جهاني (كه از يك‌سو به فايده آن اطمينان نبود و از سوي ديگر نارسايي‌هاي فني متعدد داشت و از حمايت كافي نيز برخوردار نبود) دو هدف را دنبال مي‌كرد: نخست، ايجاد يك طرح رده‌بندي شده كه حداقل از لحاظ نظري بتواند دسترسي استاندارد به كتابشناسي‌ها و فهرست‌ها در هر جاي عالم را امكان‌پذير كند؛ دوم، فراهم‌سازي امكان تكثير مدارك به‌ويژه از طريق ريزعكسبرداري[33]  كه به‌دنبال پيشرفت‌هاي دهه 1930 و در پي تحقيقات مؤسسه از 1906 مطرح شده بود.

جامعه ملل[34] . مهم‌ترين نهاد علمي جامعه ملل بود كه پس از جنگ، ساختار سازماني متفاوتي به خود گرفت كه پيش از آن در هيچ نهاد ديگري سابقه نداشت. جامعه ملل در 1922 كميته‌اي بين‌المللي در زمينه همكاري‌هاي علمي تشكيل داد و دوازده دانشمند برجسته از رشته‌هاي گوناگون علمي و كشورهاي مختلف را به عضويت آن برگزيد. كميته ياد شده كه از همان ابتدا حمايت مالي جامعه ملل را ناكافي مي‌ديد، از 1924 اجازه يافت مستقيمآ كمك‌هاي مالي دولت‌ها را جذب نمايد. به اين ترتيب، دولت فرانسه هزينه تشكيل يك دفتر مركزي به‌عنوان بازوي كميته پاريس را قبول و آن را ايجاد كرد. عنوان اين دفتر مركزي، مؤسسه بين‌المللي همكاري‌هاي علمي بود و غالبآ با نام مؤسسه پاريس به آن اشاره مي‌شد. كل اين مجموعه، "سازمان جامعه ملل براي همكاري‌هاي علمي" نام داشت.

از جمله وظايف گسترده‌اي كه كميته بين‌المللي همكاري‌هاي علمي[35]  بر عهده داشت، سامان‌دهي امور پشتيباني دانش‌پژوهان در اروپاي مركزي و شرقي، بهبود شرايط تبادل بين‌المللي انتشارات و حق مؤلف بين‌المللي، و ايجاد يكدستي در كتابشناسي‌ها بود. در عمل نيز يكي از نخستين كميته‌هاي فرعي كه توسط كميته بين‌المللي تشكيل شد، در رابطه با كتابشناسي بود.

سازمان همكاري‌هاي علمي، به‌تدريج، در كميته فرعي كتابشناسي خود و پس از آن در زمينه نحوه بهبود شرايط توليد كتابشناسي در زمينه‌هاي موضوعي مختلف، رايزني به عمل آورد و اصلاحات اساسي را در قراردادهاي مربوط به حفظ مالكيت فكري و تبادل بين‌المللي انتشارات پيشنهاد كرد. اين سازمان به برگزاري كنفرانس‌هاي متعدد، اجراي پيمايش‌هاي وسيع، و انتشار منابع فراوان نيز اقدام نمود. برخي از اين انتشارات، منابع راهنما، و برخي كتابشناسي بودند؛ و انتشار شماري از آنها مانند >نمايه كتابشناختي<[36]  و >نمايه تفسيري<[37]  پس از جنگ جهاني دوم توسط يونسكو ادامه يافت.

سازمان همكاري‌هاي علمي، بر اساس خط‌مشي خود، به جاي اجراي طرح‌هاي وسيع، به شناسايي طرح‌هايي مي‌پرداخت كه داراي اهميت بين‌المللي باشند و سازمان‌هاي ديگر را به طرق ممكن و گاهي با پرداخت يارانه به اجراي اين طرح‌ها ترغيب مي‌نمود. اين سازمان از همان ابتدا خواستار ايجاد رابطه‌اي پايدار با مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي بود، اما علي‌رغم موافقت‌نامه‌اي كه در 1924 بين دو نهاد به امضا رسيده بود، رابطه آنها (كه پيش‌تر نيز به‌دليل شخصيت‌هاي شاغل در دو سازمان رابطه‌اي آسيب‌پذير بود) بيش از پيش رو به خرابي نهاد.

