Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ط

طرح فراداده‏ای توصیف اشیا (مودز)[1]. طرحی است بر پایهمارک 21 که هدف ازآن، علاوه برافزودن قابلیت انتقال و میان‎کنش‏پذیری به مارک 21، تولید قالب تازه‏ای برای توصیف اشیاي اطلاعاتی بوده است. مودز شامل شماری از فیلدهای مارک 21 و به مراتب ساده‏تر از آن است؛ اما قالب آن به گونه‏ای طراحی شده که برای برچسب‏گذاری فیلدها، به­جای شماره، از واژه استفاده می‏شود.

همچون بسیاری طرح‏های فراداده‏ای، برای تدوین مودز از زبان XML استفاده شده است. به‌همین سبب از مودز می‌توان در ویرایش‏های بعدی  Z39. 50 استفاده کرد. مودز با طرح مِتس[2]، که مخصوص کدگذاری و انتقال فراداده‌هاست، هماهنگ است؛ زیرا متس، برای توصیف اشیاي دیجیتالیک پوسته تعیین کرده است که می‌توان در دل آن طرح­های فراداده‌ای توصیفی، از جمله مودز را، جا داد.

در مودز بسیار بیش از مارک به جزئیات داده‌های توصیفی توجه شده است. به‌همین سبب قابلیت مودز در توصیف اشیاي پیچیده‏ترِ دیجیتالی بسیار زیادتر است. این امتیاز امکان برقرار کردنِ پیوند میان عناصر داده‏ای مختلف را فراهم می‎کند (1،ص 5).

همانند دیگر طرح­های فراداده‎ای، مودز نیز مجموعه‏ای از عناصر داده‏ای است. هم‏اکنون مودز 20 عنصر داده‏ای سطح بالا[3] با شماری ویژگی‌[4] دارد (جدول 1). در شكل 1، نيز نمونه‌ای از پیشینه تدوین شده با استفاده از طرح فراداده‌ای مودز آمده است.

 

جدول 1. 20 عنصر سطح بالاي مودز

 

Untitled2.png 

هدف مودز در اصل، توصیف اشیاي الکترونیک بوده است. مودز ازطرح‏های فراداده‏ای توصیفی مشابه، همچون دابلین‌کور، در انطباق بیشتر با فیلدهای مارک 21، توانمند‏تر، و در عین حال استفاده از آن از مارک 21 بسیار ساده‏تر است. آخرین ویرایش مودز ویرایش 6/3 است که در سال جاری (5 مه 2015) ارائه شده است.

 

 

 

 Untitled1.png

 

                       شكل 1. نمونه‌ایاز یک پیشینه تدوین شده با استفاده از طرح فراداده‌ای مودز

نمونه‏ای که در شکل 1 دیده می شود در واقع توصیف‏کننده یک منبع اطلاعاتی پیوسته، تحت عنوان یادگیری XML است. پدیدآور این اثر اریک تی. ری بوده و توسط انتشارات اورایلی در کمبریج ماساچوست در سال 2001 منتشر شده است. این کتاب از طریق مجموعه کتابهای سافاری پروکوئست در دسترس کابران قرار گرفته و تاریخ تنظیم پیشینه ارائه شده در این شکل، 14 آوریل 2011 می‏باشد.

مودز را «دفتر استانداردهای مارک و توسعه شبکه کتابخانه کنگره آمریکا»[5] تولبد کرده است. هدف از تدوین آن برآوردن نیاز به سازگاری با مارک/ مارک ایکس‏ام‏ال از یکسو، وارائه نسخه خلاصه‏تر و کاربردی‏تر از مارک ایکس‏ام‏ال، از دیگر سو بوده است. توجه به دو فناوری مارک و زبان نشانه‏گذاری ایکس‏ام‏ال در این طرح به دو دلیل بوده است :

  1.  خلاصه سازی پیشینه‏های موجود در کتابخانه‏ها درقالب‏های مارک ومارک ایکس‏ام‏ال، به­نحوی که بیشترین هماهنگی را با فراداده‌های قبلی داشته باشد؛ ومهاجرت داده‏ها با کمترین میزان از دست رفتگی صورت گیرد. تلاشآنبودهاستکهبااستفادهاززبان نشانه­گذاری ایکس‏ام‏ال، طرح جدید را با نرم ‎افزارهای تحت وب همسو، و با فناوری­های روزسامانه‌های اطلاعاتی مبتنی بر وب سازگار کنند.
  2. حفظ مارک به منزله پایه برای توصیف و بازنمون داده‏های کتابشناختی ( مارک تا‏کنون در اجرای فرایند‏های پیچیده جستجو وبازیابی موثرعملکرده است) (2،ص139).

