Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
بازگشت به فهرست مقالات ك
 

كَريس. به‌منظور مبادله اطلاعات پژوهش‌هاي كشاورزي در حال انجام، در كشورهاي در حال توسعه، نظامي ايجاد شده استموسوم به نظام اطلاعات تحقيقات جاري كشاورزي (كريس)[1] . فكر تأسيس اين نظام در 1965 مطرح شد. از 1968 تا 1970 اين موضوع در دو كنفرانس با عناوين "اولويت‌هاي تحقيقات كشاورزي براي توسعه اقتصادي افريقا"[2]  و "كنفرانس توسعه كشاورزي" [3]  كه به‌ترتيب در شهرهاي ابيجان و بلاگيو برگزار گرديد، مطرح شد و مورد تأييد و حمايت قرار گرفت.

ايجاد كريس در 1971 در شانزدهمين نشست كنفرانس فائو توصيه شد و كميته مشاوره فني (تك)[4]  حمايت از طرح آزمايشي را به گروه مشاوره در زمينه تحقيقات جهاني كشاورزي پيشنهاد كرد.

در 1972 هماهنگي اوليه كريس به كشور فرانسه محول و از سوي تعدادي از اعضاي گروه مشاوره در تحقيقات جهاني كشاورزي حمايت شد. در كنار آن طرح آزمايشي كريس در 14 كشور افريقاي غربي شروع به‌كار كرد. طرح آزمايشي در  1973 پايان يافت و برمبناي آن يك راهنما به زبان‌هاي انگليسي و فرانسوي منتشر شد.

ارزيابي طرح آزمايشي به‌وسيله مركز توسعه تحقيقات جهاني در 1974 در شهر اتاوا واقع در كانادا انجام شد و فائو پيشنهاد گسترش طرح را به كشورهاي در حال رشد عرضه داشت. كميته مشاوره فني نيز اجراي مرحله اول پيشنهاد را عرضه و بدين ترتيب، كريس اطلاعات مربوط به مؤسسات پژوهشي و كاركنان و برنامه‌هاي تحقيقاتي مربوط به اين مرحله را گردآوري كرد. در 1975 پرسشنامه‌ها و راهنماهاي آموزشي آماده شدند و اطلاعيه‌اي از طرف مديركل فائو براي كشورهاي عضو ارسال شد و از آنها براي تعيين دفاتر ارتباط و مراكز دريافت نظام دعوت به‌عمل آمد. در 1976 هيئت‌هاي مشورتي جهت راهنمايي در زمينه گردآوري داده‌ها به كشورهاي در حال رشد اعزام شدند.

در 1979 طرح ساده‌اي براي سازماندهي داده‌هاي طرح‌هاي تحقيقاتي، روش آماده‌سازي راهنماهاي آموزشي، و تهيه نرم‌افزار آماده و از طرف مديركل فائو دعوتنامه‌اي براي شركت در كريس صادر شد. در 1980 برگه‌هاي ورود اطلاعات و راهنماها توزيع و برنامه‌هاي آموزشي نيز آغاز گرديد.

نخستين اجلاس مشاوره فني مراكز عضو كريس در 1981 برگزار شد و پس از دريافت بازخورد از مراكز، راهنماهاي كريس مورد تجديدنظر قرار گرفت.

دومين اجلاس مشاوره فني مراكز عضو كريس در 1983 برگزار شد. نمايش پيوسته نخستين هسته پايگاه جهاني اطلاعات كريس بر روي رايانه فائو به‌اجرا درآمد و نمايشگاهي نيز از راهنماهاي منتشر شده كريس به‌وسيله مراكز ملي و منطقه‌اي برپا شد و به اين ترتيب رسمآ گشايش يافت.

ساختار. شبكه همكاري بين‌المللي كريس مركب از مراكز ملي، منطقه‌اي، و بين‌المللي است و به‌شكل غيرمتمركز عمل مي‌كند. مركز هماهنگي كريس در شاخه توسعه نظام‌ها و طرح‌هاي بخش كتابخانه و سندپردازي[5] ، در دفتر مركزي سازمان جهاني خواربار و كشاورزي (فائو)، در شهر رم واقع است و همه كشورها داوطلبانه و برمبناي حقوق مساوي در آن شركت مي‌كنند (:4 79-80). مراكز 137 مركز ملي، از جمله ايران، در اين شبكه عضويت دارند و با آن همكاري مي‌كنند. علاوه بر اين، 20 مركز منطقه‌اي به‌طور فعال در آن مشاركت دارند (:5 12؛ :7 5).

