Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ك

 

كوبا، كتابخانه‌هاي. كشور كوبا در بخش مركزي قاره امريكا و در جنوب ايالات متحده امريكا قرار دارد و بزرگ‌ترين جزيره درياي آنتيل است. مساحت آن 861,110 كيلومترمربع و جمعيت آن (طبق آمار سال 2005) 670,346,11نفر است. پايتخت اين كشور شهرهاوانا (در گويش محلي "هابانا[1] ") و زبان رسمي آن اسپانيولي است (:1 24؛ 4).

تاريخچه. از هنگامي كه كريستف كلمب به سواحل كوبا رسيد بيش از پانصد سال مي‌گذرد. در اين مدت كوبا فرازونشيب‌هاي بسياري را پشت سر نهاده است. اين كشور در 1511 تحت سلطه اسپانيا قرار گرفت كه  تا 1898 ادامه داشت. كوبا برخلاف بيشتر كشورهاي امريكاي لاتين مدت‌ها تحت سلطه اسپانيا باقي ماند. آخرين شورش منجر به جنگ اسپانيا و امريكا شد كه در نتيجه آن كوبا به استقلال سياسي رسيد. اما سلطه سيصد ساله اسپانيا بر اين سرزمين تأثيرهاي عميقي بر مردم اين منطقه داشت. چنانچه زبان مردم كوبا همچنان اسپانيولي باقي مانده است (71:2-73).

سابقه وجود كتابخانه در كوبا نيز به دوران تسلط اسپانيا بازمي‌گردد. نخستين اقدام در 1728 با تأسيس دانشگاهي توسط فرقه دومينيكن در هاوانا صورت گرفت. به‌دنبال آن يسوعي‌ها نيز مدرسه‌اي در هاوانا تأسيس كردند كه به‌عنوان مهم‌ترين مركز تعليم و تربيت در كوبا شناخته شد. كتابخانه اين مدرسه در نوع خود بي‌نظير بود و تأثيرات قابل‌توجهي بر حيات فرهنگي كوبا نهاد. اما با سركوبي يسوعي‌ها در اسپانيا و مستعمرات آن، اين كتابخانه نيز رو به زوال نهاد. نقطه اوج اعتلاي فرهنگي كوبا قرن 18 است كه با تأسيس دانشگاه هاوانا و چند كتابخانه و ورود صنعت چاپ (در 1723) همراه است. در اين زمان به‌تدريج بر تعداد كتابخانه‌ها افزوده شد (:7 ج 6، ص 313) و نخستين روزنامه كوبايي كه نخستين روزنامه در امريكاي لاتين نيز محسوب مي‌شود به چاپ رسيد (:2 37).

اما پس از خروج اسپانيايي‌ها از كوبا و آغاز سلطه امريكا بر اين كشور اقداماتي در جهت تأسيس چند كتابخانه صورت گرفت، از جمله كتابخانه ملي كوبا كه در 1901 تأسيس شد.

پس از پيروزي فيدل كاسترو (1959) دانشگاه‌هاي متعددي به‌ويژه در دهه 70 تأسيس شد، مدارس دوره متوسطه گسترش يافت و كتابخانه‌هاي آموزشگاهي در شهرهاي بزرگ ايجاد شد. غالب اين مدارس در هاوانا و مراكز استان‌ها ايجاد شدند. افزون بر اين شهرداري‌ها و انجمن‌هاي علمي نيز اقدام به ايجاد كتابخانه كردند (:2 132؛ 6؛ :7 ج 6، ص 314).

كتابخانه ملي. كتابخانه ملي كوبا موسوم به كتابخانه ملي خوزه مارتي[2]  در هاوانا در 1901 تأسيس شد. مجموعه آن

داراي 800,628,2 ماده كتابخانه‌اي است (438:10) كه شامل 000,000,2 جلد كتاب، 285,28 نسخه خطي، 000,25 نقشه است. اين كتابخانه، كتابخانه‌اي واسپاري به‌شمار مي‌آيد (:9 ج 1، ص 156؛ :10 438). تهيه ريزفيلم و فراهم‌سازي نيازهاي كتابخانه‌هاي تحت پوشش طرح شبكه كتابخانه‌اي (شامل 14 كتابخانه عمومي) از ديگر خدمات اين كتابخانه است (5).

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. قديمي‌ترين و در عين حال غني‌ترين كتابخانه دانشگاهي كوبا متعلق به دانشگاه هاواناست كه از 1728 سابقه فعاليت دارد. كتابخانه اين دانشگاه در 1946 ساماندهي شد، در 1956 بيشتر توسعه يافت و كتابخانه مركزي دانشگاه هاوانا نام گرفت و پس از پيروزي انقلابيون در 1959 كتابخانه روون مارتينس بيلينا[3]

خوانده شد (:8 236). مجموعه اين كتابخانه در حال حاضر داراي 000,945 جلد كتاب است (:10 394).

دهه 1970 دوره رشد آموزش عالي و افزايش تعداد مراكز دانشگاهي در كوبا به‌شمار مي‌رود. در اين دوران دانشگاه‌هاي متعدد تاسيس شد، از جمله دانشگاه ماتانساس[4]  در شهري به همين نام. اين كتابخانه يك مركز مهم اطلاع‌رساني علمي و فني و كتابخانه واسپاري است.