ايفلا. همكاري‌هاي جامعه ملل با فدراسيون بين‌المللي انجمن‌هاي كتابداري ايفلا، به‌دليل عدم تضاد منافع و اصول سازماني، موفقيت‌آميزتر از همكاري‌هايي بود كه با مؤسسه بين‌المللي كتابشناسي داشت. ايفلا از همان ابتداي فعاليت در 1927، تحت نفوذ سازمان جامعه ملل براي همكاري‌هاي علمي و آرزوي ديرين آن مبني بر تشكيل خدمات مشاوره‌اي بين‌المللي كتابداري در بخش ارتباطات علمي مؤسسه پاريس، قرار داشت. در 1926 در كنفرانس بين‌المللي كتابداران و دوستداران كتاب[38]  در پراگ، پيشنهاد تشكيل سازماني دائمي و تخصصي براي كتابداران مطرح شد كه يكي از وظايف آن همكاري با مؤسسه پاريس بود. در 1927 در نشست سالانه انجمن كتابداران انگليس، كميته بين‌المللي كتابداري و كتابشناوختي به‌طور رسمي تشكيل شد. اين كميته در 1929 فدراسيون بين‌المللي انجمن‌هاي كتابداري نام گرفت و در همان سال، نخستين كنگره جهاني كتابداري و كتابشناختي[39]  برگزار شد. بر اساس مقررات فدراسيون جديد، كميته اجرايي آن، با عنوان "كميته بين‌المللي كتابداري"، جلسات سالانه‌اي برگزار مي‌كرد و فدراسيون نيز دست كم هر پنج سال يك‌بار تشكيل جلسه مي‌داد. ايفلا با سازمان اتحاديه همكاري نزديكي در زمينه انتشار منابع راهنما و متون آموزشي داشت.

مصوبات كميته بين‌المللي كتابداري و مقالات كنفرانس 1929 رم ـ ونيز، و مقالات 1935 مادريد ـ بارسلون، شاهدي است بر سير تكاملي كنفرانس‌هاي كتابداري از شرايط محدود و پراكنده پيش از جنگ، به سمت تشكيل جامعه پايدار كتابداري بين‌المللي كه با ويژگي‌هايي مانند تماس‌هاي مداوم ميان اعضا، حفظ ارتباطات رسمي، و نوعي فعاليت تعاوني مشخص مي‌گردد.

سازمانِ همكاري‌هاي علمي با فدراسيون بين‌المللي انجمن‌هاي ملي استانداردسازي (ايزا) نيز همكاري نزديكي داشت. اين فدراسيون در 1926 تشكيل شد و در 1938 يكي از كميته‌هاي فني آن به نام ايزا ـ 46[40]  به مطالعه استانداردسازي در زمينه سندپردازي پرداخت. اين كميته فني پيش درآمد پيدايش ايزو/تي‌سي 46[41]  بود.

همكاري‌هاي كلي در زمينه‌هاي مختلف، هدفي بود كه سازمان همكاري‌ها و شوراي بين‌المللي پژوهش[42] ، سال‌ها در پي آن بودند، اما تحقق اين هدف، به‌دليل وقفه‌هاي نسبتآ طولاني ميان نشست‌هاي شورا، با مشكل مواجه شد. كميته‌اي كه در 1925 از طرف شورا انتخاب شده بود، تشكيل يك كميسيون مشترك ميان شورا و سازمان همكاري‌ها را در 1928 پيشنهاد كرد. در 1937، توافقي رسمي ميان شورا و مؤسسه پاريس به عمل آمد كه بر اساس آن مقرر شد كليه امور، در هر شرايطي، ابتدا جهت مشورت به شورا ارجاع شود (كه برخي مسائل مربوط به كتابشناسي نيز در زمره اين امور بود).

