Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 بازگشت به فهرست مقالات ق

 

قطر، كتابخانه‌هاي. قطر شبه جزيره‌اي است در جنوب غربي آسيا كه بخشي از ساحل غربي و مرز جنوبي آن به عربستان سعودي ختم مي‌شود، از شرق نيز به امارات متحده عربي و سلطان‌نشين عمان محدود است (3: 1؛ 5: 235). جمعيت آن (طبق آمار سال 2005) 863051 نفر و مساحت آن 11473 كيلومترمربع است. ادارات دولتي و مؤسسات مالي و بازرگاني در دوحه، پايتخت اين كشور، قرار دارند (1: 328؛ 3: 4). زبان رسمي قطر عربي است و انگليسي نيز در مدارس آن تدريس مي‌شود، به زبان فارسي نيز تا حدودي تكلم مي‌شود (3: 10).

تاريخچه. قطر مدت‌ها تحت حكومت ايران بود. در قرن نوزدهم ميلادي رئيس خاندان ثاني (آل ثاني) آن را از ايران جدا و مستقل اعلام كرد. در اواسط نيمه دوم قرن نوزدهم اين شبه جزيره به اشغال دولت عثماني درآمد و در اواسط جنگ جهاني اول به‌طور رسمي تحت‌الحمايه انگليس قرار گرفت. اين كشور در 1971 اعلام استقلال كرد (5: 235).

كتابخانه ملي. كتابخانه ملي قطر كه در دوحه قرار دارد، در 1962 با ادغام كتابخانه عمومي دوحه و كتابخانه وزارت آموزش و پرورش تأسيس شد (2: ذيل "كتابخانه ملي قطر"). اين كتابخانه زيرنظر اداره كتابخانه‌هاي عمومي قطر فعاليت مي‌كند. وظيفه آن عبارت است از: نظارت بر شركت‌هاي انتشاراتي، جمع‌آوري و حفظ ميراث مكتوب قطر و دستاوردهاي فكري اين كشور، تسهيل انجام پژوهش‌هاي علمي، و تبادل مطبوعات در داخل و خارج (3: 28). اين كتابخانه سه بخش (امورمالي و اداري، بخش فني، و بخش مربوط به شعب كتابخانه) و 85 نفر كارمند دارد (4: 70).

كتابخانه ملي قطر در مجموع 198000 جلد كتاب به زبان عربي و 31000 جلد به زبان انگليسي، 1300 نسخه خطي عربي، 454 ريزفيلم، 1079 نشريه بر روي ريزفيلم، و 10248 نشريه بر روي ريزبرگه دارد (4: 39).

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. كتابخانه مركزي دانشگاه قطر در دو ساختمان جدا از هم براي زنان و مردان بنا شده و سه زيرمجموعه دارد: كتابخانه مركز تحقيقات، كتابخانه زنان دانشكده علم و صنعت،و كتابخانه مردان دانشكده علم و صنعت.

اين كتابخانه حدود 360000 جلد كتاب به زبان‌هاي عربي و انگليسي دارد. به‌علاوه، 190 نشريه ادواري عربي و 850 نشريه ادواري انگليسي و ساير زبان‌ها، مشترك است. به اين مجموعه مي‌توان تعداد 5300 عنوان رساله به‌صورت ريزفيلم و 1037 خبرنامه چاپي دو رويه به زبان‌هاي عربي و انگليسي را اضافه كرد. مجموعه ريزفيلم‌ها شامل 2019 عنوان اثر خطي و 831 عنوان ادواري از 1976 تا به حال است. همچنين 50 پايگاه اطلاعاتي بر روي 439 لوح فشرده و 462 ديسكت شامل مجموعه‌هاي چكيده‌ها، كتاب‌هاي زيرچاپ، كتاب‌هاي چاپ شده، فهرست راهنماي ادواري‌ها، پايگاه چكيده‌نامه علوم كتابداري و اطلاع‌رساني (ليزا) است.

خدمات كتابخانه به‌صورت امانت كتاب، كپي، جست‌وجوي پيوسته، كتابشناسي، لوح فشرده پايگاه اطلاع‌رساني، امانت بين كتابخانه‌اي، خدمات بخش امانت كتابخانه بريتانيا (بي.ال.ال.دي.)[1] ، و اينترنت است.

خودكارسازي كتابخانه از 1989 آغاز شده و هم‌اكنون به‌اتمام رسيده است و تمام وظايف كتابخانه اعم از فراهم‌آوري، فهرستنويسي، امانت، ادواري‌ها، و جست‌وجوي رايانه‌اي با استفاده از رايانه‌هاي اچ.پي.3000 [2] و نرم‌افزار ميني‌سيس[3]  دو زبانه عربي و انگليسي انجام مي‌شود (6؛ 7).

كتابخانه‌هاي عمومي. اداره كتابخانه‌هاي قطر از زمان تأسيس در 1962 تاكنون، 6 كتابخانه ايجاد كرده است كه شامل كتابخانه‌هاي الخور[4] ، كتابخانه شمال، كتابخانه الخنساء[5] ــ نخستين كتابخانه زنان ــ ، الرايان[6] ، شيخ علي بن عبدالله آل‌ثاني، و الوكره[7]  هستند (3: 28). فهرستنويسي اين كتابخانه‌ها به‌صورت متمركز در كتابخانه ملي انجام مي‌شود (2: ذيل "كتابخانه ملي قطر").

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. وزارت آموزش طرحي در دست دارد كه منجر به تأسيس و توسعه كتابخانه‌هاي آموزشگاهي مي‌شود و مكمل برنامه درسي است.

167 كتابخانه آموزشگاهي در قطر وجود دارد كه بيشتر آنها به مدارس متوسطه، مؤسسات مذهبي، مؤسسات مديريتي، و مؤسسات زبان تعلق دارند. در مجموع كتابخانه‌هاي آموزشگاهي 350000 جلد كتاب عربي و 40000 جلد كتاب به زبان‌هاي ديگر دارند (7).

 

مآخذ: 1) جعفري، عباس. گيتاشناسي نوين كشورها. تهران: مؤسسه جغرافيايي و كارتوگرافي گيتاشناسي، 1382؛ 2) سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. دانشنامه كتابداري و اطلاع‌رساني. ذيل "كتابخانه ملي قطر"؛ 3) علوي، حسن. قطر. تهران: وزارت امورخارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1374؛ 4) كتابخانه‌هاي ملي و بزرگ كشورهاي جهان: آمار و اطلاعات 40 كتابخانه ملي و بزرگ جهان در چند سال اخير. تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، اموربين‌الملل، 1379؛ 5) محجوب، محمود؛ ياوري، فرامرز. گيتاشناسي كشورها. تهران: مؤسسه جغرافيايي و كارتوگرافي گيتاشناسي، 1362؛

6)"The Central Library". [On-line]. Available: http://www. qu.edu.qa/english/library/libraries.htm.[18Jun.2003]; 7) "The University of Qatar Library". [On-line]. Available: http:// www.edu.qu.edu.qa/library/.[7 Jun.2003].

قاسم شمس‌اللهي

 

 



[1]. British Library Loan Division (BLLD)

[2]. HP3000

[3]. MINISIS

[4]. Al-khor   

[5]. AL-Khansa   

[6]. AL-Rayyan   

[7]. AL-Wakrah   

 

 بازگشت به فهرست مقالات ق