Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ك

 

كلمبيا، كتابخانه‌هاي. جمهوري كلمبيا در منتهي‌اليه شمال غربي جنوب امريكا قرار دارد. اين كشور از شمال با درياي كارائيب، از شرق با ونزوئلا و برزيل، از جنوب با پرو و اكوادور، از غرب با اقيانوس آرام، و از شمال غربي با پاناما هم‌مرز است. جمعيت اين كشور (طبق آمار سال 2005)، 279,954,42 نفر و مساحت آن 914,138,1 كيلومتر مربع است. زبان رسمي آن اسپانيولي است، اما پنجاه زبان محلي و لهجه در اين كشور رواج دارد.

تاريخچه. در قرن 18، يعني دوران حاكميت اسپانيايي‌ها، پايتخت اين كشور كه بعدها سانتافه دو بوگوتا[1]  ناميده شد، مركز فرهنگي پر رونقي بود. اين كشور داراي دانشگاه‌ها، مدارس خصوصي زنان، چاپخانه‌ها و نخستين روزنامه با عنوان >پاپل پريوديكو ايلاسترادو<[2]  (1791)، و كتابخانه سلطنتي (كتابخانه ملي فعلي) بود. رهبران جنبش استقلال كلمبيا از جمله سيمون بوليوار، فرانسيسكو سانتاندر، كاميلو تورس، و آنتونيو نارينيو همه در نيمكره غربي به‌دنيا آمدند و بدون استثنا افرادي بسيار مطلع و آشنا با عقايد روشنگرانه اروپايي و عاشق كتاب بودند. در كلمبيا ابتدا كتابخانه‌هاي دانشگاهي و خصوصي گسترش يافتند كه همه، به‌جز كتابخانه ملي، همواره به روي مردم باز بودند. از لحاظ تاريخي، كتابخانه‌هاي عمومي از طريق تلاش‌هاي پراكنده محلي عمومآ در مقياس كوچك و با حمايت‌هاي دولتي گسترش يافتند. امروزه تعداد كمي از شهرها داراي كتابخانه با خدمات مناسب هستند و به‌ندرت كتابخانه‌اي اماني دارند، در نتيجه، اكثر كتاب‌ها به‌وسيله تعداد كمي از كتابخانه‌ها فراهم مي‌شوند. گاهي مجموعه‌هايي خصوصي براي تأسيس كتابخانه‌هاي عمومي اهدا مي‌شوند، اما تعداد منابع خواندني در بسياري از خانه‌ها كم است.

مؤسسه فرهنگ كلمبيا، موسوم به "كولكولتورا"[3]  (1969)، كه كتابخانه ملي را هدايت كرده و هماهنگ كننده كتابخانه‌هاي عمومي است، باعث توسعه نامتوازن كتابخانه‌هاي عمومي در خلال دهه 1976 تا 1985 شد. در 1976، كشور كلمبيا در 174 شهر داراي 200 كتابخانه بود (از كل 990 شهر كوچك و بزرگ). تا 1983، تعداد كتابخانه‌ها به 436 باب در 341 شهر رسيد و تا ،1985 تعداد 780 كتابخانه، با احتساب مراكز فرهنگي كه داراي مجموعه كتاب بودند، در 537 شهر به‌وجود آمد.

كلمبيا نخستين كشور امريكاي لاتين بود كه در 1973 داراي نظام ملي اطلاع‌رساني (اس.ان.آي)[4]  شد كه به‌وسيله بنياد كول سين سياس[5]  هماهنگ مي‌شود، گرچه نظام ملي اطلاع‌رساني به اهداف اصلي خود نائل نشد، اما باعث رشد و ايجاد نظام‌ها و شبكه‌هاي فرعي، به‌ويژه شبكه‌هاي علمي و فني گرديد و به توسعه و حفظ و نگهداري كتابخانه‌هاي عمومي و آرشيوها كمك كرد.