همچنين بايد از دانشگاه پينار دل ريو[5]  نام برد كه در 1972 تأسيس شد. كتابخانه اين دانشگاه با 274,11 ماده كتابخانه‌اي به علاقه‌مندان خدمت مي‌كند (:9 ج 1، ص 156).

كتابخانه‌هاي عمومي. مهم‌ترين‌كتابخانه عمومي كوبا كتابخانه روون مارتينس بيلينا در هاواناست (1960) كه داراي 000,86 جلد كتاب و يك مجموعه خاص با خط بريل است. ديگر، كتابخانه الويرا كيپ[6]  در شهر سانتياگوست (1898) با مجموعه 000,115 جلد كتاب و 1760 نشريه ادواري (:9 ج 1، ص 157؛ :10 438). غالب كتابخانه‌هاي عمومي كوبا در طرح امانت بين كتابخانه‌اي با كتابخانه ملي شركت دارند (5).

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. در حال حاضر در كوبا بيش از 4400 كتابخانه آموزشگاهي وجود دارد. از اين تعداد حدود 500 كتابخانه در مناطق روستايي قرار دارند (:3 133).

كتابخانه‌هاي تخصصي.  برجسته‌ترين كتابخانه تخصصي كوبا، كتابخانه مؤسسه ادبيات و زبان‌شناسي موسوم به كتابخانه فرناندو اورتز است كه از 1793 سابقه فعاليت دارد و داراي 000,000,1 ماده كتابخانه‌اي است از جمله 700,681 نشريه ادواري (شامل روزنامه‌هاي پيش از سال 1877) است (438:10). كتابخانه موزه تاريخ طبيعي فيليپه پوئئي[7]  از 1842 سابقه فعاليت دارد. همچنين مي‌توان به كتابخانه خوزه اِي اِچوريا (1959) واقع در هاوانا اشاره كرد كه عضو ايفلا و كتابخانه‌اي واسپاري است (:9 ج 1، ص 157؛ :10 438).

كتابخانه مركز اطلاع‌رساني علمي و فني واقع در هاوانا، 000,150 جلد كتاب و 000,8 نشريه دارد و چهار فصلنامه منتشر مي‌كند.

مركز اطلاع‌رساني علمي و اقتصادي بانك ملي كوبا واقع در هاوانا از كتابخانه‌هاي تخصصي اين كشور محسوب مي‌شود و از 1950 در حوزه اقتصاد و بانكداري فعاليت مي‌كند (:10 438).

حرفه كتابداري. نخستين گام در جهت تربيت كتابدار متخصص در 1950 با راه‌اندازي بخش كتابداري در گروه فلسفه دانشگاه هاوانا برداشته شد. غالب كتابداران كوبا طي پنجاه سال گذشته فارغ‌التحصيل همين مركز هستند. دوره آموزش در اين دانشگاه پنج سال است و تحصيل در آن تا سطح دكترا امكان دارد (:8 238).

افزون بر اين، وزارت فرهنگ از طريق تأسيس مدرسه آزاد كتابداران، كتابدار آموزشگاهي و كمك كتابدار تربيت مي‌كند. فارغ‌التحصيلان اين دوره، در صورت قبولي در آزمون پايان دوره، مي‌توانند در دوره شبانه دانشگاه هاوانا شركت كنند (:3 142؛ :8 238).

 

مآخذ: 1) بختياري، سعيد. اطلس كامل گيتاشناسي: سياسي، طبيعي، اقتصادي. تهران: مؤسسه جغرافيايي و كارتوگرافي، گيتاشناسي، ؛1379 2) حاج شريف، سعيده. كتاب سبز "كوبا" . تهران: وزارت امورخارجه، 1374؛ )3 خسروي، فريبرز. "كتابخانه آموزشگاهي در كوبا منبعي براي آموزش" در گزيده مقالات ايفلا (كوبا 21-27 اوت 1994)، زيرنظر عباس حرّي؛ به همت تاج‌الملوك ارجمند. تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1374، ص 132-؛145

4) Cia World Factbook, 2005 [On-line]. Available: http:// www.cia.gov/ cia/ publications/ factbook/ geos/cu.html. [30 May. 2005]; 5) "JosÉ Marti National Library". [On-line] Available: http://www.lib.cult. cu/bnjm/ english/index-e.asp. [9 Jun.2003]; 6) "Libraries in Cuba: Report of a visit to Indipendent, National and Public Libraries in Cuba, April 2000".[On-line]. Available: http://www.libr.org/ISC/ articles/ 13-pateman.html. [9 Jun.2003]; 7) Rovira, Carmen. "Cuba, libraries in". Encyclopedia of Library and Information Sciences. Vol.6, PP. 312-332; 8) Terry, Marta. "Cuba". World Encyclopedia of Library and Information Services. PP. 234-238; 9) World Guid to Libraries. 17th-ed. MÏnchen: K.G. saur, 2003; 10) The World of Learning. 54th. ed. London: Europa Publication Limited, 2004.

                آرزو تجلّي

 


[1]. Habana

[2]. Josإ Marti National Library

[3]. Rubةn Martinez Villena

[4]. Matanzas

[5]. Pinar del Rio

[6]. Elvira Cape

[7]. Felipe Poey Musuem of Natural History

 

بازگشت به فهرست مقالات ك