Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 بازگشت به فهرست مقالات ص

صنعتی‌زاده، همایون (کرمان 1388- تهران 1304) کارآفرین، ناشر، نویسندۀ معاصر و مدیر مسئول مؤسسه انتشارات فرانکلین در ایران که نقشی مهم در معرفی صنعت مدرن نشر در ایران داشت.

صنعتی‌زاده درخانوادۀ سرشناس کرمانی متولد شد. پدربزرگش حاج علی اکبر (1317-1235ش) صاحب کارخانۀ نساجی، نام فامیلی صنعتی را انتخاب کرد. وی یتیم‌خانه‌‌های شخصی در بم و کرمان راه‌اندازی کرد. کودکانی که آنجا بزرگ شدند نام فامیل او را برخود گذاشتند. سرشناس‌ترینشان علی اکبر صنعتی (1385-1295) نقاش و مجسمه‌ساز مشهور بود. عبدالعلی صنعتی‌زاده (1352-1274)، پدر همایون، نویسنده‌ای پرکار با آثار متعدد، از ژانر علمی- تخیلی گرفته تا تاریخی بود. دام‌گستران یا انتقام‌جویان مزدک، از آثارش بود که در دوبخش منتشر شد؛اولی در بمبئی 1922-1921 و دومی در 1926-1925 در تهران (5:581).

صنعتی‌زاده مدتی به مدرسۀ زرتشتی‌ها در تهران (به مدیریت جمشید جم) رفت و آنجا با ایرج افشار (محقق سرشناس) هم‌کلاسی بود (7:4). بعدها به کرمان رفت تا با پدربزرگش زندگی کند، آنجا تحصیلات ابتدایی را به پایان رساند. در 1317 به تهران بازگشت و دوره دبیرستان را در کالج امریکایی البرز به اتمام رساند. بعد از اشغال ایران توسط متفقین و برکناری رضا شاه در1320، صنعتی‌زاده به کرمان بازگشت و از آنجا به اصفهان نزد مادرش رفت که از پدرش جدا شده بود. دورۀ دبیرستان را در اصفهان به پایان رساند وبا وجود اصرار پدرش، تصمیم گرفت تحصیلاتش را ادامه ندهد. درعوض تصمیم گرفت تجارت را دنبال کند و کارش را با شاگردی در بازار تهران شروع کرد (2).

بعد از دو سال توانست کسب و کار مستقل خود را راه بیندازد. با چند شرکت خارجی، که امیدوار بودند کسب و کار خود را در ایران راه بیندازند، قرارداد بست. برایش شماری پوستر فرستادندکه توانست آنها را به قیمت قابل توجهی به فروش برساند. کار فروش پوسترها به نظرش جالب و سودآور آمد. چندی بعد به طور جدی درگیر فروش پوستر، و چاپ و فروش عکس شد. در 1323 در طبقۀ دوم یک گالری، نمایشگاهی ازعکس، پوستر و نقاشی ترتیب داد که در آن آثار علی اکبر صنعتی نیز نمایش داده شد. راه‌اندازی نمایشگاه، که در آن روزها فکر بکری بود، خیلی از خارجی‌ها و نخبگان فرهنگی را به آنجا کشاند. موفقیت‌ چشمگیر نمایشگاه منجر به موفقیت‌های بعد‌ی‌در زمینه‌های مختلف تجاری شد.

چیزی نگذشت که شهرت همایون به عنوان کارآفرین جوانِ موفق در محافل پیچید. رفت و آمد دیپلمات ها و خارجی‌های مقیم ایران به گالری‌اش، منجر به روابط دوستانه با آنها شد. یک روز رابط فرهنگی سفارت امریکا به همراه سه نفر از اعضای هیأت مدیرۀ طرح کتاب فرانکلین به دفترش آمدند و به او پیشنهاد کردند مدیر طرح در ایران شود. طرح کتاب فرانکلین زیر نظر انجمن ناشران امریکائی و انجمن کتابداری امریکا برای حمایت از نشر ترجمۀ آثار امریکایی در آسیا، آفریقا و امریکای لاتین تأسیس شده بود.