مختصات. امتیاز مودز، به‏جز بناشدن بر پایه مارک و زبان نشانه­گذاری ایکس‏ام‏ال، خلاصه بودن آن درمقایسه با طرح فراداده‏ای مارک است. سبب آن ادغام برخی فیلدهای فرعی تکراری در مودز است. امتیازهای دیگر مودز اینهاست (3،ص 85-86):

الف.امکان استفاده همزمان از داده‏های کد شده و داده‏های متنی در برچسب‏ها. در صورت وجود کدهای مشخص و عمومی، امکان استفاده از آنها در کنار داده‌های متنی وجود دارد. برچسب مکان در عنصر مکان نمونه‏ای از این کاربری دوگانه است (شكل 2).

Untitled3.png

         شكل 2. نمونه‌ای از برچسب مكان در عنصر مكان

ب.قابل درک بودن برای کاربر به­سبب آن که برچسب‏های آن به زبان طبیعی است و در آن از اختصارات بسیار کم استفاده شده است.

پ.توانائی بیشتر درتوصیف اشیاي دیجیتال در مقایسه با مارک. زیرا بر مبنای توصیف اشیاي دیجیتال تدوین شده است.

ت.بهره‏برداری از قابلیت‏های ایکس‏ام‏ال، نظیر برقراری پیوند، امکان تعریف عناصر داده‏ای به­صورت سلسله مراتبی، امکان تعریف برخی ویژگی­ها همچون زبان در سطح فیلد، و تعریف فیلدها با محتوای مختلط[6]. به­عنوان نمونه در مورد اخیر، مودز تعریف فیلد عنوان به­صورت مختلط را اجازه می­دهد.

<title><nonsort>The</nonsort>World of Learning</title>

 

در این نمونه تعریف محتوای مختلط برای فیلد عنوان، این امکان را به سامانه می­دهد که واژه  "The"در ابتدای عنوان نمایه‏سازی نشود.

مودز در تقابل با دابلین‏کور[7].طرح‌های فراداده‏ای مارک/مارک ایکس‏ام‏ال، دابلین‏کور و مودز ازپرکاربردترین طرح‏های فراداده‏ای توصیفی در محیط‏های کتابخانه‏ای هستند. طرح دابلین‏کور و طرح مودز بر پایه مارک ساخته شده‏اند. اما درمقام مقایسه، طرح فراداده‏ای دابلین‏کور به­رغم قدیمی بودن، ازمارک و مودز ساده‌تر است. اما مقیاس‏پذیری[8] آن را سادگیِ آن مشکل می­کند.  طرح­های فراداده‏ای مارک و مودز از دوبلین کور غنی‏ترند.

همین باعث می‏شوددر فرایند مهاجرت داده‏ها بینایندو،سامانه باکمترینافتیاازدستدادنداده‌هاروبه­رو شود. با وجود این، نباید فراموش کرد که دابلین‏کوراز مودز و یا مارک در میان غیرکتابداران، مشهورتر است. حتی در پاره‏ای از وب­سایت‏ها از عناصر داده‏ای دابلین‏کور برای توصیف صفحات وب استفاده کرده‌اند (4،ص 131).

همخوانی مودز با مارک/مارک ایکس‏ام‏ال بیشتر است. همخوانی به مهاجرت بهتر داده‏ها کمک می‏کند اما می‏تواند به مشکل دیگری دامن زند: از آنجا که در تدوین مودز از مارک بهره گرفته‌اند، برخی انعطاف ‏ناپذیری‏های موجود در سطح مارک به مودز منتقل شده است. این امر، میزان همخوانی آن با سایر طرح‏های فراداده‏ای پرکاربرد در خارج ازکتابخانه‌ها را دچار اختلال می‏کند. طرحدابلین‏کوربهخاطرسادگی،بامشکلاتکمتریازایندستروبه­روست (3).