در 1985، انجمن ملي كتابخانه‌هاي عمومي در خلال برپايي همايش كتابخانه‌هاي ملي در بوگوتا به‌وجود آمد و اعلام شد كه اين انجمن براي ارتقاي شبكه‌هاي ملي و منطقه‌اي و در نهايت رسيدن به يكپارچگي ملي در اين زمينه تلاش خواهد كرد. مؤسسه فرهنگي كلمبيا برنامه‌اي ملي طراحي كرد كه بر اساس آن با استفاده از 33 كتابخانه سيار و 37 دستگاه جيپ براي حمل و توزيع كتاب،خدمات كتابخانه‌اي محدودي به مناطق مختلف، به‌ويژه روستاها ارائه مي‌كند.

كتابخانه ملي. كتابخانه ملي در 1777 از كتاب‌هاي باقي‌مانده از يسوعي‌ها، كه در زمان چارلز سوم دستور خروج آنها داده شده بود، تأسيس شد. گفته مي‌شود كه مؤسس اين كتابخانه فرانسيسكومورنو اسكاندون، حسابدار مالي سلطنتي، بوده است. نخستين مدير اين كتابخانه يك كوبايي به‌نام مانوئل دل سوكورو رودريگز بود كه به پدر روزنامه‌نگاري كلمبيا معروف است. كتابخانه ملي داراي 000,800 جلد كتاب بوده و داراي بخشي با 000,28 جلد كتاب كمياب و 40 عدد اينكونابولاست.

بخش روزنامه‌ها و مجلات اين كتابخانه تقريبآ داراي 000,22 نشريه ادواري جاري بوده و كامل‌ترين مجموعه در كشور محسوب مي‌شود و قدمت آن به دوران استعمار بازمي‌گردد. در اوايل دهه 1980، بودجه اين كتابخانه بدون در نظر گرفتن هزينه‌هاي معمولي كاركنان و هزينه‌هاي جاري، 5 ميليون پزو بود.

قانون كتاب سال 1946، علي‌رغم مخالفت‌ها، به تهيه كتابشناسي ملي كمك كرد. كسي كه بيشترين كمك را براي پيشرفت كتابخانه ملي در قرن بيستم كرد دانيل سمپر اُرتگا، رئيس كتابخانه ملي در سال‌هاي 1931-1938، بود. سمپر، دولت را به ساختن ادارات مركزي كتابخانه ملي در بوگوتا متقاعد كرد. در زمان مديريت او كتابخانه ملي، مجموعه كتابي باعنوان "كتابخانه روستايي"[6]  و همچنين مجله‌اي به‌نام >راه‌ها<[7]  را منتشر مي‌كرد. خورخه اليسر روئيس در سال‌هاي 1979 تا 1982 مديريت كتابخانه ملي را با جانشيني اِدي تورس عهده‌دار بود. تورس برنامه‌اي را براي سازماندهي مجدد كتابخانه ملي شامل خودكارسازي، تهيه ريزنگار، و گسترش فضا و خدمات به‌اجرا در آورد. او موفق شد كه با الحاق زميني به ساختمان فعلي كتابخانه، امكان گسترش اساسي كتابخانه ملي را فراهم كند. تورس در ژانويه 1983 درگذشت. جانشين او، كنرادو زولوآگا[8] ، نويسنده و استاد دانشگاه، علي‌رغم مشكلات مالي فراوان، طرح‌هايي را كه در 1982 تصويب شده بود، با علاقه‌مندي پيش برد.

