Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات س

 

 

سرعنوان‌هاي موضوعي كتابخانه كنگره[1]  (كتاب). >سرعنوان‌هاي موضوعي كتابخانه كنگره<، فهرستي است از سرعنوان‌هايي كه در آغاز، كتابخانه كنگره براي دستيابي موضوعي به مواد فهرستنويسي شده اين كتابخانه به‌كار مي‌برد، اما در حال حاضر رايج‌ترين فهرست مستند موضوعي در سراسر جهان است (:4 386).

تاريخچه. در  1895>فهرست سرعنوان‌هاي موضوعي براي استفاده در فهرست‌هاي واژه‌نامه‌اي<[2]  به بازار آمد؛ اين اثر را يكي از كميته‌هاي انجمن كتابداران امريكا و با استفاده از قوانين چارلز كاتر تدوين كرده بود. پيش از انتشار اين كتاب، فهرست‌هاي موضوعي الفبايي موجود بر اساس سرعنوان‌هاي وام گرفته از فهرست‌هاي معتبر چاپي كتابخانه‌ها و يا از كليدواژه‌هاي عناوين كتاب‌ها تهيه و تدوين مي‌شد. اما به لطف انتشار اين كتاب در آستانه قرن جديد، فن فهرست واژه‌نامه‌اي به‌سرعت مسير ترقي را پيمود تا به‌صورت قالب اصلي تدوين فهرست‌هاي كتابخانه‌هاي امريكا درآمد (:3 3-4).

در 1897، به فاصله كوتاهي پس از آنكه كتابخانه كنگره از ساختمان كنگره به بناي جديد منتقل شد، دست‌اندركاران متوجه شدند كه علاوه بر نياز به استفاده از يك روش رده‌بندي جديد به يك فهرست فرهنگي جامع نياز دارند كه تنوع موضوعي مجموعه رو به گسترش كتابخانه كنگره را نشان دهد (:5 مقدمه). با آغاز چاپ و توزيع فهرست‌برگه براي مشتركان توسط كتابخانه كنگره و گسترش استفاده از فهرست‌برگه‌هاي آن كتابخانه، بسياري از كتابخانه‌ها تقاضا كردند كه ابزارهاي فهرستنويسي، از جمله سرعنوان‌هاي موضوعي كتابخانه كنگره نيز منتشر شود. چنين شد كه در 1914، پس از پنج سال تهيه و تدارك، سرعنوان‌هاي موضوعي مورداستفاده در فهرست‌هاي فرهنگي كتابخانه كنگره منتشر شد. 7 ويرايش اول و پيوست‌هاي آن تحت همين عنوان و ويرايش 8 (1975) باعنوان مختصر >سرعنوان‌هاي موضوعي كتابخانه كنگره< منتشر شد. از آن زمان به بعد، ويرايش‌هاي متعدد اين كتاب يكي پس از ديگري منتشر شد؛ و در حال حاضر (2006) ويرايش 29 آن در 5 جلد منتشر شده است (6).

متن سرعنوان‌هاي موضوعي در گذشته به‌صورت چاپي، ريزبرگه، و لوح فشرده توليد مي‌شد، اما در حال حاضر مدتهاست كه قالب ريزبرگه از گردونه خارج، و انتشار و توزيع لوح فشرده نيز از سال 1996 به بعد متوقف شده است. در عوض صورت چاپي هر ساله منتشر مي‌شود، در اينترنت نيز مي‌توان از طريق پايگاه اطلاعاتي Classification Plus با پرداخت حق‌اشتراك، و نيز از طريق Library of Congress Authorities بدون پرداخت حق اشتراك به ركوردهاي مستند موضوعي دسترسي يافت.

ساختن موضوع‌هاي جديد و تغيير در موضوع‌هاي پيشين روندي دائمي است و هر ساله حدود 6000 تا 8000 سرعنوان جديد (از جمله سرعنوان + تقسيم فرعي) به اين مجموعه اضافه مي‌شود. سرعنوان‌هاي كتابخانه كنگره حاصل انديشه و كار صدها فهرستنويس طي سال‌هاي دراز است و دست‌اندركاران تهيه آن براي عدم توازن و يكدستي كه گهگاه در آن مشاهده مي‌شود، اين دليل را عنوان مي‌كنند كه طي زمان‌هاي مختلف خط‌مشي‌هاي متفاوتي در ايجاد سرعنوان‌ها دخالت داشته است (:5 مقدمه). در هر صورت، سرعنوان‌هاي كتابخانه كنگره خود را به چهار اصل اساسي پايبند مي‌داند: نياز خواننده، وحدت، مسائل زباني در همگامي با زبان رايج و طبيعي خواننده تا حد امكان، و اخصيّت يعني استفاده از خاص‌ترين و بي‌واسطه‌ترين تركيب براي بازنمايي موضوع (برخلاف فهرست‌هاي رده‌اي - الفبايي[3] ).

