Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

  بازگشت به فهرست مقالات ك

كتابخانه ملي تركمنستان. اين كتابخانه در مركز شهر عشق‌آباد، پايتخت جمهوري تركمنستان، قرار دارد. ساختمان كنوني كتابخانه در 3 طبقه و به مساحت 18240 مترمربع احداث شده است (1: مقدمه) و داراي 16 تالار مطالعه، به گنجايش همزمان 700 نفر است (4: 10).

تاريخچه. در 1892 كوراپاتكين[1]، استاندار استان ماوراي خزر روسيه، بنا به نياز جامعه، از برخي مؤسسات و سازمان‌هاي روسيه براي افتتاح كتابخانه‌اي در عشق‌آباد، مركز استان، تقاضاي اهداي كتاب كرد. وي در همين سال محلي را به كتابخانه اختصاص داد و شخصي را به‌منظور بررسي كتاب‌هاي دريافتي، ثبت، و تهيه فهرست به سرپرستي آن گمارد (4: 6).

اين كتابخانه در 1895 به‌عنوان نخستين كتابخانه استان ماوراي خزر با 3000 جلد كتاب افتتاح شد (1: مقدمه). كتابخانه داراي دو بخش امانت و تالار مطالعه بود و در ازاي امانت هر كتاب مبلغي اخذ مي‌گرديد. ساختمان كتابخانه استيجاري بود، ولي در اواخر 1904 ساختمان جديد دو طبقه‌اي واقع در بوستان پوشكين جايگزين آن شد. يكي از اصلي‌ترين منابع مالي كتابخانه، اعانات بود و مبلغ ناچيزي از بودجه استان به آن اختصاص مي‌يافت. براي نظارت بر فعاليت‌هاي روزانه كتابخانه كميته ويژه‌اي تشكيل شده بود كه تا 1917 فعال بود (4: 6). اين كميته هيچ اهتمامي در توسعه و استحكام بنيان‌هاي مادي آن نداشت (1: مقدمه).

در پي پيروزي انقلاب روسيه در 1919، نام استان ماوراي خزر به "استان تركمنستان" و در پي آن نام كتابخانه به "كتابخانه عمومي استان تركمنستان" تغيير يافت.

در 1921، كتابخانه از بخش‌هاي مختلفي تشكيل مي‌شد، مانند تالار مطالعه، بخش‌هاي تدوين و بررسي و حفاظت كتاب، و بخش ادبيات محلي كه بعدها به بخش ادبيات شرق تغيير نام يافت. ايجاد بخش ادبيات ملي، پايه و اساس شكل‌گيري مخازن كتاب‌هاي تركمني و ارائه خدمات به خوانندگان بومي بود.

شوراي مركزي كتابخانه‌ها در 1923، با هدف بررسي مسائل مهم كتابداري، تعميم تجربيات كتابخانه‌ها، و ايجاد هماهنگي بين كتابخانه‌هاي سطح شهر تشكيل (4: 6) و فعاليت‌هاي آموزشي كتابخانه نيز در همين سال آغاز شد.

در 1924، در پي تأسيس جمهوري سوسياليستي تركمنستان، كتابخانه نيز به "كتابخانه مركزي دولتي جمهوري شوروي سوسياليستي تركمنستان" تغيير نام داده و متعاقبآ با افزايش تعداد كاركنان، حوزه فعاليت آن نيز گسترش يافت (1: مقدمه). از 1926 كتابخانه دريافت رايگان يك نسخه از كليه كتاب‌هاي منتشر شده در اتحاد شوروي را آغاز كرد. در 1933 كتابخانه به فرمان هيئت رئيسه كميته مركزي اجرايي تركمنستان شوروي، به "كتابخانه كارل ماركس" تغيير نام يافت (4: 6).

اين كتابخانه در زمين لرزه 1948 خسارات فراواني ديد. ساختمان كتابخانه، مخزن و تمامي تجهيزات زير آوار ماند. اما يك‌سال بعد با آماده شدن ساختمان موقت، فعاليت‌هاي خود را از سر گرفت و رشد قابل توجهي در زمينه توسعه منابع به خود ديد (4: 7؛ 3: 29). در 1992، به حكم رئيس‌جمهور تركمنستان به كتابخانه ملي تبديل شد و در 1997 به "كتابخانه ملي صفرمراد تركمنباشي" تغيير نام يافت (2).

