Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
بازگشت به فهرست مقالات ك

كتابخانه ملي روسيه. كتابخانه ملي روسيه در مسكو، پايتخت اين كشور، واقع شده است. نشاني اينترنتي اين كتابخانه به‌قرار زير است: http://www.rsl.ru.

تاريخچه. كتابخانه ملي روسيه كه پيش‌تر به كتابخانه دولتي لنين معروف بود، در 1862 در مسكو به‌عنوان نخستين كتابخانه عمومي تأسيس شد. اين كتابخانه در آغاز در خانه‌اي مجلل در كنار كاخ كرملين جاي گرفت و نام رسمي آن كتابخانه عمومي مسكو يا كتابخانه موزه روميانتسف[1]  بود؛ بدان جهت كه در ابتدا مجموعه آن عمدتآ از كتاب‌ها و نسخه‌هاي خطي كنت روميانتسف تشكيل مي‌شد. پس از آن مجموعه‌هاي زيادي به اين كتابخانه اهدا شد و تا 1917 بيش از 50 مجموعه خصوصي را دريافت كرد؛ به‌علاوه، از همان ابتداي فعاليت خود، يك نسخه رايگان از انتشارات روسيه را دريافت مي‌كرد. به اين ترتيب تا 1917 مجموعه آن به حدود 1000000 ماده كتابخانه‌اي مانند كتاب، بروشور، نقشه، و نسخه خطي رسيد (1: 321؛ 5: ج 26، ص 206).

پس از انقلاب اكتبر 1917، توجه ويژه‌اي به كتابخانه‌ها، به‌خصوص كتابخانه روميانتسف، مبذول شد و تغييرات قابل توجهي در آن صورت گرفت و مجموعه و تعداد كاركنان آن بسيار افزايش يافت. در 1925، كتابخانه دولتي لنين نام گرفت و وظايف يك كتابخانه ملي را عهده‌دار شد. در فاصله سال‌هاي 1925-1941 مجموعه كتابخانه رشد بسيار كرد و در ،1941 مجموعه آن شامل 10000000 ماده كتابخانه‌اي بود. در 1942، يعني در طول جنگ جهاني دوم، بخش كودكان كتابخانه افتتاح شد. در 1957، ساختمان كتابخانه توسعه يافت و كمي بعد بخش علوم نيز در مجاورت ساختمان اصلي ايجاد شد.

در 1970، مركز رايانه كتابخانه راه‌اندازي شد كه به يك رايانه مدل  M2000مجهز بود. به‌تدريج، كتابخانه به مركز اطلاع‌رساني در سراسر اتحاد شوروي و نيز مركز هدايت كتابخانه‌هاي عمومي تبديل شد. از دهه 1960 فعاليت‌هاي انتشاراتي آن نيز گسترش يافت، ضمن آنكه تجهيزات فني و ايمني ساختمان آن نيز كامل‌تر شد (5: ج 26، ص 206ـ207).

پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي، كتابخانه دولتي لنين به كتابخانه ملي روسيه تغيير نام يافت و در حال حاضر به‌عنوان كتابخانه‌اي پژوهشي، اماني، و مرجع عمل مي‌كند.

اهداف. اين كتابخانه، به‌عنوان كتابخانه ملي اهداف زير را دنبال مي‌كند: فراهم كردن شرايط لازم براي گسترش دانش، ايجاد زمينه مناسب براي آموزش به‌منظور ارتقاي سطح دانش و اطلاعات، حفظ ميراث فرهنگي و ملي، فراهم كردن امكان دسترسي به ميراث ملي.

فعاليت‌ها. كتابخانه ملي روسيه فهرستنويسي منابع چاپي و الكترونيكي؛ هدايت پژوهش‌هاي كتابداري، كتابشناسي، تاريخ چاپ، و روش تحقيق؛ آموزش و تربيت نيروي انساني متخصص در زمينه كتابداري و اطلاع‌رساني در مقاطع بالاتر از كارشناسي؛ برگزاري برنامه‌هاي فرهنگي به‌منظور تشويق افراد به مطالعه، نظير برگزاري نمايشگاه يا كنسرت؛ انتشار كتاب؛ انتشار انواع كتابشناسي، نمايه جاري و گذشته‌نگر را برعهده دارد (3: 42؛ 4؛ :7 1427).