 صنعتی‌زاده ابتدا پیشنهاد آنها را رد کرد[1]، اما بعد از بررسی دقیق‌تر لیست کتاب‌هایی که قرار بود منتشر شود، تصمیمش را تغییر داد. او کارش را به عنوان مدیر مؤسسه انتشاراتی فرانکلین در ایران در 1333 آغاز کرد. "خلاقیتِ فکری، و درکِ ذاتی‌اش از مختصاتِ نشر از یک سو و شجاعت و شعور تجاری‌اش از سوی دیگر از همان آغاز برای پروژه موفقیت به بار آورد" (4:188).

صنعتی‌زاده توانست همکاری شخصیت‌های سرشناس و نخبگانی نظیر ایرج افشار، محمد جعفر محجوب، محمد معین، محمد سنایی، احسان یارشاطر، عباس زریاب خوئی و عبدالحسین زرین‌کوب را جلب کند. ناشران متعدد از جمله امیرکبیر، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ابن سینا و سخن در نشر کتاب با فرانکلین همکاری کردند. در نتیجۀ این فعالیت‌ها کتاب‌های زیادی منتشر شد و ویراستاری حرفه‌ای در ایران رواج یافت. ویراستاران مهمی نظیر احمد آرام، نجف دریابندری، کریم امامی، منوچهر انور و اسماعیل سعادت کارشان را از فرانکلین شروع کردند. تحولی که فرانکلین آغاز کرد در توسعۀ صنعت چاپ ایران بسیار اثرگذار و مفید بود (4:7). نجف دریابندری از مترجمانِ اصلی و سرویراستار سالیانِ فرانکلین می‌گوید:"ما کارهایی کردیم که آن زمان ناشران ایرانی قادر به انجامش نبودند. در تمام این تلاش ها همایون صنعتی‌زاده نقشی فوق العاده مهم و مؤثر داشت" (17:93).

کتاب‌های فرانکلین، هم از نظر محتوا و هم از نظر گرافیک و صفحه‌آرایی از استاندارد بالایی برخوردار بود. در نتیجه بازار خوبی یافت. به هر حال باید به یاد داشت که روال کار فرانکلین آماده‌سازی نسخۀ آماده چاپ کتاب‌ها و تحویلشان به ناشران دیگر برای چاپ و نشر بود. در عوض، فرانکلین 15 درصد از قیمت پشت جلد کتاب را دریافت می‌کرد (16:458). به این ترتیب می‌توانست توان خود را وقف تولید و آماده‌سازی ترجمه‌های فارسی برای عموم کند. بیست سال این روال تا انقلاب 1357 ادامه یافت.

صنعتی‌زاده قصد داشت علاوه بر افزایش عنوان‌ها، شمارگان کتاب را نیز افزایش دهد. به همین منظور شرکت سهامی کتاب‌های جیبی را به عنوان زیر مجموعه‌فرانکلین تأسیس کرد. شرکت جیبی، حق چاپ کتاب با جلد نازک را از ناشران می گرفت و نسخۀ ارزان آنها را در قطع جیبی منتشر می‌کرد. چیزی نگذشت که این کتاب‌ها محبوبیت فراوان یافتند و تقاضای بسیار برای عرضه‌شان به وجود آمد. چنانکه عبدالرحیم جعفری بنیانگذار نشر امیرکبیر می‌گوید: "در مدت کوتاهی، صنعتی صدها عنوان کتاب را با شمارگان پانصد تا بیست هزار نسخه منتشر کرد" (16:38). قیمت‌ها از 20 تا 25 ریال بودکه در آن زمان معادل یک بلیط سینما بود" (17:96).