 ساختار مدخل‌ها. سرعنوان‌ها را با حروف سياه نشان مي‌دهند و براي پاره‌اي از آنها اجازه تقسيم جغرافيايي داده شده است. در برابر تعدادي از آنها شماره يا دامنه‌اي از شماره‌هاي رده‌بندي كتابخانه كنگره(ال.سي.سي.)* ديده مي‌شود كه معمولا به عمومي‌ترين وجه موضوع تعلق دارد. هرگاه براي جنبه‌هاي مختلف يك موضوع شماره‌هاي مختلف به‌كار رفته باشد، اين شماره‌ها هر كدام با اصطلاح نمايانگر رشته موردنظر همراه است. يادداشت‌هاي دامنه[4]  كه بلافاصله بعد از موضوع مي‌آيد، حدود معنايي و كاربردي سرعنوان موردنظر و وجوه تمايز آن را با سرعنوان يا سرعنوان‌هاي مرتبط ديگر توضيح مي‌دهد. در ويرايش 26 بيش از 5800 سرعنوان يادداشت دامنه دارند. سپس نوبت به ارجاع‌هاي مختلف با علائم خاص هر يك مي‌رسد كه عبارتند از :UF براي اصطلاح يا اصطلاحات انتخاب نشده، (Broader term) BT براي ارجاع به اصطلاحي كه نسبت به سرعنوان انتخاب شده عام‌تر است، (Related term) RT براي ارجاع به اصطلاح همتراز يا مرتبط،  (See also) SAبراي ارجاعات كلي، و  (Narrower term) NTبراي ارجاع به اصطلاح خاص‌تر از سرعنوان انتخاب شده. آنگاه نوبت به تقسيمات فرعي مي‌رسد كه انواع آن عبارتند از: تقسيمات فرعي موضوعي، دوره‌اي، جغرافيايي، و شكلي. در سرعنوان‌هاي موضوعي كنگره با تقسيمات فرعي عام يا شناور هم سروكار داريم كه به خودي خود موضوع قرار نمي‌گيرند، بلكه براي خاص‌تر كردن موضوعي ديگر به آن وصل مي‌شوند. اين تقسيمات در متن و در جاي الفبايي خود ظاهر مي‌شوند. تقسيمات فرعي شناور و طرز به‌كارگيري آنها در آغاز كتاب آمده و در يادداشت‌هاي SA و در >دستنامه <نكات كاربردي به‌طور مفصل توضيح داده شده است. تا 1974، فهرستنويسان كتابخانه كنگره به شيوه معمول، تركيب سرعنوان + تقسيم فرعي را براي چاپ مي‌ساختند. در اين سال تصميم گرفته شد به‌جاي ساختن تك به تك تركيب‌هايي از اين قبيل، در آينده فهرستنويسان موضوعي آنها را مطابق دستورالعمل بسازند، و از همان تاريخ بود كه اصطلاح تقسيمات فرعي شناور رايج شد.

سرعنوان‌هاي نمونه[5] . در سال 1973، تقسيمات فرعي شناور زير سرعنوان‌هاي نمونه وارد متن سرعنوان‌هاي موضوعي كنگره شد. اين نوع سرعنوان‌ها به‌عنوان الگو انتخاب شده‌اند و تقسيمات فرعي زير آنها را، در صورت لزوم و در شرايطي كه تعارضي به‌وجود نيايد، مي‌توان زير سرعنوان‌هاي مشابه مربوط به همان رسته به‌كار برد. به‌عنوان مثال، قلب (Heart) به‌عنوان يكي از اندام‌هاي انسان، يك سرعنوان نمونه است و تقسيمات فرعي ذيل آن را مي‌توان در صورت ضرورت براي ديگر اندام‌هاي بدن به‌كار برد. كتابخانه كنگره در مورد نحوه كاربرد تقسيمات فرعي سرعنوان‌هاي نمونه در دستنامه توضيح داده است (:5 مقدمه).

