Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات س 

سرعنوانهای موضوعی فارسی کودکان (کتاب). با افزایش کتاب‌های کودکان در جهان و به وجودآمدن کتابخانه‌های کودکان‌،خواه مانند ایران به عنوان نهادی جداگانه‌،یا مثل بسیاری کشور‌های جهان‌،درجوار کتابخانه‌های عمومی‌،به‌تدریج فهرست‌نویسی کتاب‌ها و منابع ویژه کودکان و نوجوانان ضروری شد. کتابخانۀ کنگره فهرست‌نویسی کتاب‌های کودکان را در سال 1965 آغاز کرد و برنامۀ برگه‌های گزارمان‌دار[1] را برای موضوع‌های کتاب‌های کودکان و نوجواناناجرا کرد. به دنبال آن در 1969 نخستین<فهرست سرعنوان‌های موضوعی کودکان>[1] منتشر شد. در این فهرست فقط موضوع‌هایی آمده بود که در فهرست سرعنوان‌های موضوعی کتابخانه کنگره وجود نداشت یا با آن تفاوت داشت؛ و گرچه همراه باسرعنوان‌های اصلی تهیه می‌شد‌،به­گونه­ای برنامه‌ریزی شده بود که خود بتواند بدون آن‌،ادامه یابد. از آن زمان به بعد این فهرست کامل‌تر و سیاست‌های جدیدی برای ادامه کار آن اجرا شده است.

در سال 1996 فهرست سرعنوان‌های موضوعی کودکان که تا آن زمان در فایل ورد نگهداریمی‌شد به قالب مارک 21 برای مستندات تبدیل شد. روزآمد سازی آن امروزه بخشی از خدمات مستند موضوع است و در قالب مارک‌،هفتگی منتشر می‌شود و همزمان با انتشار هر ویرایش چاپی سرعنوان‌های موضوعی کتابخانه کنگره‌،به صورت آنلاین نیز در دسترس است (2).

در ایران‌،درسال 1364‌،هم‌زمان با تهیه فهرست کتاب‌های کودکان و نوجوانان سال‌های 1362 و نیمه اول سال 1363‌،طرحی تهیه شد تا کتاب‌های کودکان و نوجوانان در کتابخانه ملی ایران در مخزنی جدا از مخزن‌های کتاب‌های بزرگسالان نگهداری شود و فهرست آنها نیز همراه با چاپ جلدهای کتابشناسی‌ملی ایران‌،بعد از فهرست کتاب‌های بزرگسالان منتشر شود[2].با فهرست‌نویسی کتاب‌های کودکان در کتابخانه ملی و انتشار آن الگویی برای سایر کتابخانه‌ها به‌وجود می‌آمد و این کار به سازماندهی یکپارچه منابع کودکان در سطح کشور کمک می‌کرد.

اما برای اجرای طرح‌،به سرعنوان‌های موضوعی فارسی ویژه کودکان نیاز بود. این کار برمبنای پشتوانه انتشاراتی آغاز شد. الگوی کار‌،همانند سرعنوانهای موضوعی فارسی وسرعنوان‌های موضوعی کتابخانۀ کنگره برای کودکان بود. محصول ده‌سالۀ این کوشش کتابخانه ملی (1364-1374) به همت طاهره آروند آماده انتشار شد و پس از نزدیک به ده سال تأخیر‌،به درخواست شورای کتاب کودک در سال 1383 روزآمد و منتشر شد.

