Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
بازگشت به فهرست مقالات ك
 

كردستان، كتابخانه‌هاي. استان كردستان در غرب ايران قرار دارد و از شمال با استان‌هاي آذربايجان‌غربي و زنجان، از جنوب با استان كرمانشاه، از شرق به استان همدان و زنجان، و از غرب با كردستان عراق هم‌مرز است. مساحت آن 817,28 كيلومترمربع و جمعيت آن(طبق آمار سال 1383) 256,546,1 نفر است (4). استان كردستان از 8 شهرستان، 23 شهر، 23 بخش، 79 دهستان، و 1765 آبادي  تشكيل شده است. شهرستان‌هاي اين استان عبارتند از: بانه، بيجار، ديواندره، سقز، سنندج، قروه، كامياران، و مريوان. مركز اين استان شهر سنندج است (:3 23؛ :6 14).

تاريخچه. قديمي‌ترين كتابخانه در استان كردستان متعلق به فيض‌الله بن بهبود علي خراساني در سنندج و مربوط به دوران افشاريه و زنديه است. او مردي عارف و عالم و مترجم و مؤلف بود و ترجمه عوارف‌المعارف سهروردي از آثار اوست. نسخه‌هايي از كتابخانه معتبر وي اينك در كتابخانه آستان قدس رضوي نگهداري مي‌شود (:12 ج 2، ص 159). كتابخانه امان‌الله‌خان ثاني، والي كردستان (1265-1284ق.) شامل 2هزار جلد كتاب نفيس در موضوعات مختلف بوده است (273:5)، كتابخانه عبدالمجيد بديع‌الزمان (1322-1397ق.) در سنندج از ديگر كتابخانه‌هاي قديمي كردستان است.

ديگر، كتابخانه ملالطف‌الله شيخ‌الاسلام سنندجي (1251- 1315ق.) است. وي فردي معروف و مقتدر و از خاندان قضات سنندج است كه شاه قاجار عزل و نصب حكام محلي را در اختيار او قرار داده بود. او مردي اديب بود و به جمع‌آوري كتاب عشق مي‌ورزيد و كتاب‌هاي خطي نفيس از جمله كشكول او در كتابخانه‌اش موجود بوده است. كتابخانه وي يكي از دو كتابخانه معتبر سنندج در دوران قاجار است كه به مرور ايام نابود شد (:9 ج 2، ص 57). از ديگر كتابخانه‌هاي قديمي مي‌توان به كتابخانه واليان اردلان و كتابخانه ملامحمود، مفتي كردستان كه داراي كتب خطي نفيس بوده است، اشاره كرد (:9 ج 1، ص 219؛ ج 2، ص 57).

كتابخانه‌هاي عمومي. از كتابخانه‌هاي عمومي دولتي پيش از سال 1345 مي‌توان به "كتابخانه‌هاي فرهنگ" در شهرهاي سنندج، سقز، و قروه اشاره كرد (:12 ج 2، ص 222-223). در سال‌هاي بعد كتابخانه‌هاي عمومي دولتي ديگري نيز در سنندج و سايرشهرهاي استان تأسيس شد.

كتابخانه‌هاي عمومي اين استان در سال 1382، در حدود 37 واحد با مجموع 696,384 جلد كتاب، 822,29 نفر عضو، و 900,723 نفر مراجعه‌كننده بوده است. گزارش فرهنگي سال 1382 كتابخانه‌هاي عمومي مساجد استان را 20 واحد با مجموع 500,36 جلد كتاب و 5000 نفر عضو گزارش كرده است (10).

قديمي‌ترين كتابخانه كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان استان در 1347 در شهرستان بانه تأسيس شد. پس از آن كتابخانه‌هاي ديگري در شهرهاي سنندج (1353)، سقز (1357)، بيجار (1362)، ديواندره (1376)، مريوان (1377)، و منطقه حسن‌آباد يا سوگند (1377) تأسيس شد (:8 8). تا پايان 1379، تعداد كتابخانه‌هاي كودكان و نوجوانان استان، 10 مركز ثابت و سيار با مجموع 169,89 جلد كتاب و 608,12 نفر عضو بوده است (:2 28). اين كتابخانه‌ها علاوه بر امانت كتاب به فعاليت‌هاي متعدد و متنوع فرهنگي، هنري، و مذهبي نيز اشتغال داشته‌اند (:8 8). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانه‌هاي ثابت 9 باب، موجودي آنها 815,99 جلد كتاب، و تعداد اعضاي آنها 5034 نفر بوده است. تعداد كتابخانه‌هاي مساجد در سال 1382، 20 باب و مجموعه آن شامل 500,36 جلد كتاب است. تعداد كتابخانه‌هاي روستايي در همين سال 36 واحد گزارش شده است (10).