مراكز ملي كريس را كشورهاي شركت‌كننده تشكيل مي‌دهند. مسئوليت اين مراكز ملي شامل اين موارد است: گردآوري، سازماندهي، نمايه‌سازي، و پردازش داده‌ها به‌منظور توليد پايگاه ملي اطلاعات يا فهرست ملي كريس؛ روزآمدسازي مداوم و نگهداري پايگاه اطلاعاتي يا فهرست ملي؛ انتشار راهنماهاي ملي لازم؛ فراهم‌آوري داده‌ها به‌منظور افزودن به پايگاه اطلاعاتي مركز هماهنگي كريس؛ و در صورت تأسيس، افزودن به پايگاه اطلاعاتي مركز منطقه‌اي، اشاعه اطلاعات و تأمين خدمات پرسش و پاسخ با استفاده از پايگاه اطلاعاتي ملي، منطقه‌اي و جهاني؛ گردآوري بازخورد از استفاده‌كنندگان به‌منظور ارزيابي و بهبود خدمات (:4 83-84؛ :7 5).

مراكز منطقه‌اي كريس به‌وسيله گروهي از كشورهاي عضو برمبناي ويژگي‌ها و علايق مشترك نظير زبان، همجواري جغرافيايي، ساختار منطقه‌اي موجود، و جز آن انتخاب مي‌شوند (:5 13). اين مراكز ايفاي تمام يا بخشي از نقش‌هاي زير را برعهده دارند: ارتقاي سطح همكاري منطقه‌اي در داخل كريس، پردازش داده‌هاي دريافتي از مراكز ملي، مديريت و نگهداري پايگاه اطلاعاتي منطقه‌اي، انتشار راهنماهاي منطقه‌اي، انتقال فايل منطقه‌اي به پايگاه جهاني، اشاعه اطلاعات و تأمين خدمات پرسش و پاسخ با استفاده از پايگاه اطلاعاتي منطقه‌اي يا جهاني، و اجراي برنامه‌هاي آموزشي با همكاري مركز هماهنگي كريس. مراكز منطقه‌اي، در صورت نداشتن امكانات پردازش، ممكن است فعاليت‌هاي خود را به ارتقاي سطح همكاري و آموزش محدود نمايند (:4 84-85).

كريس در مراكز بين‌المللي تحقيقات كشاورزي داراي دفاتري است كه مستقيمآ با پايگاه اطلاعاتي كريس همكاري دارند و اصطلاحآ به آنها دفاتر بين‌المللي كريس مي‌گويند (:6 5). هر مركز مستقر در يك سازمان بين‌المللي مسئوليت اطلاع‌رساني طرح‌هايي را برعهده دارد كه در آن مركز به‌اجرا درمي‌آيد. هرچند خود آن مركز يا سازمان بين‌المللي تحقيقات نيز مي‌تواند از طريق مركز ملي كريس در كشور ميزبان با شبكه همكاري كند (:4 86).

افراد و مؤسساتي مانند پژوهشگران؛ طراحان و مديران تحقيقاتي، سياست‌گذاران و تصميم‌گيران؛ متخصصان توليد و توسعه؛ متخصصان اطلاعات؛ نهادهايي كه تأمين بودجه طرح‌هاي تحقيقات كشاورزي را برعهده دارند؛ و سازمان‌هاي بين‌المللي، استفاده‌كنندگان كريس هستند. علاوه براين، انتشارات حاصل از طرح‌هاي تحقيقاتي كشاورزي در اگريس*، نظام همتاي كريس، معرفي مي‌شوند (:2 7).

دامنه عمل كريس منطبق با دامنه فعاليت سازمان جهاني خواربار و كشاورزي (فائو) است و كليه موضوعات مربوط به تحقيقات كشاورزي و حوزه‌هاي وابسته به آن را دربرمي‌گيرد (:4 80-81).