به اين ترتيب، تا 1930 الگويي براي سازماندهي بين‌المللي كتابشناختي و كتابداري پديدار شده بود كه طرح كلي آن، از وراي پيچيدگي‌هاي روزافزون فعاليت‌هاي بين‌المللي دوران قبل از جنگ جهاني دوم، قابل تشخيص بود. سازمان دائمي بين‌المللي و بين دولتي مهمي كه در مركز فعاليت‌هاي دهه 1930 قرار داشت، جامعه ملل بود كه سازمان همكاري‌هاي بين‌المللي، نماد آن به‌شمار مي‌رفت. فعاليت‌هاي اين سازمان زمينه‌هاي مختلفي را در برمي‌گرفت. انتشار متون آموزشي، منابع راهنما، و كتابشناسي كه در اغلب موارد به‌دنبال پيمايش‌هاي بين‌المللي انجام مي‌گرفت؛ تشكيل نشست‌هايي با شركت متخصصان براي بررسي مسائل مهم؛ و تلاش در جهت ايجاد انگيزه و هماهنگي در امور سازمان‌هاي بين‌المللي غيردولتي كه در زمينه مسائل مهمِ مورد توجه سازمان كار مي‌كردند، از جمله اين فعاليت‌ها بود. اين تلاش‌ها شامل مذاكراتي بود كه بين اتحاديه، ايفلا، فيد، ايزا، و تشكيلات سابق شوراي بين‌المللي اتحاديه‌هاي علمي به عمل مي‌آمد.

پس از جنگ جهاني دوم. با پايان گرفتن جنگ جهاني دوم ترديدي نبود كه از بين سازمان‌هاي وابسته به ملل متحد كه در آن مقطع در حال پايه‌ريزي بودند، سازماني در حوزه آموزش، فرهنگ، و علوم نيز بايد تأسيس شود. از آن گذشته، اين نيز مسلم بود كه بخشي از فعاليت‌هاي سازمان نوپايي كه يونسكو نام گرفته بود، بايد در ارتباط با كتابخانه‌ها و كتابشناسي باشد. طرح نسبتآ بلندپروازانه‌اي نيز توسط بسترمن، تئودور در مورد تأسيس يك مركز بين‌المللي تهيه و توزيع اطلاعات كتابداري و كتابشناختي در دبيرخانه يونسكو ارائه شده بود كه به‌دليل غيرواقع‌بينانه بودن، به اجرا درنيامد.

برنامه‌هاي يونسكو در زمينه كتابخانه‌ها، كتابشناسي، سندپردازي، آرشيو، و موضوع‌هاي مشابه در طول سال‌ها استوارتر و پخته‌تر و بر دامنه آنها افزوده مي‌شد. كنفرانس‌هاي اوليه يونسكو در زمينه چكيده‌نويسي علوم (1949)، و بهبود خدمات كتابشناختي در سراسر جهان (1950) منجر به مطرح شدن برنامه يونيسيست شد كه در يك كنفرانس بين دولتي در 1971 مورد پذيرش قرار گرفت.

در 1976، در نتيجه همكاري يونيسيست با برنامه ديگري درباره كتابخانه‌ها و آرشيوها به‌نام ناتيس (نظام ملي اطلاع رساني (ناتيس))، برنامه اطلاع‌رساني عمومي (پي.جي.آي.)[43] شكل گرفت كه برنامه‌اي مشترك و وابسته به دفتر هيئت مديره بود و با هدف تسهيل هماهنگي و پيشرفت امور و كاستن از دوباره‌كاري‌ها و تعارض‌هاي سازماني فعاليت مي‌كرد. كناره‌گيري ايالات متحده از يونسكو در 1985 باعث شد فعاليت‌هاي يونسكو و برنامه اطلاع‌رساني عمومي با برخي كاستي‌ها روبه‌رو شود، اما فعاليت‌هاي سازمان به‌هيچ‌وجه از اين امر تأثير نپذيرفت.