 از دیگر خدمت های صنعتی‌زاده در دوره حیات فرانکلین بنیانگذاری دایرةالمعارف فارسی، نخستین دانشنامۀ عمومی به زبان فارسی بود. بودجه آن را بنیاد فورد تأمین کرد (1:168) و فعالیتی مجزا، اما زیر چتر طرح کتاب فرانکلین اجرا شد. بعد از جستجوی گسترده، صنعتی‌زاده، غلامحسین مصاحب را به عنوان سرویراستار دایرة‌المعارف تعیین کرد. زیر نظر مصاحب جلد اول منتشر شد و آماده‌سازی بقیه تا حرف "غ" انجام شد.

این کار عظیم را مصاحب، با گروهی اندک در فضایی کوچک و با تجهیزات ابتدائی به انجام رساند (39:60). مقدمۀ مبسوط به قلم وی در جلد اول، روش‌ها و اصول حاکم بر دایرةالمعارف را شرح داده است (39:57). جلدهای دوم و سوم (س-ل و ل-ی) در 1356 و 1373 به چاپ رسید. از حدود 43000 مدخل دایرة‌المعارف، حدود 30000 از <دایرةالمعارف رومیزی وایکینگ کلمبیا>[2] ترجمه و حدود 13000 مقاله در بارۀ ایران تألیف شد (31:66). بعد از استعفای مصاحب در 1355 رضا اقصی ویراستار دایرة‌المعارف شد (8:6).

در سال 1338 صنعتی‌زاده شرکت سهامی افست را با سرمایه اولیه 12 هزار تومان در خیابان قوام‌السلطنه (30 تیر امروزی) راه‌اندازی کرد. سرمایه اولیه از فرانکلین و فروش سهام "سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی" تامین شد. چند سال بعد چاپخانه به خیابان گوته انتقال یافت و صنعتی‌زاده تجهیزات مدرن چاپ و صفحه‌آرایی برای آن تهیه کرد. چشمگیرترین اقدام شرکت افست بازچاپ تمام رنگی شاهنامۀ بایسنقری بود؛ نسخه‌رنگی و طلاکوبِ شاهنامه بود که اصل آن در سال 805 هجری به سفارش غیاث الدین بایسنقری، فرزند شاهرخ تیموری تهیه شده است.

 در 1339 صنعتی‌زاده به افغانستان سفر کرد تا انتشار کتاب‌های فارسی را در این کشور رونق دهد. او نتوانست با آفغان ها قرارداد ببندد اما یک سال بعد طرح چاپ کتاب‌های درسی افغانستان را اجرا کرد. این کار سود قابل توجهی برای فرانکلین داشت (30:622).

طولی نکشید که مسئولیت نشر کتاب‌های درسی ایران نیز به شرکت افست داده شد. با همکاری ناشران دیگر و نیز سازمان کتاب‌های درسی ایران (تأسیس 1342) در وزارت آموزش و پرورش، میلیون‌ها نسخه کتاب درسی منتشر شد. هدف این کار کاهش قیمت کتاب‌های درسی و همزمان، ارتقاء کیفیت علمی‌شان بود (19:42؛ 16:ج2، 763-793). در کنار این اقدامات، کمیته‌ای از پژوهشگران تشکیل شد و قواعد جدید رسم‌الخط فارسی برای نویسندگان، ویراستاران و نمونه‌خوانان سازمان کتاب‌های درسی و مؤسسه انتشارات فرانکلین تدوین کرد.

 چاپخانه افست به تدریج بدل به بزرگ ترین چاپخانۀ کشور شد. در 1349 به سرخه حصار انتقال یافت و در ساختمان بزرگی با ماشین‌های چاپ رنگی مستقر شد. چاپخانه اینک علاوه بر نشر کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسط، چاپ و صفحه‌آرایی کتاب، روزنامه و مجله نیز انجام می‌داد (16: ج. 1، 438).