در حال حاضر اين كتابخانه مركز بين‌المللي مبادله كتاب در روسيه، مركز واسپاري كتاب، مركز اطلاع‌رساني هنري و فرهنگي است و در سازمان‌هاي بين‌المللي و بين‌الدوّلي نظير ايفلا، يونسكو، انجمن كتابداران اوراسيا، و انجمن كتابخانه‌هاي كشورهاي مشترك‌المنافع عضويت دارد و با بيش از 12000 كتابخانه روسي و غيرروسي رابطه مبادله بين كتابخانه‌اي دارد (1: 322؛ 4؛ 7: 1427).

كتابخانه ملي روسيه، خدمات امانت به اعضا، امانت بين‌المللي، و نيز تحويل الكترونيكي منابع درخواستي به علاقه‌مندان را ارائه مي‌دهد و منابع آن از طريق نظام امانت بين‌المللي در هر كشور قابل دستيابي است. منابعي نظير تك‌نگاشت‌ها، پيايندها، روزنامه‌ها، و پايان‌نامه‌ها به مدت يك‌ماه به امانت داده مي‌شوند، ولي تصوير آنها براي نگهداري دائمي در اختيار علاقه‌مندان قرار مي‌گيرد (2: 172؛ 4).

مجموعه. كتابخانه ملي روسيه داراي 43000000 جلد كتاب و ادواري، 450000 نسخه خطي، 713800 پايان‌نامه، 3600000 ريزنگار، و 147800 نقشه است.

برخي مجموعه‌هاي خاص آن بدين شرح است: مجموعه نسخه‌هاي خطي از قرن 11-19 به زبان‌هاي فارسي، عربي، تركي، هندي، چيني، و ژاپني؛ 700 آرشيو شخصي متعلق به افراد مشهور و شخصيت‌هاي برجسته قرن 18-20؛ مجموعه روزنامه‌هاي روسيه به كليه زبان‌هاي جمهوري‌هاي مختلف شوروي سابق، شامل 620400 جلد روزنامه؛ مجموعه كتاب‌هاي نادر و اينكونابولا به تعداد 5560 نسخه؛ مجموعه اسناد نظامي و اسناد رسمي دولتي؛ آثار موسيقايي؛ مجموعه هنرهاي چاپي؛ و مجموعه ادبيات روسي منتشر شده در خارج از روسيه (4؛ 6: ج 1، ص 585؛ 7: 1427؛ 1: 321).

تالارهاي مطالعه. كتابخانه ملي روسيه داراي 18 تالار اصلي است كه برخي از آنها عبارتند از: تالار اينترنت، پايان‌نامه‌ها، كتاب‌هاي نادر، ادواري‌ها، شرق‌شناسي، ريزنگارها، مرجع، و تالار كتابداري و كتابشناسي (4).

بخش‌هاي مختلف. اين كتابخانه داراي 39 بخش است مانند بخش پژوهش‌هاي فرهنگي، پژوهش‌هاي كتابداري، بخش پژوهش‌هاي كتاب‌هاي نادر، پژوهش‌هاي نسخه‌هاي خطي، بخش حفاظت و نگهداري، بخش فناوري اطلاع‌رساني، بخش روزنامه‌ها، بخش مجله‌ها، بخش نقشه‌ها، بخش مبادله و نگهداري مجموعه‌ها، بخش ريزنگارها، كتابخانه الكترونيكي، فهرستنويسي، منابع الكترونيكي، پايان‌نامه‌ها، آموزش، خدمات مرجع، و روابط بين‌المللي.

تأمين منابع. منابع كتابخانه علاوه بر خريد، از راه‌هاي واسپاري (دريافت 3 نسخه از هر اثر از ناشران)، اهدا، و مبادله تأمين مي‌شود (4).

 

مآخذ: 1) فدايي عراقي، غلامرضا. كتاب و كتابخانه. تهران: سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي، 1375؛ 2) "كتابخانه دولتي روسيه". فصلنامه كتاب. دوره هفتم، 1 (بهار 1375): 172؛ 3) كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران. اموربين‌الملل. كتابخانه‌هاي ملي و بزرگ جهان (آمار و اطلاعات چهل كتابخانه ملي و بزرگ جهان در چند سال اخير. تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1379؛

4) "Russian National Library". [On-line]. Available: http://www.rsl.ru [5Apr. 2005]; 5) "Russia. U.S.S.R. Book: Printing and Libraries". Encylopedia of Library and Information Sciences. Vol.26, PP.180-241; 6) World Guide to Libraries. 17th. ed. München: K.G. Saur, 2003; 7) The World of Learning. 54th. ed. London: Europa Publication Limited, 2004.

آرزو تجلّي

 

 

 

[1]. Rumiantsev

 

بازگشت به فهرست مقالات ك