يونسكو نيز مانند سازمان همكاري‌ها، با پشتگرمي به كمك‌هاي سازمان‌هاي ديگر به‌كار خود ادامه داد و در 1961 كنفرانس بين‌المللي شيوه‌هاي فهرستنويسي[44]  را با حمايت مالي شوراي منابع كتابخانه‌اي[45]  در پاريس برگزار كرد.به‌دنبال اين كنفرانس، ايفلا به حصول توافق‌هاي بين‌المللي قابل ملاحظه‌اي در زمينه توصيف و كنترل كتابشناختي نايل آمد. در 1973، فعاليت ايفلا پيرامون برنامه جهاني كنترل كتابشناختي (يو.بي.سي.) و برنامه دسترسي جهاني به انتشارات (يو.اِي.پي.) متمركز شد؛ شوراي منابع كتابخانه‌اي امكانات مالي لازم را براي تأسيس دبيرخانه برنامه كنترل كتابشناختي جهاني تأمين كرد؛ و كتابخانه بريتانيا تأمين تسهيلات و كمك‌هاي غيرنقدي براي هردو برنامه را عهده‌دار شد.

ايفلا، در سال‌هاي بعد، فعاليت خود را در پنج برنامه اصلي تنظيم كرد: 1) برنامه جهاني كنترل كتابشناختي جهاني و مارك بين‌المللي با تمركز فعاليت‌ها بر آماده‌سازي و تهيه و نگهداري يوني مارك كه دبيرخانه آن در 1990 به فرانكفورت انتقال يافت؛ 2) برنامه دسترسي جهاني به انتشارات كه در كتابخانه بريتانيا باقي ماند؛ 3) برنامه جريان جهاني داده‌ها و ارتباطات دوربرد (يو.دي.تي) كه استفاده از برنامه‌هاي كاربردي و استانداردهاي اتصال متقابل نظام‌هاي باز را ترويج مي‌نمود و مركز آن در كتابخانه ملي كانادا قرار داشت؛ 4) برنامه حفظ و نگهداري (پك) به مركزيت كتابخانه ملي پاريس كه شعبه‌هاي آن در استراليا، آلمان، ژاپن، ايالات متحده امريكا، و ونزوئلا واقع شده بود؛ و 5) برنامه پيشبرد كتابداري(الپ) در كشورهاي در حال توسعه كه در 1984 پس از سال‌ها مطالعه و تحقيق به‌طور رسمي اعلام شد و مركز آن در 1991 در كتابخانه دانشگاه اپسالا[46]  استقرار يافت. علاوه بر اين برنامه‌ها دفاتر، بخش‌ها، و ميزگردهاي ايفلا نيز برنامه‌ها و فعاليت‌هاي خود را ادامه مي‌دهند. در 1976، ايفلا عبارت "و نهادها" را به‌عنوان خود اضافه كرد و به اين ترتيب، گسترده‌تر شدن دايره اعضاي خود را منعكس نمود. كنفرانس‌هاي سالانه ايفلا كه همه ساله در يكي از شهرهاي جهان برگزار مي‌شود، از رويدادهاي بين‌المللي مهم كتابداري است. اين سازمان، مجموعه با ارزشي از نشريات ادواري و تك‌نگاشت‌ها را نيز منتشر مي‌كند.