در 1343 صنعتی‌زاده به ریاست کمیته ملی پیکار جهانی با بی‌سوادی منصوب شد. کمیته در نتیجه تلاش‌های یونسکو برای ریشه‌کنی بی‌سوادی در جهان تشکیل شده بود. برنامه‌ها در ایران همراه با برنامه چهارم توسعه (1351-1347) اجرا شد. اجرای طرح از روستاهای قزوین آغاز شد و بعدها به دیگر نواحی روستایی کشور گسترش یافت. هدف طرح رساندن تعداد باسوادان بزرگسال به چهار و نیم میلیون بود اما طبق آمار رسمی تا 1349 تنها یک میلیون نفر در کلاس‌ها شرکت کردند و تنها 450000 نفرشان دورۀ پیشرفته را به پایان رساندند (۷۸:۳۲). به قول صنعتی جنگ با بی‌سوادی مثل جنگ با هیولایی بود در تاریکی؛ "در تمام ریسک‌هایم موفق بودم جز در جنگ با بی‌سوادی" (30:249-250؛ 20:60-81).

در 1349 صنعتی‌زاده یک کارخانۀ کاغذسازی راه‌اندازی کرد که بعدها گروه صنعتی کاغذ پارس نام گرفت و هنوز هم یکی از بزرگ ترین کارخانه‌های کاغذسازیِ کشور و بزرگ ترین تولیدکننده‌ کاغذ از تفاله نیشکر در ایران است. در این مدت همکاری‌اش با فرانکلین کم و در نهایت متوقف شد. وی رئیس هیئت مدیرۀ کاغذ پارس بود و دیگر اعضا از وی خواستند بین کاغذ پارس و فرانکلین یکی را انتخاب کند. به خاطر مشکلاتی که برایش در فرانکلین پیش آمده بود مدیریت کاغذ پارس را انتخاب کرد. به هر حال در کاغذ پارس هم در نتیجۀ اختلاف سلیقه بین سهامداران اصلی (هیأت مدیره بانک توسعه صنعت و معدن) و شرکت انگلیسیِ رید[3]، صنعتی‌زاده کارخانه را ترک کرد. پروژه کتاب فرانکلین نیز بعد از بیست و پنج سال در 1357 به پایان رسید.

در چند سالِ ‌مانده تا انقلاب 1357، صنعتی‌زاده دوره‌های کوتاهی به فعالیت‌های مختلف پرداخت؛ از کار با شرکت تایر گودریچ به دعوت وزیر اقتصاد سابق، علی‌نقی عالیخانی گرفته تا پرورش مروارید در جزیرۀ کیش؛ تجارتی که علی رغم سر و صدایی که کرد و نخست‌ وزیر امیرعباس هویدا را هم برای بازدید به آنجا کشاند بعد از کوتاه مدتی برای همیشه متوقف شد (33). سپس کارخانۀ تولید خرمای رطب زهره را تأسیس کرد که هنوز هم فعال است و عوایدش هزینۀ یتیم‌خانه دخترانه صنعتی در بم می‌شود. آخرین کارآفرینی‌ صنعتی‌زاده پرورش گل بود. کاری که از کودکی آروزیش را داشت (7:7). گلاب زهرا را در 1358 راه انداخت که از شرکت‌های مهم کشت گل محمدی در دامنه کوه های لاله زار کرمان است.