استفاده از ابزارهاي كمكي. آخرين ويرايش ال.سي.اس.اچ. با چند ابزار كمكي مورداستفاده قرار مي‌گيرد. مهم‌ترين اين ابزارها >دستنامه فهرستنويسي موضوعي: سرعنوان‌هاي موضوعي<[6]  است كه شامل دستورالعمل‌هايي است كه فهرستنويسان موضوعي كتابخانه كنگره هر روز با آن سروكار دارند. اين دستنامه براي كساني كه مي‌خواهند از ال.سي.اس.اچ. درك درستي داشته باشند و از سرعنوان‌هاي آن درست و دقيق استفاده كنند، ابزار كمكي مهمي است. يكي ديگر از ابزارهاي كمكي >خبرنامه بخش فهرستنويسي<[7] است كه هر چهار ماه يك‌بار منتشر مي‌شود و آخرين تحولاتي كه در خط‌مشي تهيه سرعنوان‌ها صورت گرفته و نيز تغييرات و اضافات سرعنوان‌ها و تقسيمات فرعي موجود را ارائه مي‌دهد. اين خبرنامه همچنين حاوي فهرست سرعنوان‌هاي جاري، فهرست سرعنوان‌ها، و اطلاعات در مورد انتشارات مربوط به سرعنوان‌هاي موضوعي است.

>نمايه الفبايي تقسيمات فرعي شناور<[8] ، ابزار كمكي ديگري است كه سالانه منتشر مي‌شود و حاوي كليه تقسيمات فرعي شناوري است كه در دستنامه فهرستنويسي موضوعي درج شده است (:5 مقدمه).

>تقسيمات فرعي دوره‌اي ذيل نام مكان‌ها<[9] ، ابزار كمكي ديگري است حاوي تقسيمات فرعي مربوط به دوره‌هاي تاريخي زير نام نواحي و كشورهاي مختلف. مورد ديگر، >فهرست‌هاي هفتگي سرعنوان‌هاي موضوعي<[10] است كه از طريق اينترنت قابل دستيابي است و شامل سرعنوان‌هاي جديد و سرعنوان‌هاي تغيير يافته‌اي است كه شكل نهايي آنها در جلسات هفتگي مورد تأييد دست‌اندركاران قرار مي‌گيرد (:1 9).

>سرعنوان‌هاي موضوعي كنگره<، به‌رغم نكات كاربردي مناقشه برانگيز و عدم يكدستي‌هايي كه گهگاه در آن مشاهده مي‌شود، معتبرترين فهرست مستند موضوعي در انواع رشته‌هاست و مورد استناد و اقتباس كليه كتابخانه‌ها و مراكز فهرستنويسي دنيا قرار مي‌گيرد. حوزه‌هاي تخصصي در رشته‌هاي مختلف موضوعي، مثل پزشكي و كشاورزي، از مجموعه سرعنوان‌هاي موضوعي خاص خود استفاده مي‌كنند.

استفاده از >سرعنوان‌هاي موضوعي كنگره <در آينده نيز تداوم خواهد داشت، چرا كه استفاده‌كنندگان از فهرست‌هاي عمومي با سطوح مختلف دانش براي جست‌وجوهاي موضوعي خودآن را ابزاري كارآ يافته‌اند؛ سيستم‌هاي جست‌وجوي پيوسته، پاره‌اي از محدوديت‌هاي آن را برطرف كرده و از خصوصيات مطلوب اين مجموعه به نفع خود بهره‌برداري كرده است؛ به لحاظ بازيابي موضوعي نيز هنوز نظامي بهتر از اين طراحي نشده است؛ و نهايت اينكه، استفاده‌كنندگان از نظام‌هاي كتابشناختي پيوسته[11]  از طريق آن مي‌توانند به ده‌ها ميليون ركورد كتابشناختي دسترسي پيدا كنند.

 

مآخذ:

1) Chan, Louis Mai. Library of Congress Subjcet Headings: Principles and Application: 3rd ed.Enlewood,Colo: Libraries Unlimited, 1995; 2) Drabenstott, Karen Markey; Vizine . Goetz, Dian. Using Subject Headings for Online Retrieval. San Diego: Academic Press, 1994; 3) Hanson, J.C.M. "The Subjcet Catalogs of the Library of Congress". Bulletin of the American Library Association, No.3 (July 1909): 386-387; 4) Library of Congress Subject Headings. 26th. ed. Washington, D.C.: LC Cataloging Distribution Service, 2003; 5) "Subject Heading". International Encyclopedia of Information and Library Science. PP.435-  ; 6) "Tools for authority Control-subject headings".[On-line]. Available: http://www.loc.gov/cds/lcsh.html. [24Jan.2006].

                فيروزان زهادي

 



 

.[1] Library of Congress Subject Headings

.[2] List of Subject Headings for use in Dictionary Catalogues

.[3] Alphabetico - Classed Catalogues

.[4] Scope Notes

.[5] Pattern Headings    

.[6] Subject Cataloging Manual: Subject Headings

.[7] Cataloging Service Bulletin

.[8] Free-Floating Subdivisions: an Alphabetical Index

.[9] Period Subdivisions Under Names of Placres

.[10] Subject Headings Weekly Lists

.[11] On-line Bibliographic Systems   

 

 

 

 

 
 

 

بازگشت به فهرست مقالات س