اصول تدوین. سرعنوانهای موضوعی فارسی کودکان موافق اصول و قواعد سرعنوانهای موضوعی فارسی ،اما با اندک تفاوت‌هائی تدوین شده است. در آن برای ساختن هر سرعنوان جدید‌،نخست به سرعنوان‌های ویژه کودکان در سرعنوان‌های موضوعی کتابخانه کنگره مراجعه می‌شود و در صورت یافتن سرعنوان مناسب‌،برابر فارسی آن با رعایت ضوابط و با در ‌نظرگرفتن ویژگی‌های زبان فارسی تهیه و پس از تایید ویراستاران انتخاب می‌شود. در غیر این صورت‌،به سرعنوانهای موضوعی فارسی‌،و در صورت نیافتن سرعنوان مطلوب‌،به سرعنوان‌های موضوعی کتابخانه کنگره مراجعه می­شود و با طی مراحلی که در بالا آمد‌،سرعنوان موضوعی ساخته می‌شود. یادداشت‌های لازم نیز به شیوۀ سرعنوان‌های موضوعی بزرگسالان تهیه می‌شود.سرعنوان‌هایی که در منابع یادشده نباشد یا متناسب با کتاب‌های ایرانی تغییر کرده باشد‌،با علامت ستاره (*) مشخص می‌شود. به علاوه‌،در سرعنوان موضوعی کودکان از واژه‌های ساده و بیشتر تک‌واژه و رایج در میان کودکان و نوجوانانانتخاب می‌شود.

 

شکل‌های موضوع‌ها: موضوع­ها در سرعنوانهای موضوعی فارسی کودکان چند شکل دارد: 1) سرعنوان‌هایی که موضوع اصلی هستند و تقسیم فرعی ندارند؛ 2) سرعنوان‌هایی که بعد از آنها انواع تقسیمات فرعی موضوعی، تاریخی، جغرافیایی و شکلی آمده است؛ 3) سرعنوان‌هایی که دستور ساختن آنها در یادداشت زیر موضوع‌های دیگر داده شده است. مثل سیب، گلابی، که دستور ساختن آنها در زیر " درخت­های میوه" و "میوه‌ها" داده شده است؛ 4) سرعنوان‌های مربوط به مناطق خاص جغرافیایی؛ 5) سرعنوان‌هایی که خود به تنهایی نمی‌توانند موضوع قرارگیرند ولی در یادداشتی که ذیل آنها آمده دستور به‌کار‌گیری آنها به صورت تقسیم فرعی توضیح داده شده است؛ 6) سرعنوان‌هایی که نام شخص و یا نام کتاب‌های آسمانی هستند.

در برابر سرعنوان‌های موضوعی و تقسیم‌های فرعی یک و در مواقعی بیش از یک شماره رده‌بندی آمده است. هدف از این کار سرعت بخشیدن به کار رده‌بندی بعد از انتخاب موضوع مناسب برای کتاب است. شماره‌های رده‌بندی با استفاده از ویرایش تلخیص شده  دیویی[3] و در مرحله بعد از سرعنوان‌های موضوعی سیرز انتخاب شده است (1:]پنج[- شانزده).

هم‌اکنون ویرایش آنلاین این سرعنوان، آن را  روزآمد  نگه می دارد و موارد جدید را در لحظه در اختیارکتابداران ودیگر کاربران می‌گذارد[4] .

 

مآخذ:

1) آروند‌،‌ طاهره. سرعنوانهای موضوعی فارسی کودکان. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران‌،‌ 1383؛

 2) Library of Congress Subject Headings.33rd. ed. Washington, D.C.: LC Cataloging Distribution Service, 2011;

3) سلطانی‌،‌ پوری. خدمات فنی. ویرایش 8 . تهران : کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران‌، 1378.

طاهره یعقوب‌پور‌ نرگسی



[1]. Subject Headings for Children's Literature



[1]. Annotated Card Program

[2]. کتابشناسی ملی ایران تا سال 1375 به صورت چاپی منتشر می‌شد و این فهرست در انتهای آن قرار می‌گرفت و از این سال به بعد به صورت سی دی و سپسبه صورت آنلاین در دسترس کاربران قرار گرفته است.

[3]. ملویل، دیویی. خلاصه رده‌بندی دهدهی دیویی و نمایه نسبی. ترجمه ابراهیم عمرانی، ویراستهء پوری سلطانی.( تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی،1372-1378)،2ج.این اثر ترجمه‌ از Abridged Dewey Decimal Classification And Relative Index,12th ed. است که مطالب آن با کتابخانه های ایران تطبیق داده شده و در قسمت‌های مرتبط به ایران از گسترش‌های رده‌بندی منتشر شده کتابخانه ملی ایران استفاده شده است ( 167:3).

[4]. Opac.nlai.ir

بازگشت به فهرست مقالات س