يكي از وظايف اصلي ايفلا به‌عنوان يك سازمان مركزي، سرعت بخشيدن به پيدايش گروه‌هاي تخصصي است كه بخشي از ساختار فدرال ايفلا محسوب مي‌شوند. در ،1955 انجمن بين‌المللي كتابداران و سندپردازان كشاورزي، انجمن بين‌المللي كتابداران الهيات، (عنوان فعلي آن، شوراي بين‌المللي انجمن‌هاي كتابداران الهيات[47] )، و انجمن بين‌المللي كتابداران دانشگاه‌هاي فني (در حال حاضر، فناوري)، به‌صورت انجمن‌هاي وابسته به ايفلا تأسيس شدند و انجمن اخير به‌عنوان يكي از بخش‌هاي ايفلا به فعاليت پرداخت. در سال 1959، انجمن بين‌المللي كتابداران حقوقي، كه اندك زماني از تأسيس آن مي‌گذشت، در زمره انجمن‌هاي وابسته به ايفلا درآمد. در 1968، انجمن بين‌المللي كتابداران كلان شهرها تأسيس شد و در نهايت به‌عنوان يكي از ميزگردهاي ايفلا به فعاليت پرداخت. ليبر (اتحاديه اروپايي كتابخانه‌هاي پژوهشي) نيز انجمني بود كه در 1971، بدون وابستگي به ايفلا و با حمايت‌هاي مالي شوراي اروپا[48] ، خارج از چارچوب بخش كتابخانه‌هاي ملي و دانشگاهي ايفلا تأسيس شد كه اين انجمن نيز سرانجام به جمع انجمن‌هاي وابسته به ايفلا پيوست. ساير انجمن‌هاي منطقه‌اي كتابداري، مانند انجمن كتابخانه‌هاي مؤسسه‌اي، پژوهشي، و دانشگاهي كارائيب موسوم به اكوريل[49]  (تأسيس 1969)، و انجمن كتابداران كشورهاي مشترك‌المنافع (1972) نيز از جمله انجمن‌هاي وابسته به ايفلا به‌شمار مي‌روند.

فيد در 1947، بر اساس قراردادي كه با يونسكو منعقد كرد، به‌عنوان يك نهاد مهم بين‌المللي مطرح، و مقرر شد كه يونسكو از طريق اين نهاد، به مسائل مربوط به سندپردازي بين‌المللي بپردازد. فيد به‌دليل مشكلات سازماني، به اندازه ايفلا در برنامه‌هاي خود، كارآمد نبوده است. اين سازمان مسئوليت برنامه ايزوريد (نظام اطلاع‌رساني بين‌المللي در تحقيق و توسعه سندپردازي)[50]  را در 1971 بر عهده گرفت، اما  در  1989 انحلال آن را اعلام كرد. همچنين در چارچوب برنامه يونيسيست كه از برنامه‌هاي يونسكو به شمار مي‌رود، سرپرستي طرحي به‌نام نظام گسترده سفارشات (بي.اس.اُ.)[51]  را عهده‌دار شد كه هدف آن تهيه ابزارهايي براي تغيير و تبديل نظام‌هاي نمايه‌سازي و رده‌بندي مورد استفاده در كشورهاي مختلف بود؛ پس از گذشت بيش از يك دهه از شروع طرح و مذاكرات مربوط به آن، چنين به نظر مي‌رسد كه اين طرح نيز، در تحليل نهايي كاري از پيش نبرده است.

وظيفه مستمري كه فيد برعهده دارد، ادامه انتشار و نظارت بر توسعه رده‌بندي دهدهي جهاني است كه در حال حاضر در ويرايش‌هاي عمومي و تخصصي به بيش از بيست زبان منتشر مي‌گردد. در 1992، كنسرسيومي متشكل از سازمان‌هاي دست‌اندركار رده‌بندي دهدهي جهاني تشكيل شد كه فيد در رأس آنها قرار داشت. از جمله مسائل مورد توجه كنسرسيوم تهيه يك پايگاه اطلاعاتي بود كه معادل ويرايش اصلي و استاندارد رده‌بندي دهدهي جهاني باشد و بتوان از طريق آن ويرايش‌هاي ديگر را كنترل كرد.