اكنون، آرشيو ملي كلمبيا به رياست پيلار دو آنجل به‌طور موقت در كتابخانه ملي قرار دارد. ادارات مركزي اين آرشيو در اواسط دهه 1980 در دست ساخت بودند. اين آرشيو داراي مجموعه‌اي از اسناد و مدارك دوران استعمار است. مؤسسه كارو واي. كوئروو[9] ، مؤسسه رسمي مستقل ديگري است كه >سالنامه كتابشناسي كلمبيا<[10]  را منتشر كرده و آثار برجسته تاريخي،زبان شناسي، و يا ادبي را ويرايش مي‌كند. مؤسسه فرهنگي كلمبيا نيز از زمان تأسيس، نشريات مهمي را منتشر كرده است.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. مؤسسه كلمبيايي "ارتقاي آموزش عالي"، مركزي دولتي است كه مسئوليت هماهنگي عمليات و خدمات فني كتابخانه‌هاي دانشگاهي را با استفاده از شبكه كتابخانه‌هاي دانشگاهي برعهده دارد. همه مراكز آموزش عالي اعم از دانشگاه‌ها و مدارس فني و حرفه‌اي و يا متوسطه، چه خصوصي و چه دولتي، بايد به دانشجويان خود خدمات اطلاع‌رساني ارائه كنند. ]در اين كشور[ 300 واحد اطلاع‌رساني در 225 مدرسه به فعاليت مشغول هستند. يك سوم اين خدمات، به‌ويژه در دانشگاه‌ها، به‌وسيله كتابداران حرفه‌اي ارائه مي‌شود. متخصصان اين رشته پراكندگي نامناسب و تحرك كمي دارند، به‌گونه‌اي كه سه چهارم آنها در شهرهاي بوگوتا، مِدِلين، و كالي مشغول به‌كار هستند.

سرانه كتاب در سطح كشور به ازاي هر دانشجوي ثبت‌نام شده، چهار نسخه است. تعداد زيادي از كتابخانه‌ها هيچ‌گونه بودجه مستقلي ندارند و تقريبآ همه بودجه دريافتي براي مديريت و حقوق پرسنل مصرف مي‌شود. تعداد كمي از كتابخانه‌ها داراي ساختمان مناسب هستند. خدماتي كه توسط اين كتابخانه‌ها ارائه مي‌شود متنوع است، اما معمول‌ترين خدمات، استفاده از تالار مطالعه، امانت كتاب، امانت بين كتابخانه‌اي، راهنماي كتابشناختي، و چگونگي استفاده از اطلاعات، و اشاعه اطلاعات گزينشي است. در دانشگاه‌هاي اين كشور كتابخانه‌هاي مركزي، كتابخانه‌هاي تخصصي دانشكده‌اي، و مراكز اطلاع‌رساني نيز وجود دارد. اكثر كتابخانه‌ها به شيوه دستي اداره مي‌شوند، اما از دهه 1980 در41 دانشگاه‌ها، خودكارسازي آغاز شده يا در جريان است؛ براي مثال كتابخانه دانشگاهي آنتيوكيا[11]  000,500,1 نسخه از كتاب‌هاي خود را الكترونيكي كرده است. 

ايجاد نظام اطلاع‌رساني و سندپردازي آموزش عالي، مهم‌ترين تلاش دولت براي گسترش وسايل جديد به‌منظور كنترل و استفاده از اطلاعات علمي و فني محسوب مي‌شود. يكي از اهداف اين نظام، ايجاد پايگاه اطلاعات كتابشناختي براي ثبت توليدات ملي و اسناد و مدارك متعلق به كتابخانه‌هاي تشكيل‌دهنده شبكه است. براي اجراي اين طرح، نظام اطلاعات كتابشناسي كلمبيا به‌وجود آمد.

كتابخانه‌هاي عمومي. در ماه مي 1978، شبكه كتابخانه‌هاي عمومي كلمبيا به‌عنوان جزئي از نظام ملي اطلاع‌رساني به‌وجود آمد كه به‌وسيله كتابخانه‌هاي عمومي مؤسسه فرهنگي كلمبيا، بدون كمك مالي، اداره مي‌شد. نقطه آغاز مؤسسه فرهنگي كلمبيا تهيه فهرست ملي منابع و خدمات در كتابخانه‌هاي عمومي بود. اين مؤسسه در 1977 كار تربيت، مشاوره، و تجهيز كتابخانه‌ها و خدمات فني متمركز را آغاز كرد. برنامه‌اي براي توسعه طي سال‌هاي 1979-1982، به‌منظور گسترش دامنه شبكه تهيه گرديد. هدف آن مشاركت مستقيم در ساخت و اداره شبكه‌هاي درون كتابخانه‌ها بود. پيشرفته‌ترين آنها در آنتيوكيا، بوگوتا، والي، و توليما قرار داشتند.

