Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ك

 

كتابخانه شاه‌چراغ. مرقد احمد بن موسي بن جعفر معروف به شاه‌چراغ از مزارات معروف استان فارس است. در پي كشف مدفن احمد بن موسي به‌دستور اتابك ابوبكر بن سعد زنگي (628-658ق.) بقعه‌اي بر آن ساخته شد و به‌تدريج بر رونق آن افزوده شد. تاشي خاتون، مادر ابو اسحاق اينجو (744-758ق.) در 744ق. قبه و گنبدي زيبا براي آن بنا نهاد.

تاشي خاتون، براي مرقد مدرسه‌اي احداث كرد و در زاويه آن كتابخانه‌اي تأسيس و مجموعه‌اي ارزشمند به آن اهدا نمود. وي قرآني مذهّب در 30 جزء به خط ثلث پير يحيي جمالي صوفي، كه با آب طلا به تاريخ 746ق. نوشته شده بود وقف آن كرد كه اكنون در موزه پارس نگهداري مي‌شود (4:ج 1، ص 609؛ 5: 51-52؛ 6: ج 7، ص 11-12؛ 8: 82). كتابخانه‌اي كه تاشي‌خاتون به‌تدريج با وقف قرآن و كتاب‌هاي ديگر فراهم ساخت از آسيب روزگار محفوظ نماند. در آغاز سده دهم، كتابخانه بازسازي و احيا شد (6: ج 7، ص 12). بعد از اين تاريخ باز هم كتابخانه دچار فرودهايي شد. پس از سال‌ها، به اهتمام سيد جلال‌الدين محمد معروف به مجدالاشراف، متولي آستانه احمد بن موسي، در 1325ق. به‌منظور احياي رونق از دست‌رفته كتابخانه قديم، مجموعه‌اي جديد شكل گرفت. وي كه مردي فاضل و عارف بود كتاب‌هاي بسياري براي كتابخانه فراهم كرد و بر پشت جلد تمام آنها كلمه "وقف" را مُهر كرد. او علاوه بر تهيه كتب مزبور، رسالات و كتب تأليفي خود و كتاب‌هايي را كه بر آنها شرح يا حاشيه نوشته بود، به مجموعه افزود. در همان سال براي نخستين بار مصطفي مؤذن طبق فرمان رسمي كه اكنون در موزه شاه‌چراغ موجود است، به كتابداري آستانه مقدس احمدي منصوب شد. پس از وي به علت بي‌توجهي، بسياري از كتاب‌ها پراكنده شد. در 1343 ش. به همت برادران شريفي، متوليان وقت بقعه شاه‌چراغ، كتابخانه با قريب يك هزار جلد كتاب باقيمانده در حجره‌اي احيا و رسمآ در 24 آبان 1344 افتتاح شد (2: ؛273 3: 72-73؛ 9: ج 2، ص 214).

درباره آستانه و كتابخانه آن سه كتاب خطي و چاپ سنگي و چاپي از قديم به يادگار مانده است: كتاب خطي آثار احمدي به قلم هبه‌الله غياث‌الدين، خادم آستانه كه وي آن را براي شاه سلطان حسين صفوي در 1105ق. به پايان برده است، كتاب چاپ سنگي آثار احمديه به‌قلم جلال‌الدين محمد مجدالاشراف شيرازي (1246-1331ق.) كه در ماه رجب 1323ق. منتشر شده است و هديه احمدي تأليف محمد جعفر شاملي و محمد هادي سلامي، كتابداران آستانه، كه به سال 1341 در شيراز به چاپ رسيده است (1: 160-161).

در 1356، هشتصد جلد كتاب خطي و بيش از هشت هزار جلد كتاب چاپي در كتابخانه شاه‌چراغ موجود بوده است. بسياري از مراكز فرهنگي و نيكوكاران، كتابخانه‌هاي شخصي و يا كتاب‌هاي خطي و چاپي خود را تقديم آستانه شاه‌چراغ كرده‌اند. از آن جمله مي‌توان به كتابخانه مهدي كجوري (       -1292ق.) اشاره كرد (3: 57، 73). مجموعه كتب اهدايي كتابخانه آستانه شاه‌چراغ تا ارديبهشت 1380، 2888 جلد بوده‌است (7).

كتابخانه نيمه اول 1380 در محل آستانه با دو سالن مطالعه و مخزن، پاسخگوي مراجعان است و ساختمان جديد آن جنب آستانه در دست احداث است. كتابخانه آستانه شاه‌چراغ تا 1381 داراي 2505 جلد كتاب خطي، 20000 جلد كتاب چاپي و 1823 جلد نشريه بوده است. كتابخانه 10820 عضو و 6 نفر كارمند دارد. اغلب مراجعان آن را دانش‌آموزان و طلاب تشكيل مي‌دهند (7).

 

مآخذ: 1) آموزگار، سيروس. كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهي كشور. تهران: هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور، دبيرخانه، 1355؛ 2) بهروزي، علي‌نقي. بناي تاريخي و آثار هنري جلگه شيراز. ]شيراز[: اداره كل فرهنگ و هنر استان فارس، 1354؛ 3) همو. تاريخچه كتاب و مطبوعات و چاپخانه‌هاي فارس. ]شيراز[: انجمن كتابخانه‌هاي عمومي شيراز، 1356؛ 4) "تاشي خاتون". دانشنامه زنان فرهنگساز ايران و جهان. ج 1، ص 609؛ 5) رجبي، محمدحسن. مشاهير زنان ايراني و پارسي‌گوي از آغاز تا مشروطه. تهران: سروش، 1374؛ 6) غلامي، يدالله. "احمد بن موسي بن جعفر". دايره‌المعارف بزرگ اسلامي. ج 7، ص 11-12؛ 7) كتابخانه و موزه آستان مقدس احمدي شيراز به كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران. نامه اداري. 31 ارديبهشت1380؛ 8) كريمي، بهمن. راهنماي آثار تاريخي شيراز. تهران: اقبال، 1344؛ 9) همايونفرخ، ركن‌الدين. كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران. ج 2: تاريخچه كتابخانه‌هاي ايران از صدر اسلام تا عصر كنوني. ]تهران[: وزارت فرهنگ و هنر، اداره كل نگارش، 1345-1347.

                                      فاطمه (رؤيا) پوراميد

بازگشت به فهرست مقالات ك