فيد نيز مانند ايفلا، فعاليت‌هايي مانند برگزاري گردهمايي‌هاي عمومي و تخصصي و چاپ و نشر را ادامه مي‌دهد و با همكاري ساير سازمان‌ها به حمايت كارگاه‌هاي آموزشي، كنفرانس‌ها، سمينارها، و فعاليت‌هاي مشابه ديگر مي‌پردازد و در حال حاضر كنفرانس‌هاي عمومي خود را به‌صورت دو سالانه برگزار مي‌كند. اين سازمان در 1986 واژه اطلاع‌رساني را به‌عنوان خود اضافه كرد و فدراسيون بين‌المللي اطلاع‌رساني و سندپردازي نام گرفت، اما عنوان مخفف خود را به‌صورت سابق حفظ نمود.

شوراي بين‌المللي پژوهش در قالب شوراي بين‌المللي اتحاديه‌هاي علمي به حيات خود ادامه داد. اين شوراي جديد در 1955 يك هيئت چكيده‌نويسي تشكيل داد به‌نام هيئت چكيده‌نويسي شوراي بين‌المللي اتحاديه‌هاي علمي[52] . اين  هيئت، سال‌ها فعاليت چنداني نداشت، اما به‌تدريج به‌صورت مركز تبادل‌نظر سازمان‌هاي ارائه‌دهنده خدمات نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي نقاط مختلف جهان درآمد. در 1984، هيئت چكيده‌نويسي، به شوراي بين‌المللي اطلاعات علمي و فني (آي.سي.اس.تي.آي.)[53]  تغيير نام داد و براي بهبود شرايط  دسترسي به اطلاعات علمي و فني، از طريق ارتقاي ابزارها و نظام‌هاي دستيابي، به‌ويژه استفاده از فناوري در نشر الكترونيكي و انتقال داده‌ها، به فعاليت پرداخت.

ظهور رايانه به‌عنوان ابزار اصلي پردازش اطلاعات، و ايجاد پايگاه‌هاي اطلاعات كتابشناختي ماشين‌خوان، پيش‌زمينه‌هايي بودند كه برنامه يونيسيست در زمينه ارتباط ميان نظام‌ها، تا اندازه زيادي بر آنها استوار بود. اين پيش زمينه‌ها به ايجاد شماري از نظام‌هاي اطلاع‌رساني بين‌المللي منجر شدند كه از آن جمله مي‌توان اينيس (نظام بين‌المللي اطلاعات هسته‌اي)[54]  وابسته به آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و اگريس (نظام بين‌المللي اطلاعات علمي و فني كشاورزي) وابسته به سازمان كشاورزي و غذا را نام برد. اين نظام‌ها در واقع، مشابه فهرست بين‌المللي انتشارات علمي هستند، اما تفاوت‌هاي بسيار مهمي نيز با فهرست ياد شده دارند. نظام‌هاي حاضر داراي موضوع و گستره مشخصي هستند و بخش نسبتآ كوچكي از فعاليت‌هاي بسيار گسترده سازمان‌هاي بين دولتي را تشكيل مي‌دهند.

پيشرفت بزرگي كه در ربع پاياني قرن بيستم،  به‌دنبال تشكيل اتحاديه اروپا حاصل گرديد، مطرح شدن اروپا به‌عنوان يك منطقه مهم كتابخانه‌اي و كتابشناختي بود. شبكه پيوسته يورونت / ديان (شبكه دسترسي مستقيم اروپا به اطلاعات)[55] كه در 1975 راه‌اندازي شد، بر آن بود كه كشورهاي اسكانديناوي را نيز كه عضو اتحاديه اروپا نبودند، تحت شمول خود قرار دهد. هر چند كه اين شبكه موفقيت اندكي كسب نمود، اما پيدايش انديشه بازار مشترك براي دستيابي به داده‌ها در سراسر اروپا را به‌دنبال داشت. جاذبه ايجاد بازار مشتركي از اين دست، مراكز ارتباطات راه دور در كشورهاي شركت‌كننده را به ايجاد استانداردهاي مشترك بر اساس اُ.اس.آي. (مدل ارتباط متقابل نظام‌هاي باز)[56] ، ترغيب نمود. مديريت كل ارتباطات راه دور، بازار اطلاعات و بهره‌گيري از پژوهش و مديريت خدمات و فناوري‌هاي ارتباطات اتحاديه اروپا[57]  در لوكزامبورگ و بروكسل، نظارت بر فعاليت‌هاي اين حوزه را بر عهده دارد. اين مديريت، شرايط استانداردهاي تبادل داده‌ها و ارتباطات را نيز تعيين كرده و از 1987 آن را الزامي نموده است.