کمی پیش از انقلاب، صنعتی‌زاده عهده‌دار مدیریت چاپخانۀ آرشام در کرمان شد. اما چیزی نگذشت که بر سر موضوع اختلاس، بین او و همکارانش درگیری ایجاد شد. درگیری برایش گران تمام شد و تمام اتهامات به او وارد شد. به ارتباط با دستگاه پهلوی، چاپ کتاب‌های امریکایی و ترویج فرهنگ غرب در ایران متهم شد (16:ج 1، 452-449) و 4 سال در زندان به سر برد؛ بخشی‌ از دارایی‌اش مصادره شد و بخشی از یتیم‌خانه‌اش در کرمان به سازمان ملی بهزیستی و وزارت ارشاد اسلامی واگذار شد. در این مدت همسرش شهین سرلتی به گسترش فعالیت پرورش گل پرداخت و از دیگر اموال صنعتی‌ حفاظت کرد. در نهایت در 1363 همایون از زندان آزاد شد. بعدها توانست اموال مصادره شده‌اش را باز به دست آورد. همچنین موزۀ صنعتی در کرمان را راه‌اندازی کرد که شماری از نقاشی‌های سهراب سپهری، شامل تمام کارهای گواش وی از مناظر کویر، و نیز آثاری از دیگر نقاشان و مجسمه‌سازان شناخته شده در بر داشت (18:45-44؛ 22:630).

همایون سال‌های آخر عمرش را کنار همسرش به پرورش گل و گلابگیری مشغول بود. صدها جریب زمین زیر کشت رفت و کشاورزان، که تا آن زمان خشخاش می‌کاشتند و تریاک استخراج می‌کردند، راه مطمئنی برای کسب درآمد از کشت‌شان پیدا کردند. جایگزینیِ کشت خشخاش با پرورش گل، آن هم سودآور، رویایی بود که صنعتی‌زاده برای تحققش تلاش فراوان کرد. کارخانه‌ای برای فرآوری گلاب و عصارۀ گل و نیز کارخانه‌ای برای بسته‌بندی راه‌اندازی کرد که درآمد خوبی برای کشاورزان به همراه داشت و در فرآوری و بسته‌بندی هم فرصت شغلی خوبی برای مردم ایجاد کرد. در سفری به کابل، پیشنهاد وارد کردن تکنولوژی به افغانستان را مطرح کرد تا این موقعیت را برای مردم آنجا ایجاد کند (2) ؛ اما عمرش کفاف عملی کردن این سودا را نداد.

بازگشت صنعتی‌زاده به کرمان و کشت گل به او فرصت تکمیل و انتشار ترجمه‌هایش را داد که سال‌ها بود خاک می‌خورد. ترجمه تاریخ کیش زرتشتی، کتابی معتبر در سه جلد نوشتۀ مری بویس (1920-2006) محقق سرشناس مطالعات ایرانی یکی از آنها بود (11؛12؛13). پس از آن جغرافیای تاریخی ایران اثر واسیلی بارتولد منتشر شد (10). کتاب‌های قالی عمر، شور گل و دو مجموعه شعر نیز در سال های 1356 و 1370 از او منتشر شده است. تألیف دیگرش به نام معمای گاهشماری زرتشت به چاپ نرسید.

صنعتی‌زاده همسرش را در حادثۀ رانندگی در 1384 از دست داد. فیلم مستندی از زندگی‌شان با نام بانوی گل سرخ در 1385 به کارگردانی مجتبی میرطهماسب ساخته شد (22:631). شهین و همایون را در لاله‌زار کرمان به خاک سپردند.

مرگ صنعتی‌زاده در ایران و خارج از کشور انعکاس گسترده یافت. بررسی کتاب، نشریه ادبی در کالیفرنیا مقالات زیادی در یادبودش منتشر کرد. بخارا نشریه معتبر ایرانی شماره ویژه‌ای را به یادبود وی اختصاص داد و در آن محققان سرشناس و شخصیت‌های فرهنگی نظیر ایرج افشار، محمد ابراهیم باستانی پاریزی، منوچهر ستوده و پرویز کلانتری از او نوشتند. یک داستان‌ کوتاه چاپ نشده از او و بسیاری از اشعارش و 118 نامه‌اش به ایرج افشار در این شماره از بخارا منتشر شده است.

