Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ف

 

فراموشی سازمانی. در مدیریت دانش به مفهوم از دست دادن دانش سازمانی است و زمانی رخ می­دهد که سازمان بخشی از دانشی را که در گذشته با آن به مزیت رقابتی دست یافته است، ناخواسته یا خواسته به فراموشی بسپارد. مورد دوم به خاطر آنکه دانش موجود را مانعی برای پیشرفتش می‌داند آن را با قصد از دست می‌دهد (624:1). مانند تغییر شیوه کارها، تغییر اساسی در رویه‌ها و وظایف، فرایندهای سازمان می‌تواند کمک مفیدی در یاد نگرفتن دانش غیر مفید و فراموشي سازماني باشد ( 2: 205-200).

فراموشی سازمانی پدیده‌ای مهم اما درک نشده است. چه هدفمند و آگاهانه، و چه ناهدفمند و ناآگاهانه، فراموشی سازمانی بر رقابت­پذیری سازمان و رشد آن تاثیر می‌گذارد. از این رو، مدیریت آن بسیار مهم است زیرا از یک سو با از دست دادن ناخواسته دانش سازمانی مفید، هزینه زیادی بر سازمان تحمیل خواهد شد. این به معنای از دست دادن توانایی و قابلیت است. از سوی دیگر، یادگیری راه و روش‌های نو، به فراموشی سپردن راه و رسم‌های منسوخ را ایجاب می­كند (2: 194-195).

فراموشی سازمانی می‌تواند در سطح فردی، گروهی و در سطح کل سازمان رخ دهد (404:3) و با یادگیری سازمانی ارتباط تنگاتنگ دارد. سازمان­ها نه­تنها یاد می‌گیرند، بلکه فراموش نیز می‌كنند. مدیریت دانش نه­تنها با یادگیری بلکه با فراموشی نیز ملازم است (53:4).

 فراموشی را به دو دسته تقسیم کرده‌اند؛ فراموشی تصادفی که تخریب دانش در سازمان تعریف می‌شود. استفاده نامنظم از اطلاعات، ترک کارکنان صاحب دانش، ناپدید شدن اسناد مهم از مصداق‌های فراموشی تصادفی و ناخواسته است. فراموشی عمدی قبل از یادگیری در سازمان رخ می‌دهد. در فراموشی عمدی برای اینکه یادگیری رخ دهد باید مدیریت تغیر اعمال شود و قبل از اینکه دانش جدید جذب شود روال‌های موجود، مقررات وظایف و نقش‌ها به فراموشی سپرده شوند (5: 109-108).

فراموشی سازمانی چهار بعد دارد: 1) ناتوانی در کسب دانش: یعنی سازمان قادر نباشد دانش جدید را نگهداری‌كند و آن را از دست بدهد؛ 2) نابودی حافظه: یعنی سازمان به شکل تصادفی و ناآگاهانه دانش موجود و در دسترس را از دست بدهد؛ 3) یادگیری زدایی: یعنی کنار گذاشتن دانشی که احتمال اسیب زدن به سازمان را داشته باشد؛ 4) پرهیز از عادات بد: یعنی توانایی سازمان در دوری از عقاید و دستورالعمل‌ها و عادت­های نامناسب که برای فعالیت سازمان مضر باشد (100:6).

جدول 1: ابعاد فراموشی سازمانی و علت رخداد آن (6)

ابعاد فراموشی سازمانیدانش جدیددانش موجود
فراموشی تصادفی ناتوانی در کسب دانش[1]نابودی حافظه[2]
فراموشی هدفمندیادگیری زدایی[3]پرهیز از عادات بد[4]

 

برخی نیز به بعد فراموشی آگاهانه در سازمان پرداخته‌اند و پیامدهای مثبت حاصل از این نوع فراموشی را در قالب یادگیري­زدایی بیان کرده‌اند. آنها عوامل موثر بر یادگیری زدایی را در سه گروه تغییر در فرایندها، اعتقادات و تغیییرات فیزیکی طبقه­بندی کرده‌اند که این سه تغییر در سازمان منجر به بروز شدن چهار نوع واکنش می‌شود:

  1. یادگیری­زدایی بازسازی شده: سازمان قسمت عمده‌ای از دانش گذشته خود را فراموش می‌كند و رویه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان به­طور کلی تغییر می‌كند. این نوع از یادگیری زمانی به­کارگرفته می‌شودکه سازمان بخواهد با محصولات جدید در بازار رقابت کند یا فناوری‌های مورد استفاده در سازمان قدیمی باشد.
  2. یادگیری­زدایی سازنده: ساختار جدیدی از دستورالعمل‌ها و عقاید در سازمان ایجاد می‌شود و سازمان تمایل به اصلاح استراتژی‌ها و نوسازی و بازآرایی عقایدکارکنان دارد. اگر ساختار جدید با عقاید قبلی کارکنان در تضاد باشد و آنان نتوانند عقاید جدید را بپذیرند این نوع از یادگیری­زدایی دچار چالش خواهد شد.
  3. یادگیری­زدایی تعدیل­شونده: این نوع یادگیری­زدایی با تغییرات مداوم و افزایش دانش موجود در سازمان ارتباط دارد.  این یادگیری­زدایی برای تغییرات تدریجی با شیب آهسته، خلاقانه و ایجاد استراتژی برای بخشی از فرایندها استفاده می‌شود.
  4. یادگیری­زدایی عاملی: این نوع از یادگیری زدایی برای تغییرات کوچک در عقاید و فرایندهای روزانه در سازمان استفاده می‌شود. در این حالت تغییرات همیشگی و با سرعت کم در حال افزایش است و سازمان خود را با تغییرات محسوس پیرامون به­طور پیوسته  منطبق می‌كند(17:7) .

مآخذ:

1) Fernandez, V. & Saune, A. "Organizational Forgetting and its Causes: an Empirical Research". Journal of organizational change management, 22 (6) (2009): 620-634;

2) مشبکی، ا و ربیعه، م. فراموشی سازمانی هدفمند (استراتژیک): اکسیر رقابت­پذیری در سازمان. فصلنامه علوم انسانی. 13(5) (1394): 218-192؛

3) Khosravani, M ;  Deyreh, E;  Karami, M. " Studying the Relationship between Organizational Forgetting and Management Information Systems Implementation (Case Study: Boushehr Customs)". International Journal of Academic Research, 3 (3) (2015): 400-407;

4) صلواتی، ع؛ باغبانیان، م؛ زندی، ر. "فراموشی سازمانی و مقاومت در برابر تغییر". فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات مدیریت، 23(73) (1392): 73-49؛ 5) صادقیان، ر؛ یعقوبی، ن و اعزازی، ا. " بررسی عملکرد رابطه فراموشی سازمانی هدفمند و چابکی سازمانی". پژوهش‌های مدیریت عمومی، 5(7) (1391)  : 120-10؛ 6) مشبکی، ا؛ بستام، ه و ده یادگاری، س. "ارتقای عملکرد سازمانی از طریق فراموشی سازمانی هدفمند: مورد مطالعه". مدیریت سلامت، 5(48) (1391): 105-93؛ 7) حسینی، ی و مغدانی، ر. " اولویت­بندی عوامل مؤثر بر فراموشی سازمانی: استفاده  از مدل تحلیل شبکه­ای فازی با رویکرد برنامه­ریزی غیر خطی". پژوهش­نامه مدیریت اجرایی، 5(9) (1392): 36-12.

 

 
 

[1]Failure to capture knowledge

[2]Memory decay

[3]Unlearning

[4]Avoiding bad habits

ویدا شادفر و شیما مرادی

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ف