اتحاديه در 1984، به‌منظور تقويت فناوري‌هاي اطلاعاتي اروپا در زمينه نظام‌هاي پردازش، نظام‌هاي تجاري و دفتري، توليدات مبتني بر رايانه، و پژوهش بنيادي برنامه‌اي را به اجرا گذاشت و براي توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي مناطق محروم، كمك‌هايي ارائه نمود. در 1985 شوراي وزراي فرهنگ با تشخيص اين امر كه كتابخانه‌ها جزء بسيار مهمي از بازار اطلاعات هستند (همچنان كه منابع سنتي در اشاعه دانش و فرهنگ اهميت دارند)، همكاري كتابخانه‌ها را در زمينه پردازش داده‌ها خواستار شد. كميسيون اتحاديه اروپايي در 1990 برنامه چارچوب توسعه فني و تحقيقاتي را مورد تأييد قرار داد، كه يكي از برنامه‌هاي فرعي آن نظام‌هاي رايانه‌اي راه دور[58]  با زمينه عمومي بود و برنامه‌اي براي كتابخانه‌ها را نيز شامل مي‌شد. نخستين قراردادهاي طرح‌هاي تحقيق و توسعه كه به بخش اجرايي برنامه مربوط مي‌شد، در 1992 اعلام گرديد. اتحاديه اروپا با توجه به پيشينه‌اي كه در زمينه توسعه زيرساخت‌ها و ايجاد بازار براي خدمات اطلاع‌رساني و كتابخانه‌ها دارد و نيز از آنجا كه حمايت شماري از طرح‌هاي تحقيق و توسعه رايانه‌اي را بر عهده گرفته است، به‌طور قطع در قرن بيست و يكم نيز تكيه‌گاهي مطمئن براي توسعه بين‌المللي كتابداري خواهد بود.

تشكيلات بين‌المللي كتابداري و كتابشناختي در سال‌هاي پاياني قرن بيستم ساختار پيچيده‌اي يافته بود. اين تشكيلات، شمار فراواني از مؤسسات غيردولتي را شامل مي‌شد كه برخي داراي اهداف عمومي و برخي ديگر داراي اهداف كاملا ويژه بودند. تشكيلات ياد شده، سازمان‌هاي بين دولتي بسياري را نيز در بر مي‌گرفت. بعضي از اين سازمان‌ها نگهداري و اداره نظام‌هاي بين‌المللي را بر عهده داشتند و برخي ديگر مانند يونسكو يا ايزو مسئول توسعه، هماهنگ‌سازي، و حمايت از فعاليت‌هاي ساير سازمان‌ها بودند. اين تشكيلات شامل سازمان‌هاي منطقه‌اي و سازمان‌هاي جهاني بود و با طيف وسيعي از توافق‌نامه‌هاي بين‌المللي، با درجات متفاوتي از رسميت، سروكار داشت. اين توافق‌نامه‌ها موارد زير را شامل مي‌شد: قراردادهاي بين دولتي حق مؤلف، تبادل اسناد، جريان بين‌المللي منابع آموزش و منابع فرهنگي، و نيز اعلام موافقت با برنامه‌هاي نامشخص و مبهمي كه داراي مطلوبيت بين‌المللي بودند. تشكيلات بين‌المللي كتابداري، همچنين با تنظيم و به‌كارگيري بين‌المللي روش‌ها و ابزارهايي سروكار داشت كه به‌طور دائم تحت بررسي دقيق و بازنگري قرار دارند و مرتبآ در حال گسترش هستند و به درجات مختلف مورد پذيرش ملي قرار مي‌گيرند. هر چند كه هنوز راهي طولاني در پيش است، اما شالوده استوار سازماني، آگاهي گسترده جهاني، و فناوري در حال توسعه، نشانه‌هايي از اين واقعيت هستند كه ما روز به‌روز به آن چه كه پل اتله در قرن نوزدهم ضرورت آن را تشخيص داده بود، يعني به شبكه جهاني سندپردازي بين‌المللي، نزديك‌تر مي‌شويم.

