Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ك

 

كتابخانه مركزي پارك شهر. اين كتابخانه در مركز تهران و در يكي از قديمي‌ترين پارك‌ها موسوم به پارك شهر بنا شده و به‌دليل قدمت و وسعتش بيشترين تعداد مراجعه‌كننده را در ميان كتابخانه‌هاي عمومي شهر تهران به‌خود اختصاص داده است.

تاريخچه. كتابخانه مركزي پارك شهر در 1340 در محل فعلي سفره‌خانه سنتي واقع در محوطه پارك شهر تهران در منطقه سنگلج، از محله‌هاي قديمي تهران، افتتاح شد. كتابخانه تا پيش از 1340 در محل سابق دفتر پارك بود. در اين سال با همكاري شركت ملي نفت ايران، كتابخانه‌اي با حدود 3800 جلد كتاب (8: 119، 121) گشايش يافت. سه سال بعد كلنگ ساختمان جديد كتابخانه با زير بناي 2830 متر مربع در ضلع جنوب غربي پارك شهر به زمين زده شد و در آبان 1350 به محل كنوني آن انتقال يافت (7).

كتابخانه تا 1352 توسط سازمان كتابخانه‌هاي عمومي شهر تهران وابسته به شهرداري، اداره و اعتبار آن از 5/1 درصد درآمدهاي شهرداري تأمين مي‌شد (5: 14). از اواخر 1352 اداره كتابخانه مركزي برعهده وزارت فرهنگ و هنر و بعد از آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بوده است. بودجه آن نيز از سوي اين وزارتخانه تأمين مي‌شود. از 1373 تا 1384 اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران، كتابخانه پارك شهر و ساير كتابخانه‌هاي عمومي استان تهران را اداره و از سال 1384 ادره آن به نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور واگذار شد (2؛ 7). نيروي انساني كتابخانه 35 نفر است و داراي يك رئيس، دو معاون، 24 كتابدار، و 8 كارمند اداري و خدماتي است.

1140 متر مربع از زير بناي كتابخانه به تالارهاي مطالعه (به تفكيك 2 تالار مطالعه براي بانوان و 2 تالار مطالعه براي آقايان) و بقيه به مخازن مجموعه اختصاص داده شده است (4: 321). كتابخانه داراي بخش‌هاي امانت كتاب جداگانه (براي زنان و مردان)، بخش مرجع، و بخش كتاب‌هاي غيرفارسي (عربي، انگليسي، فرانسوي، آلماني و روسي)، نشريات، خدمات فني و آماده‌سازي كتاب، كتابخانه كودك، قسمت اداري و تالار اجتماعات است. افزون بر اين، كتابخانه عمومي ايثارگران (تأسيس 1369) و كتابخانه پستي پيك فرهنگ (تأسيس 1373) نيز در حدود 90 مترمربع از فضاي كتابخانه مركزي را اشغال كرده‌اند.

خدمات خاص. خدمات خاصي كه در اين كتابخانه ارائه مي‌شود عبارتند از :

1. كتابخانه عمومي ايثارگران، خدمتي است كه در آبان 1369 با همكاري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، شركت پست جمهوري اسلامي ايران، و بنياد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامي به‌منظور ارائه خدمات فرهنگي به جانبازان (معلولان جنگ هشت ساله ايران و عراق) ايجاد شد (1). بنياد مستضعفان و جانبازان حق‌عضويت جانبازان را تا پايان عمر مي‌پردازد و شركت پست در هزينه‌هاي پستي 50 درصد تخفيف مي‌دهد (6). جانبازان سراسر كشور مي‌توانند به عضويت دائمي اين كتابخانه درآيند. براي جانبازان فهرست موضوعي كتاب‌هاي كتابخانه ارسال مي‌شود و آنان مي‌توانند با شماره تلفني كه در اختيارشان قرار گرفته است، كتاب‌هاي مورد نظرشان را درخواست كنند تا برايشان ارسال شود و مأمور پست، 20 روز بعد براي بازگرداندن كتاب‌ها به آنها مراجعه مي‌كند. كتابخانه جانبازان در حال حاضر 8200 عضو دارد (1). كتابخانه ايثارگران در حال حاضر داراي 8721 جلد كتاب و 8926 عضو فعال از سراسر كشور است (2).

2. خدمت موسوم به "پيك فرهنگ"، براي خدمت به افرادي است كه امكان مراجعه مستقيم به كتابخانه را ندارند. كليه افراد بالاي 16 سال در محدوده استان تهران، مي‌توانند با پرداخت 30000 ريال و ارائه دو قطعه عكس و نشاني كامل پستي به عضويت اين كتابخانه درآيند. اين مبلغ بابت حق عضويت و هزينه‌هاي پستي 10 نوبت ارسال كتاب است. اعضاي اين كتابخانه، پس از 10 نوبت امانت‌گرفتن كتاب، در صورت تمايل، مي‌توانند با پرداخت 15000 ريال ديگر مجددآ 10 نوبت ديگر كتاب امانت بگيرند. نحوه ارسال كتاب براي اعضاي اين كتابخانه نيز همچون كتابخانه عمومي ايثارگران است (1).

