Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ف

فرهنگ زندگینامۀ علمی[1] (کتاب). منبعی مرجع به زبان انگلیسی، دارای مقالات مفصل دربارة زندگی و کارنامه دانشمندان از عصر باستان تاکنون (به استثنای دانشمندان زنده در زمان نشر آن) است. این منبع حاوی زندگینامۀ صدها دانشمند در علوم ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست­شناسی و زمین­شناسی است. <فرهنگ زندگینامۀ علمی> از منظر تاریخ علم اهمیت بسیار  دارد.

شرح حال دانشمندان دیگر، مثل فیلسوفان، به شرطی در این منبع آمده است که دست کم برخی آثار آنان جنبۀ علوم تجربی یا ریاضیاتی داشته باشد (1: ج 1، ص 20). هر مدخل بین یک تا پنج صفحه است و نویسنده/گان آن برجستگان تاریخ علم هستند. در تدوین مطالب از منابع دست اول و دوم و قدیم و جدید هردواستفاده شده است.

اولین جلد <فرهنگ زندگینامۀ علمی> برای بار نخست در 1970 با سرویراستاری چارلز کلوستون گلیسپی[2] (1918- 2015)، استاد تاریخ علم آمریکائی منتشر شد. تا سال 1980 تمام مجلدات شانزده­گانۀ آن کامل و منتشر شد. جلد 15 این اثر، به عنوان پیوست یکم، حاوی برخی سرگذشت­نامه­های سنت­های علمی غیرغربی و دانشمندان آنها است. جلد شانزدهم نمایۀ عمومی است انجمن کتابخانه­های آمریکا با اهدای جایزۀ دارتموث[3] از این اثر در 1981 تقدیر کرد.

خلاصه­ای تک­جلدی از این اثر در 1981 با نام <خلاصۀ فرهنگ زندگینامۀ علمی>[4] منتشر شده است. اثر اخیر با ویراستاری نورتا کوئرت،[5] استاد فلسفۀ علم در سال 2007 با حدود 800  مدخل منتشر شده است. ویرایش خلاصه سرگذشت دانشمندان تازه­ درگذشته را دارد. مدخل­هایی هم از دانشمندان قدیم غیرغربی به ویرایش خلاصه اضافه شده است که در ویرایش 16 جلدی نیست (3، ص 190) و در آن به مدخل­هایی برای برخی علوم انسانی، از جمله روانشناسی و علوم اجتماعی هم وجود دارد.

<فرهنگ زندگینامۀ علمی> در سال 2007 در قالب الکترونیکی و با نام <فرهنگ کامل سرگذشت­نامۀ علمی>[6] منتشر شده است و محتوای تمامی ویرایش­های قبلی را در خود دارد (4).

<فرهنگ زندگینامۀ علمی> نقطۀ عطفی در فرهنگ­نامه­نویسی تاریخ علم و زندگی علمی دانشمندان است. گسترۀ آن جهانی است؛ اما با بررسی اجمالی مدخل­ها معلوم می­شود، احتمالاً به دلیل محدودیت منابع در دسترس، به دانشمندان شرقی، از جمله هندی و مسلمان کمتر پرداخته شده است. با این حال، سرگذشت بیشتر علمای معروف مسلمان، مانند قُسطا بن لوقا، ابوالفتح عبدالرحمن خازنی و حسن بن هیثم بصری در آن آمده است.

مآخذ:

 

1) Gillispie, Charles C. Dictionary of Scientific Biography. New York: Charles Scribner's Sons, 1970–1980. 16 vols. Vol. 1. Introduction; 2)  Miller, S. T. "Dictionary of Scientific Biography". Reference Services Review, 9.2 (1981), 11-13; 3)  Morris, Peter. "New Dictionary of Scientific Biography." Ambix 56.2 (2009): 190-192; 4) Complete Dictionary of Scientific Biography. New York: Charles Scribner's Sons, 2007 [e-book]. 

 

حیدر مختاری

 



[1] Dictionary of Scientific Biographies (DSB)

[2] Charles Coulston Gillispie

[3] Dartmouth Medal

[4] Concise Dictionary of Scientific Biography

[5] Noretta Koertge

[6] Complete Dictionary of Scientific Biography

بازگشت به فهرست مقالات ف