 

مآخذ:

1) Cacter, Edward. "The Birth of Unesco's Library Programmes. In med Boken Som Bakgrunn: Festkrift Til Harold L. Tveteras. [sl:sn], 1964; 2) Falk, S. Steven. "The Interantional Committee on Intellectual Cooperation: Its Work for Bibliography". M.A. thesis, University of Chicago Graduate Library School,1977; 3) Murra, Katherine oliver. "Some Attempts to Organize Bibliography Internationally". In Jesse Shera and Margaret Egan, Editors. Bibliographic Organization. [sl:sn], 1951; 4) Rayward, W. Boyd. The Universe of Information: The Work of Paul Otlet for Documentation and International Organization. [sl:sn], 1975.

  (WELIS) [59] دبليو. بويد  ريوارد

                ترجمه نجلا حريري


 


 

.[1] International Library and Bibliographical Organizations

.[2] Messkataloge

.[3] Bibliotheca Universalis    

.[4] Bibliotheca Classica

.[5] Bibilotheca Exotica    

.[6] Bibliotheca Librorum Germanicorum Classica   

.[7] Georg Draud

.[8] Raffaele Savanorola    

.[9] Orbis Litteraris    

.[10] Mare Magnum    

.[11] Idea Bibliotheca Universalis    

.[12] Andrea Crestadoro   

.[13] Fin de Siecle Schemes

.[14] Vander Haeghen

.[15] Catalogue of Scientific Papers    

.[16] Revue Semestrielle des Publications Mathématiquesd᾽Amsterdam

.[17] Agence Centrale des Échanges Internationaux

.[18] Convention A    

.[19] Convention B    

.[20] Berne Copyright Union    

.[21] Interantional Institute of Bibliography (IIB)

.[22] Concilium Bibliographicum    

.[23] International Office of Bibliography (OIB)

.[24] Zentralblatt für Physiologie    

.[25] Smithsonian

.[26] International Catalogue of Scientific Publications

.[27] Mundaneum    

.[28] J. Alingh Prins    

.[29] Jornal Documentation Universalis    

.[30] IID Communicationes    

.[31] World brain   

.[32] British Society for International Bibliography   

.[33] Microphotography    

.[34] League of Nations    

.[35] Interantional Committee of Intellectual Cooperation

.[36] Index Bibliographicus    

.[37] Index Translationem    

.[38] International Conference of Librarians and Booklovers

.[39] First World Congress of Librarianship and Bibliography

.[40] ISA-46

.[41] ISO/TC46

.[42] International Research Council    

.[43] General Information Program (PGI(

.[44] International Conference on Cataloguing Practices

.[45] Council on Library Resources

.[46] Uppsala University Library

.[47] International Council of Associations of Theological Libraries

.[48] Council of Europe

.[49] Association of Caribbean University, Research, and Institutional Libraries (ACURIL)

.[50] ISORID (International Information System on Researchand Development in Documentation

.[51] Broad System of Ordering (BSO)

.[52] International Council of Scientific Unions - AbstractingBoard

.[53] International Council for Scientific and Technical Information )ICSTI)

.[54] International Nuclear Information System(INIS (

.[55] Euronet/Diane (Direct Information Access Networkfor Europe)

.[56] Open Systems Interconnection(OSI (

.[57] Directorate General XIII-B of the European Community

.[58] Telematic Systems    

.[59] W. Boyd Rayward

 

بازگشت به فهرست مقالات س