مجموعه. كتابخانه مركزي پارك شهر تهران 83426 جلد كتاب در موضوع‌ها و زبان‌هاي گوناگون دارد. بخش مرجع داراي 17294 جلد كتاب است. علاوه بر كتاب‌هاي مرجع علاقه‌مندان مي‌توانند از لوح‌هاي فشرده انواع دايره‌المعارف‌ها، نمايه‌ها، و جز آن استفاده و در صورت نياز مقاله را چاپ شده دريافت نمايند. بخش نشريات 555 عنوان روزنامه و مجله در اختيار مراجعان قرار مي‌دهد (2). مجموعه‌اي 4365 جلدي را محمد مشكوه وقف كتابخانه كرده است كه به‌صورت قفسه باز اداره مي‌شود. كليه كتاب‌ها بر اساس موضوع و با استفاده از روش ديويي در مخزن طبقه‌بندي مي‌شود (4: 322).

مجموعه‌سازي. انتخاب و خريد كتاب براي كتابخانه مركزي و تمام كتابخانه‌هاي عمومي در سطح كشور به شيوه متمركز برعهده دبيرخانه هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور است كه در 1344 به موجب قانون مجلس شوراي ملي ايجاد شد (5: 14). امروزه، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي دبيركل آن را منصوب مي‌كند و اعضاي آن با پيشنهاد دبيركل انتخاب مي‌شوند. نحوه گزينش كتاب براي كتابخانه به اين شكل است: ناشران يك نسخه از كتاب‌هايي را كه شمارگان بالاي سه هزار نسخه دارند، به‌طور رايگان در اختيار دبيرخانه هيأت امنا قرار مي‌دهند؛ قسمت كارشناسي كتاب دبيرخانه از ميان آنها شماري را گزينش مي‌كند و در اختيار هيئت انتخاب كتاب كه از 15 نفر كارشناس و صاحب‌نظر تشكيل شده است، قرار مي‌دهد؛ يك يا دو نفر از اعضاي اين هيئت، كتاب‌هايي را كه بايد خريداري شوند انتخاب مي‌كنند و فهرست آنها را در اختيار واحد خريد كتاب مي‌گذارند. انتخاب و خريد كتاب به‌طور متوسط هر دو ماه يك‌بار انجام مي‌شود (3). در مناسبت‌هايي نظير نمايشگاه بين‌المللي كتاب يا هفته كتاب بودجه‌اي از طرف اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران در اختيار كتابخانه قرار مي‌گيرد تا با توجه به نيازها و درخواست اعضا، مستقيمآ كتاب خريداري شود. معمولا از كليه كتاب‌ها حداقل 3 نسخه خريداري مي‌شود.

كار خدمات فني كتاب به‌صورت مكانيزه انجام مي‌گيرد، لذا كتابخانه با بهره‌گيري از نرم‌افزارهاي كتابداري و لوح‌هاي فشرده كتابشناسي ملي كليه امور فهرستنويسي و آماده‌سازي كتاب را به‌سهولت انجام مي‌دهد (2).

كتابخانه پارك شهر 567 قفسه كتاب، 56 ميز مطالعه، 450 صندلي مطالعه، 12 عدد جاي مجله و روزنامه، 4 دستگاه قفسه نمايش كتاب، 6 دستگاه چرخ حمل كتاب، 17 دستگاه رايانه، 10 دستگاه چاپگر، يك دستگاه نمايش فيلم 16 ميليمتري، و يك دستگاه فتوكپي دارد.

تعداد اعضاي كتابخانه در 1384، 17976 نفر گزارش شده است كه تعداد 4820 نفر زن و 13156 نفر مرد  هستند. عضويت براي افراد بالاي 16 سال با پرداخت 10000 ريال و براي كتابخانه كودكان و نوجوانان با پرداخت 1000 ريال براي يك سال ممكن است.

روزانه به‌طور متوسط 400 زن و 600 مرد به اين كتابخانه مراجعه مي‌كنند و روزي 600 كتاب از بخش‌هاي مختلف آن امانت مي‌گيرند. به‌دليل ساعت كار كتابخانه (30/7 الي 22 در روزهاي عادي و 8 الي 14 در روزهاي تعطيل) علاقه‌مندان بيشتري مي‌توانند از امكانات كتابخانه بهره‌مند گردند (2).

 

مآخذ: 1) القره بساتيني، سكينه. كتابخانه پستي ايثارگران، كتابخانه عمومي پيك فرهنگ، تهران: مصاحبه، 25 بهمن 1376؛ 2) دهقان نصيري، غلامرضا. كتابخانه مركزي پارك‌شهر، تهران. مصاحبه. 11 دي 1384؛ 3) رضائي مزيناني، مهدي. دبيرخانه هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور، تهران: مصاحبه، 16 مهر 1376؛ 4) شناسنامه كتابخانه‌هاي عمومي كشور. تهران: هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور، دبيرخانه، 1370؛ 5) مجموعه قوانين و مقررات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1371؛ 6) نصيري اميني، كمال‌الدين. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران، معاونت فرهنگي، تهران: مصاحبه، 2 اسفند 1376؛ 7) هاشمي شيرازي، محسن. دبيرخانه هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور، تهران: مصاحبه، 24 شهريور 1376؛ 8) همايونفرخ، ركن‌الدين. تاريخچه كتابخانه‌هاي ايران و كتابخانه‌هاي عمومي. تهران: سازمان كتابخانه‌هاي عمومي شهرداري تهران، 1344.

 مريم موسوي؛ غلامرضا دهقان نصيري

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ك