 

مآخذ:

 1) Ašuri, Dāryuš. "DĀYERAT-AL-MOʿAREF-E FĀRSĪ," Encyclopaedia Iranica VII, 1996, pp. 168-69; 2) Griffin, Michael. "Road to Damask ", Middle East, July 2006, available at http://www. highbeam. com/doc/1G1-148368623. html, accessed 02/14/10. (The Persian translation of the article), ترجمه فارسی: کافی، لیلا. راه گل محمدی. بخارا، 73-72. (مهر-دی 1388) ;

3) Sarshar, Houman. "SEPEHRI, SOHRĀB," www. iranicaonline. org; 4) Smith, Datus C. "FRANLIN BOOK PROGRAM" Encylopaedia Iranica X, 2001, pp. 187-90; 5) Yavari, Houra. "FICTION, ii (b) THE NOVEL, Encyclopaedia Iranica IX, 1999, pp. 580-92.

6) استرابون. جغرافیای استرابو سرزمین های زیر فرمان هخامنشیان. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1382؛ 7) افشار، ایرج. یادواره همایون صنعتی. بررسی کتاب. 59/19. (پاییز 2009). صص 4-7؛ 8) اقصی، رضا. مرحوم دکتر غلامحسین مصاحب: تداوم تلاشی بزرگ برای انتقال علم. کیهان فرهنگی. 7،6. (مهر 1368) صص 1-6؛ 9) ایمن، لیلی. بررسی کتاب. 59/19. (پاییز 1999). صص 34-32؛ 10) بارتولد، واسیلی ولادیمروویچ. جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه از روسی به انگلیسی توسط سوات سوچک. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1377؛ 11) بویس، مری. تاریخ کیش زرتشت. (جلد اول). ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: توس، 1374؛ 12) بویس، مری. تاریخ کیش زرتشت: پس از اسکندر گجسته. (ج 3). ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: توس، 1374؛ 13) بویس، مری. تاریخ کیش زرتشت: چکیده تاریخ کیش زرتشت (ج 2). ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: صفی علیشاه، 1377؛ 14) تاپار، رومیلا. تاریخ هند. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. قم: نشر ادیان، 1387؛ 15) تولستوی، لی‌یف نیکالایویچ. بیست و سه قصه. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: نشر قطره، 1383؛ 16) جعفری، عبدالرحیم. در جستجوی صبح. تهران: جعفر روزبهان، 1383؛ 17) دری‍اب‍ن‍دری‌، ن‍ج‍ف‌. گفت و گو با نجف دریابندری/مهدی مظفری‌ساوجی. ‏‫‏‏تهران: مروارید، ‏‫‏‏۱۳۸۸؛ 18) روحی، هما. بررسی کتاب 59/19. (بهار 1999). صص 77-34؛ 19) رونان، کالین. ت‍اری‍خ‌ ت‍ح‍ول‌ دان‍ش‌ ری‍اض‍ی‍ات‌ و ن‍ج‍وم‌ در چ‍ی‍ن‌/ ژوزف‌ ن‍ی‍ده‍ام‌؛ خ‍لاص‍ه‌ ش‍ده‌ ت‍وس‍ط س‍ی‌. ا. رون‍ان‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ پ‍روی‍ز ش‍ه‍ری‍اری‌، ه‍م‍ای‍ون‌ ص‍ن‍ع‍ت‍ی‌زاده‌. کرمان: دانشگاه شهید با هنر (کرمان)، 1383؛ 20) ریاحی، محمد امین. ماجرای کتاب‌های درسی. بخارا. 2. (مهر- آبان 1377) صص 81-60؛ 21) سر و سامان دادن به کتابهای درسی. دنیای سخن. 34. (مهر 1339) ؛ 22) صنعتی، مهدخت. یکی مهتری بود گردن‌فراز. بخارا. 73-72. (مهر- دی 1388):634-630؛ 23) صنعتی‌زاده، همایون. جغرافیای اداری ایران باستان. نوشته‌های آ. توین بی.، و. و. تارن، ک. برونر و دیگران. ترجمه و گردآوری همایون صنعتی‌زاده. ‏تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ‏‏‏۱۳۸۸؛ 24) صنعتی‌زاده، همایون. چهارمقاله دربارۀ گاهشماری ایران باستان (در زمانِ نگارش مقاله زیر چاپ بوده و منتشر نشده است) ؛ 25) صنعتی‌زاده، همایون. شور گل، مجموعه شعر. ‫[کرمان]: علوی (چاپخانه) ۱۳۷۰؛ 26) صنعتی‌زاده، همایون. قالی عمر: مجموعه شعر. کرمان: کانون تربیتی نونهالان صنعتی کرمان، 1356؛ 27) صنعتی‌زاده، همایون. گنجینه لغات مثنوی، تهران: فرهنگ معاصر، (در زمانِ نگارش مقاله زیر چاپ بوده و منتشر نشده است) ؛ 28) صنعتی‌زاده، همایون. معمای گاهشماری زرتشتی: مجموعه مقالات. کرمان: دانشگاه شهید باهنر‫، ‫۱۳۸۷؛ 29) صنعتی‌زاده، همایون. نامه های همایون صنعتی به ایرج افشار. بخارا، 73-72. (مهر 1388). صص 280-239؛ 30) علی‌نژاد، سیروس. گزارش یک زندگی. بخارا. 67 (مهر-آبان 1387). صص 612-503؛ 31) فانی، کامران. مصاحب: بنیانگذار دایره‌المعارف نویسی در ایران. نگاه نو. 82. (تابستان 1388). صص 67-66؛ 32) قاسمی، احمد؛ نوری، مهرانگیز. م‍ب‍ارزه‌ ب‍ا ب‍ی‌س‍وادی‌ در پ‍ن‍ج‍اه‌ س‍ال‌ ش‍اه‍ن‍ش‍اه‍ی‌ پ‍ه‍ل‍وی. تهران: [بی نا]، 1355؛