پشتیبانی و به‏روز رسانی. نخستين ویرایش مودز در ژوئن 2003 برای نظرسنجی عمومی ارائه شد. ویرایش 0/3 آن در دسامبر همان سال برای استفاده در سطح وب منتشر گردید. از آن زمان تا تاریخ 5 مه 2015 که ویرایش 6/3 آن ارائه شده، 7 ویرایش مختلف از این طرح در سطح بین‏المللی منتشر شده است. آخرین ویرایش آن در بخش سلسله مراتب جغرافیایی ذیل عنصر داده‏ای محل تغییریافته است. برخی ویژگی‏ها ذیل شماری عناصر داده‏ای سطح بالا نیز تغییر کرده است (5).

«دفتر استانداردهای مارک و توسعه شبکه در کتابخانه کنگره»، وظیفه نگهداری و به‏روزآوری مودز را برعهده دارد و دستنامه‏های استفاده از ویرایش‏های مختلف آن را تدوین می­کند و منابع اطلاعاتی جانبی وابزارهای سازگارسازی این طرح‌ها را با یکدیگر برعهده دارد. هم‏اکنون نتایج مطالعه برای انطباق مارک و دابلین‏کور با مودز، وجدول تطبیق قواعد توصیف و دسترسی (آر دی ای)[9] در وب­سایت کتابخانه کنگره در دسترس است. دستورالعمل‏های فرایند مهاجرت داده‏ها میان ویرایش‏های مختلف این طرح‏های فراداده‏ای نیز در ایننشانی<<www.loc.gov/standards/mods در دسترس است[10] .

از سال 2013 کارگروه هماهنگ‏سازی و ایجاد هستی‏شناسی مرتبط با مودز/آردی اف[11] شکل گرفت و تلاش‏ها تاکنون برای حرکت از مودز به سوی استانداردی همخوان و کاربردی در محیط داده‏های پیوندی[12] در جریان است. این گروه شامل جمعی از کتابداران، برنامه‏نویسان و مؤسساتی همچون او‏سی‏ال‏سی[13]، کتابخانه کنگره و برخی دانشگاه‏های بزرگ است (6).

 

مآخذ:

1) National Information Standards Organization (NISO). Understanding Metadata. Bethesda: 2004; 2) Guenther, R. "MODS: the metadata object description schema". Portal: Libraries and the Academy. Vol. 3, No. 1 (2003): 137‐50; 3) McCallum, S. "An Introduction to Metadata Object Description Schema (MODS)". Library Hi Tech. Vol. 22, No. 1 (2004): 82 – 88; 4) Reese, Jr. :Terry; Banerjee, Kyle. Building Digital Libraries. New York: Neal-Schuman Publishers, Inc, 2008; 5) Library of Congress. "Mods3-6announcement",2015. [online]: available http://www.loc.gov/standards/mods/mods-3-6-announcement.html. [16 June 2016]; 6) Denenberg, R. et al. "Making MODS to Linked Open Data: A Collaborative Effort for Developing MODS/RDF". Presented in The IFLA Satellite Meeting (Paris: August 14th 2014). [Online]:available http://ifla2014-satdata. bnf. fr/pdf/iflalld2014_abstractMods. pdf. [22 May 2015];

 

 

 


[1]. Metadata Object Description Schema (MODS)

[2]. Metadata Encoding and Transmission Standard (METS)

[3]. Top Level Elements

[4]. Attributes

[5]. Library of Congress' Network Development and MARC Standards Office

[6]. Mixed Content

[7].Dublin Core

[8]. Granularity

[9]. Resource Description and Access (RDA)

[10]. www. loc. gov/standards/mods

[11]. MODS/RDF

[12]. Linked Data

[13]. OCLC

شعله ارسطوپور

بازگشت به فهرست مقالات ط