مجموعه. مهم‌ترين بخش كتابخانه، بخش نسخ خطي و كتاب‌هاي ناياب و ارزشمند است كه به تنهايي بيش از 200000 نسخه كتاب دارد و بيشتر شامل كتاب‌هايي است كه در فاصله زماني 1700-1825 به چاپ رسيده‌اند. قديمي‌ترين اثر چاپي كتابخانه به زبان فرانسوي و درباره كاردينال ريشيليو[2]، صدراعظم معروف فرانسه است كه در 1650 به چاپ رسيده است. قديمي‌ترين كتاب فارسي موجود در كتابخانه نسخه‌اي از تاريخ طبري به سال 827 ق. است (3: 29-30).

مخازن اين كتابخانه شامل مخازن اصلي، فرعي، و مبادلات است. مخازن اصلي عبارتند از: مخزن كتاب‌هاي روسي، مخزن كتاب‌هايي به زبان‌هاي مختلف تركي، مخزن نسخ خطي و كتاب‌هاي ناياب و ارزشمند، مخزن كتاب‌ها و نشريات خارجي به 28 زبان، مخزن پيايندها، مخزن نت‌هاي موسيقي، مخزن مواد ديداري و شنيداري، و مخزن كتاب‌ها و منابع فني. در مخازن فرعي موادي نگهداري مي‌شوند كه تقاضا براي آنها زياد است، مانند كتاب‌هاي مرجع، منابع آماري، و منتخب اسناد دولتي. مخزن مبادلات از 1966 به اين كتابخانه افزوده شد تا مبادله كتاب با ساير كتابخانه‌ها تسهيل شود.

از ميان مجموعه كتاب‌هاي موجود در اين كتابخانه، 85 درصد به زبان روسي، 11 درصد به زبان تركمني، و 4 درصد به زبان‌هاي خارجي است.

بر اساس آمار سال 2003 اين كتابخانه مجموعه‌اي نزديك به 5/5 ميليون ماده كتابخانه‌اي چاپي داشته و سالانه بيش از 10000 فقره به آن افزوده مي‌شود. فهرست‌هاي كتابخانه به ترتيب الفبايي و شماره بازيابي مرمت شده‌اند (4: 7-9، 12).

در اين كتابخانه سالانه به بيش از 21000 مراجعه‌كننده خدمات ارائه شده و بيش از 2000000 فقره مواد كتابخانه‌اي مورداستفاده قرار مي‌گيرد. ظرفيت ارائه خدمات در اين كتابخانه بيش از 240000 نفر در سال است.

كتابخانه ملي تركمنستان با 17 مؤسسه بين‌المللي از 10 كشور جهان ارتباط داشته و بيش از 30 كتابشناسي در موضوعات مختلف از جمله كتابشناسي ملي تركمنستان را منتشر مي‌كند. در حال حاضر 341 كارمند در اين كتابخانه اشتغال دارند.

 

مآخذ: 1) فهرست توصيفي نسخ خطي فارسي كتابخانه ملي صفرمراد تركمنباشي عشق‌آباد. قم: كتابخانه بزرگ حضرت آيت‌الله‌العظمي مرعشي نجفي (ره)؛ تهران: وزارت امور خارجه، مركز اسناد و تاريخ ديپلماسي، 2001م.=1380؛ 2) كتابخانه ملي ايران به صفرمراد تركمنباشي تركمنستان. نامه اداري. 20 ژانويه 2004؛ 3) كريمي، حسين. تركمنستان. تهران: وزارت امورخارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1375؛ 4) "گزارش رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران 1378". خبرنامه: نشريه داخلي كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 44 (شهريور 1378): 6-12.

     كامبيز ميربهاء



[1]. Kuropatkin

[2]. Richelieu

 

بازگشت به فهرست مقالات ك