33) گفتگو با همایون صنعتی‌زاده. زمان. 3. تیر 1374؛ 34) لیمبرت، جان. شیراز در روزگار حافظ. شیراز: دانشنامه فارس: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، پایگاه میراث فرهنگی شهر تاریخی شیراز، ۱۳۸۶؛

35)  دای‍ره‌ال‍م‍ع‍ارف‌ ف‍ارس‍ی. ت‍ه‍ران، زیر نظر غلامحسین مصاحب. تهران: ف‍ران‍ک‍ل‍ی‍ن‌: ام‍ی‍رک‍ب‍ی‍ر، ش‍رک‍ت‌ س‍ه‍ام‍ی‌ ک‍ت‍اب‍ه‍ای‌ ج‍ی‍ب‍ی‌، 1345-1373. 3ج.؛ 36) نویگه باور، اتو. علوم دقیق در عصر عتیق. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1375؛ 37) وردن، بارتل لیندرت وَن‌دِر. پیدانش دانش نجوم. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372؛ 38) وولی، لئونارد. تاریخ سومر. ترجمه همایون صنعتی‌زاده. تهران: نشر گستره (در زمانِ نگارش مقاله زیر چاپ بوده و منتشر نشده است) ؛ 39) همایون‌پور، هرمز. مصاحب مدیر. نگاه نو. 82. (تابستان 88). صص 61-58.

 

سیروس علی نژاد (EIR

ترجمه محبوبه شاکری

 

 

 

 

 

 



[1] احتمالا سبب رد کردن پیشنهاد آمریکائیان، بدبینی او به سیاست دولت آمریکا بوده است؛ زیرا صنتعتی زاده در سال‌های اولیه بعد از جنگ جهانی دوم، پیک مخصوص عبدالصمد کامبخش از رهبران طراز اول حزب توده بود (نگاه کنید به: ابراهیم گلستان (1388) "همایون-تک" بخارا، 72-73، صص 1-22).

[2]. Concise Columbia Viking Desk Encyclopaedia

[3]. Reed Co.

بازگشت به فهرست مقالات ص