يكي از كتابخانه‌هاي عمومي مهم، كتابخانه عمومي امريكاي لاتين است كه در 1954 با حمايت يونسكو تأسيس شد و خدمات متنوعي را به خوانندگان ارائه مي‌دهد. اين كتابخانه شعبه‌هايي در مِدِلين، كه اداره مركزي آن است، و بعضي شهرهاي نزديك آنتيوكيا دارد. كتابخانه مهم ديگر، كتابخانه لوئيس آنجل آرانگو (بلا)[12] ست كه با حمايت مالي بانك ملي كلمبيا تأسيس شد و داراي شعب

متعدد در شهرهاي مختلف است. اين كتابخانه، سيستم نوتيس[13]  را از كشور ونزوئلا و دانشگاه نورث وسترن، خريداري كرده است.


كتابخانه سوم، به‌نام گاوري‌يل توروي[14] ، در 1982 در شهر بوكارامانگا[15]  در بخش سانتاندر تأسيس شد كه براي توسعه اين منطقه حياتي بود. ايجاد اين كتابخانه تمامآ به همت مؤسس آن، خورخه والدِراما صورت پذيرفت. در كلمبيا، خدمات كتابخانه‌اي معدودي نيز براي كودكان وجود دارد. اين فعاليت توسط سازمان‌هايي كه برحسب ضرورت و يا به‌طور خصوصي به‌وجود آمده‌اند، براي توسعه كتابخانه‌ها صورت مي‌گيرد كه اغلب كمبودهاي دولتي را جبران مي‌كنند.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. نظام كتابخانه‌هاي آموزشگاهي به‌وسيله وزارت آموزش ملي كه هماهنگ‌كننده و ناظر مدارس خصوصي و تنظيم‌كننده برنامه‌هاي درسي آنهاست، اداره مي‌شود. از لحاظ قانوني تأسيس كتابخانه‌ها در مقاطع دبيرستان و مدارس حرفه‌اي اجباري است. با اين همه، بسياري از اين مؤسسات داراي كتابخانه نيستند. وزارت آموزش ملي براي اداره و تجهيز كتابخانه‌ها، بودجه كافي ندارد. بسياري از كتابخانه‌هايي كه از آنها گزارش‌هايي تهيه شده، اصلا وجود خارجي ندارند و وزارت آموزش نيز هيچ‌گونه تمهيد مالي به‌منظور بهبود وضعيت آنها انجام نمي‌دهد. احتمالا وضع بد كتابخانه‌هاي آموزشگاهي از مهم‌ترين مشكلات كشور است.

هيچ‌گونه آماري براي تعيين تعداد كتابخانه‌هاي آموزشگاهي عمومي و خصوصي وجود ندارد. "برنامه كتابخانه‌هاي آموزشگاهي" در 1976 به‌عنوان بخشي از يك طرح بزرگ‌تر، يعني "برنامه توسعه كيفي آموزش" آغاز شد. هدف اصلي اين طرح، پوشش دادن گروه‌ها و جوامعي است كه دسترسي كمتري به منابع اطلاعاتي دارند و سعي مي‌شود كه بيشترين تعداد ممكن از گروه‌هاي محروم، مناطق روستايي، و مناطقي كه داراي جمعيت‌هاي پراكنده هستند را تحت پوشش قرار دهند.

علي‌رغم تلاش‌هاي ملي اكثر كتابخانه‌هاي عمومي هنوز بر اساس شرايط، مجبور به انجام كار مضاعف به‌عنوان كتابخانه آموزشگاهي هستند و گاهي عملا تمام منابع خود را به دانش‌آموزان امانت مي‌دهند. حتي 70 درصد مراجعان كتابخانه ملي را نيز دانش‌آموزان تشكيل مي‌دهند. با وجود اين، بسياري از دانش‌آموزان در مقاطع ابتدايي و راهنمايي از خدمات كتابخانه‌اي محرومند.