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. مجموع كتابخانه‌هاي آموزشگاهي اين استان، تا آذرماه 1379، تعداد 1830 واحد با 000,840 جلد كتاب بوده است. از اين تعداد 1130 مدرسه داراي فضاي مستقل براي كتابخانه بوده‌اند (:11 4). مجموع كتابخانه‌هاي مدارس دولتي در سال 1382، برابر 1092 واحد و تعداد كتاب‌هاي آنها 076,388,1 جلد بوده است (10).

كتابخانه‌هاي تخصصي. همه كتابخانه‌هاي مؤسسات و سازمان‌هاي استان تخصصي نيستند. قديمي‌ترين كتابخانه تخصصي استان، كتابخانه نصراللهي متعلق به باشگاه افسران سنندج است كه مجموعه‌هايي به زبان‌هاي فارسي، تركي، عربي، فرانسوي، و انگليسي را شامل مي‌شده است (:12 ج 2، ص 232)، كتابخانه اداره‌كل راه‌وترابري استان كردستان و كتابخانه صداوسيماي مركز كردستان از ديگر كتابخانه‌هاي تخصصي استان محسوب مي‌شوند. آمار سال 1382 تعداد كتابخانه‌هاي تخصصي اين استان را 5 واحد و تعداد منابع آنها را 136,22 جلد كتاب اعلام كرده است (10).

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. قديمي‌ترين كتابخانه دانشگاهي، متعلق به دانشكده تربيت معلم سنندج است كه در 1353 تأسيس شد. از ديگر كتابخانه‌هاي دانشگاهي مي‌توان كتابخانه دانشكده پرستاري و مامايي سنندج(1368)، كتابخانه دانشگاه علوم پزشكي كردستان، و كتابخانه آموزشكده فني شهيد يزدان‌پناه (سنندج) اشاره كرد(:1 74، 254؛ :7 46-47). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانه‌هاي دانشگاهي اين استان 14 باب، و تعداد كتاب‌هاي آنها 291,185 جلد، تعداد اعضا 880,20نفر، و تعداد مراجعان آنها 520,165نفر بوده است(10).

 

مآخذ: 1) تعاوني، شيرين (خالقي)؛ عزيزي، ايراندخت. راهنماي مراكز اسناد و كتابخانه‌هاي تخصصي، اختصاصي و دانشگاهي. ]تهران[: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1370؛ 2) " 10]ده[ مركز ثابت و سيار كانون پرورش فكري در استان كردستان فعاليت مي‌كنند". كتاب هفته. 115، شماره پياپي 372 (2 اسفند 1379): 28؛ )3 زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنماي جامع ايرانگردي استان كردستان. تهران: نشر ايرانگردان، 1378؛ 4) سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور. "پايگاه اطلاع‌رساني مركز آمار ايران". به نقل از:

http://www.sci.org.ir/persia/index.htm. [10 Apr.2005]؛ 5) سنندجي، شكرالله بن عبدالله. تحفه ناصري در تاريخ و جغرافياي كردستان. مقابله و تصحيح حشمت‌الله طيبي. تهران: اميركبير، 1366؛ )6 سالنامه آماري كشور سال 1380. تهران: مركز آمار ايران، 1381؛ 7) گزارش فرهنگي كشور :1377 مجموعه آماري فعاليت‌هاي فرهنگي وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، و نهادها. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، معاونت پژوهشي و آموزشي، مركز آمار و برنامه‌ريزي پژوهش‌هاي فرهنگي و هنري، ؛1378 )8 "ليست مراكز بر اساس استان‌ها". ]تهران[: كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان. معاونت فرهنگي، 1378 (پلي‌كپي)؛ )9 مردوخ روحاني، بابا. تاريخ مشاهير كرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا. تهران: سروش، ؛1364 10) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران. نامه اداري. مورخ 13 شهريور 1384؛  )11 " 80]هشتاد [هزار جلد كتاب به مدارس كردستان اهدا شد". كتاب هفته، 103، شماره پياپي 361 (8 آذر 1379): ؛4 12) همايونفرخ، ركن‌الدين. كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران. ج  :2تاريخچه كتابخانه‌هاي ايران از صدر اسلام تا عصر كنوني. ]تهران[: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌كل نگارش، .1374

          فاطمه (رؤيا) پوراميد

            تلخيص افسانه تيموري‌خاني

 
بازگشت به فهرست مقالات ك