Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ف

 

فيلمخانه ملي ايران. فيلمخانه مجموعه‌اي سازمان يافته از فيلم* يا فرآورده‌هاي فيلمي است كه از لحاظ هنري، فرهنگي، تاريخي، و آموزشي ارزش نگهداري دائمي داشته باشند. اين مواد شامل فيلم‌هاي آموزشي، سينمايي، خبري، مستند، و نقاشي متحرك مي‌شود؛ همچنين مواد و مقولاتي كه به نوعي با فيلم و سينما در ارتباط هستند، مانند پوستر*، عكس‌هاي صحنه، آنونس (نمونه فيلم)، و اسناد و مدارك سينمايي را دربرمي‌گيرد. فيلمخانه‌ها، از جمله فيلمخانه ملي ايران، معمولا تشكيلاتي غيرانتفاعي هستند و مانند موزه‌ها از منابع مالي دولتي استفاده مي‌كنند (:1 7).

تاريخچه. در سال‌هاي پاياني دهه 1330، در دوراني كه از آن به‌عنوان دوران تجديد حيات سينمايي ايران، ياد مي‌شود، لزوم برپايي تشكيلاتي به منظور حفظ و نگهداري، سامان‌دهي، آماده‌سازي، و عرضه و نمايش آثار سينمايي، در مطبوعات مطرح شد. در پي آن مجمعي به‌نام "كانون فيلم" در 1338 تشكيل شد كه بعدها تحت‌عنوان "آرشيو فيلم ايران" و در 1352 به‌نام "فيلمخانه ملي ايران" خوانده شد. پس از يك وقفه طولاني به‌سبب تلاطمات سياسي كشور، از 1363 با تدوين برنامه‌هاي عملي و بهره‌گيري از تجربيات فيلمخانه‌هاي معتبر جهاني، فيلمخانه ملي ايران جان تازه‌اي يافت و فيلمخانه ملي به‌عنوان يك مركز اطلاع‌رساني، با هدف نشر و عرضه دانش و فرهنگ سينمايي، جايگاه خود را در كشور بازيافت (:1 24).

وظايف فيلمخانه ملي ايران. فيلمخانه ملي ايران وظايف زير را برعهده دارد:

1. تهيه و گردآوري مواد فيلمخانه‌اي (در محدوده تعريف فوق). فيلمخانه ملي ايران بخش عمده آثار سينمايي خود را از طريق "رايت فرهنگي" (= واسپاري يك نسخه از فيلم به دولت كه دولت فقط يك‌بار اجازه پخش آن را دارد آن هم بدون گرفتن هيچ‌گونه وجهي) تأمين مي‌كند. همچنين در مواردي صاحبان فيلم، نسخه‌اي از آن را به فيلمخانه هديه مي‌كنند، و يا اجازه مي‌دهند فيلمخانه با هزينه خود نسخه‌اي از آن نسخه تهيه كند. اهدا توسط تهيه‌كنندگان نيز از ديگر منابع تأمين مواد فيلمخانه‌اي است (تهيه‌كننده و صاحب فيلم در اغلب كشورها يكي است، اما در معدودي از كشورها از جمله ايران ممكن است دو نفر باشند) (:1 28-29)؛

2. حفظ و نگهداري مواد فيلمخانه‌اي. فرايند حفظ و نگهداري مواد، مهم‌ترين، پيچيده‌ترين، و حساس‌ترين وظيفه فيلمخانه ملي ايران است. حفظ و نگهداري فيلم، فرايندي تخصصي و پر هزينه است كه تنها با شركت كارشناسان مجرب و در شرايط مطلوب مي‌تواند به نتايج مثبت منتهي شود. عواملي از قبيل گرما، گردوغبار، تغييرات شيميايي، فرسودگي، و سانسور مي‌توانند كيفيت فيلم‌ها را ــ كه از كاغذ آسيب‌پذيرترند ــ تا حد غيرقابل استفاده شدن بكاهند؛

3. مرمت و احيا. اين فرايند مواردي از قبيل پاك كردن، جلا دادن، مرمت برش‌ها و منافذ فيلم‌ها را دربرمي‌گيرد. اين كار براي تهيه يك نسخه آرشيوي حتي‌الامكان برابر با اصل صورت مي‌گيرد (:1 53، 60)؛

4. سازماندهي. فيلم، به اقتضاي ساختمان و تركيب شيميايي‌اش، در قياس با كتاب به‌مراتب آسيب‌پذيرتر است و به همين دليل تهيه و تنظيم انواع فهرست‌ها، نمايه‌ها، و مستندسازي‌هاي جامع و دقيق به‌منظور كاهش هر چه بيشتر نياز به تماس فيزيكي با مواد فيلمخانه‌اي اهميت بسيار دارد. ترتيبات سازماندهي به اين قرار است: فيلم‌ها پس از دريافت، ابتدا با دستگاهي موسوم به موويل[1]  بازبيني مي‌شوند. اين كار براي استخراج اطلاعات به‌منظور تهيه شناسنامه براي فيلم است. داده‌هايي كه بدين ترتيب استخراج مي‌شود شامل اسامي پديدآورندگان، اعم از كارگردان، تهيه‌كننده، فيلمنامه‌نويس، بازيگران، و موارد متعدد ديگر است. مشخصات بر روي برگه‌هاي خاصي به‌نام "برگه بازبيني" منتقل و نوشته مي‌شود.پس از بازبيني و ثبت، كار فهرستنويسي و رده‌بندي مواد آغاز مي‌شود. فهرستنويسي مواد فيلمخانه‌اي با فهرستنويسي مواد چاپي تفاوت بنيادي ندارد و شامل فهرستنويسي توصيفي و تحليلي است. رده‌بندي مواد فيلمخانه‌اي در فيلمخانه ملي ايران با بهره‌گيري از طرحي كه براي مواد غيركتابي تهيه و به‌نام مبتكر آن "امي روسو" خوانده مي‌شود، انجام مي‌گيرد (:1 39-50). كار سازماندهي در فيلمخانه ملي ايران از سال 1363 آغاز شده است؛

5. اشاعه. نخستين و اساسي‌ترين رسالت فيلمخانه، ارائه و شناساندن تاريخ سينما به شيوه‌اي علمي و سازمان يافته است. ضوابط و مقررات پذيرش عضو، برنامه‌ريزي پيرامون شيوه عرضه و نمايش فيلم‌ها به امكانات عملي و اجرايي فيلمخانه‌ها و قوانين و مقررات داخلي آنها بستگي دارد و تابع سياست و خط‌مشي سازمان مادر است (:1 72ـ73). فيلمخانه ملي ايران انتشارات متعددي دارد. برخي عناوين مهم آن :فيلمشناخت ايران؛ فيلم‌شناسي سينماي ايران، 1351-1347 (تهران: 1378)، كتابشناسي سينما، 1367 (تهران: 1373)، و كتابشناسي نقد فيلم‌هاي ايراني، 1358-1366 (تهران: 1368) هستند (:1 86-87).

 مأخذ: )1 جهانفرد، نعمت‌الله. "نقش فيلمخانه ملي ايران به‌عنوان يك مركز اطلاع‌رساني". پايان‌نامه كارشناسي ارشد علوم كتابداري و اطلاع‌رساني. دانشگاه تهران، دانشكده علوم تربيتي، .1372

 

                نعمت‌الله جهانفرد

 

 

 



[1]. Movila

 

بازگشت به فهرست مقالات ف