كتابخانه‌هاي تخصصي. در كلمبيا، حدود 300 كتابخانه تخصصي و مركز اطلاع‌رساني وجود دارد كه از نظر بودجه و رسميت مورد پشتيباني قرار دارند. شبكه ]كتابخانه‌ها [به‌وسيله بنياد "كول سين سياس" اداره مي‌شود و داراي شبكه‌هاي فرعي در زمينه‌هاي كشاورزي، بهداشت، آموزش و پرورش، صنعت و مطالعات دريايي، و محيط زيست است. سايت‌هاي اصلي آن در شهرهاي بوگوتا، مدِلين، و كالي قرار دارد. مركز خدمات ملي صنايع دستي نيز شبكه اطلاع‌رساني فني در حوزه فلزكاري، جوشكاري، و صنايع كوچك به‌وجود آورده است. مركز آمار ملي داراي پايگاهي اطلاعاتي است كه از فعاليت‌هاي ادارات ديگر پشتيباني اطلاعاتي مي‌كند. بسياري از سازمان‌هاي موجود در سراسر امريكاي لاتين شناخته شده‌اند و بخشي از برنامه‌هاي اطلاعاتي بين‌المللي همچون اگرينتر[16]  و يونيسيست* را تشكيل مي‌دهند.

حرفه كتابداري. سه مدرسه علوم كتابداري به توسعه كتابخانه‌ها در اين كشور كمك كرده‌اند. مدرسه كتابداري كشورهاي قاره امريكا به‌عنوان بخشي از دانشگاه آنتيوكيا در 1956 در مدلين، شهري كه بيشترين پيشرفت را در زمينه شبكه‌هاي كتابخانه‌اي داشته، ايجاد شد. دانشكده كتابداري و آرشيو دانشگاه دولاسال[17]  در 1971، و دانشكده علوم اطلاع‌رساني دانشگاه خاوريانا[18]  در 1972، در بوگوتا تأسيس شدند. رئيس جمهور در 1982 مركز اطلاع‌رساني رايانه‌اي امريكاي لاتين را در خيابان كاخ رياست جمهوري افتتاح كرد كه دانش‌آموزان دبيرستاني و ممتاز علوم رايانه‌اي در آن آموزش مي‌بينند.

انجمن‌هاي بسياري از جمله "انجمن آرشيو كلمبيا" و "انجمن كتابشناسي كلمبيا" (1958)، نقش مهمي در تصويب و تنظيم قانوني اين حرفه ايفا كرده‌اند. شايد مهم‌ترين آنها كه در 1982 تأسيس شد، انجمن كتاب كودك و نوجوان كلمبيا باشد كه در خدمت كتابداران، نويسندگان، ويراستاران، و كارگزاران كتاب كودك و نوجوان است. انجمن كتاب كودكان و نوجوانان شعبه‌اي از شوراي بين‌المللي كتاب نوجوانان است كه مهم‌ترين برنامه آنكه در 1985 آغاز شد، ايجاد يك مركز تجربي با برنامه‌اي ويژه براي كودكان و نوجوانان، برگزاري كارگاه‌ها، كتابخانه كودك، انتشارات، و پژوهش است.

 

          انابل تورس[19] (WELIS)

 

          ترجمه علي شاه‌شجاعي




[1]. Santa fإ de Bogotؤ

[2]. Papel Periodico Ilustrado

[3]. COLCULTURA

[4]. Sistema Nacional de Informacion (SNI)

[5]. COLCIENCIAS

[6]. Biblioteca Aldeana    

[7]. Senderos    

[8]. Conrado Zuluaga

[9]. Caro Y Cuervo

[10]. Colombian Bibliographical Annual

[11]. Antioquia

[12]. Biblioteca Luis Angel Arango (BLAA)

[13]. NOTIS (Northwest Translators & Interpreters Society)

[14]. Gabriel Turbay

[15]. Bucaramanga

[16]. AGRINTER

[17]. De la Salle

[18]. Javeriana

[19]. Anable Torres

 

بازگشت به فهرست مقالات ك