گردآوري و پردازش داده‌ها در كريس. داده‌هاي طرح‌هاي تحقيقاتي جزء اصلي پايگاه اطلاعاتي كريس را تشكيل مي‌دهد. داده‌هاي موردنياز هر طرح شامل عنوان و اهداف طرح تحقيقاتي، تاريخ شروع و پايان و مدت انجام آن، نام و نشاني مؤسسه يا ايستگاهي كه پژوهش در آن اجرا مي‌شود، و نام محققان مجري طرح تحقيقي و تخصص‌هاي آنها مي‌شود. به‌علاوه، مراكز شركت‌كننده مي‌توانند داده‌هاي اختياري را نيز با توجه به‌نيازهاي محلي خود اضافه كنند. برخلاف نظام‌هاي اطلاعاتي كتابشناختي كه متكي بر پشتوانه انتشاراتي هستند، كريس اطلاعاتش را از خود پژوهشگران دريافت مي‌كند و بدين‌منظور، پرسشنامه ساده و كوتاهي براي گردآوري اطلاعات دارد كه در مورد هر طرح تحقيقاتي تكميل مي‌شود. همكاري پژوهشگران براي موفقيت نظامي كه استفاده‌كنندگان اصلي آن خودِ پژوهشگران هستند، ضروري است. در كشورهايي كه نظام اطلاعات مديريت طرح‌هاي پژوهشي وجود دارد، داده‌هاي موردنياز كريس را مي‌توان مستقيمآ از اين نظام دريافت كرد (:4 86-87).

به‌منظور سهولت مبادله اطلاعات در سطح جهان، داده‌هاي موجود در كريس بايد از شكل مشتركي پيروي كرده و منطبق با استانداردها باشند. استانداردها و رويه‌هايي كه بايد به‌وسيله همه مراكز عضو كريس به‌كار روند به‌صورت راهنما يا ساير ابزارها به زبان‌هاي انگليسي، فرانسوي، و اسپانيولي توضيح داده شده‌اند. به‌اين منظور در 1982 اصطلاحنامه >اگرووك<[6]  براي نمايه‌سازي به نظام معرفي و بسته‌هاي نرم‌افزاري كريس/آي‌سيس[7]  و كريس/ميني‌سيس[8]  انتشار يافت و به‌صورت رايگان در اختيار مراكز كشورهاي در حال رشد قرار گرفت. كريس/آي‌سيس برمبناي نرم‌افزار تهيه شده به‌وسيله يونسكو به‌نام سي.دي.اس./آي سيس* تهيه و كريس/ميني‌سيس برمبناي نرم‌افزار تهيه شده به‌وسيله مركز توسعه تحقيقات بين‌المللي (آي.دي.آر.سي.)[9] به‌نام ميني‌سيس فراهم شده بود. اخيرآ نرم‌افزار ديگري به‌نام كارين[10]  كه بر اساس نرم‌افزار سي.دي.اس./ آي سيس تهيه شده است، براي تبادل اطلاعات مراكز شركت‌كننده مورداستفاده قرار مي‌گيرد. همچنين مركز هماهنگي كريس توليد بسته‌هاي نرم‌افزاري جديدي را آغاز كرده است كه در ريزرايانه‌ها نيز قابل استفاده است. تهيه رابط جست‌وجو[11]  در وب حاصل اين فعاليت بوده است. اين مركز كليه توليدات جديد خود را به آگاهي مراكز عضو مي‌رساند (:7 14).

داده‌هاي كريس به‌زبان‌هاي انگليسي، فرانسوي، و اسپانيولي گزارش مي‌شود. اگر زبان ملي با اين سه زبان متفاوت باشد، عنوان و اهداف طرح به زبان ملي نيز وارد مي‌شود كه در اين صورت براي زبان‌هايي كه الفباي غيررومي دارند آوانويسي بر اساس قواعد اگريس/كريس لازم است (:4 87).

گام اول در پردازش داده‌ها، انتقال آنها از روي پرسشنامه گردآوري داده‌ها بر روي كاربرگه ورود اطلاعات است. رده‌بندي موضوعي و نمايه‌سازي داده‌ها هم پس از انتقال بر روي كاربرگه انجام مي‌شود (:3 49؛ :5 16). طرح رده‌بندي موضوعي اگريس/كريس و اگرووك، دو ابزار مهم براي حصول يكدستي هستند (:3 49؛ :4 95).

نظام رده‌بندي موضوعي، سازماندهي و بازيابي طرح‌هاي تحقيقاتي را از طريق رمزي كه به هر رده موضوعي تعلق مي‌گيرد، امكان‌پذير مي‌سازد. به هر طرح پژوهشي حداكثر سه رده موضوعي تعلق مي‌گيرد كه از طرح رده‌بندي موضوعي اگريس/كريس انتخاب مي‌شوند. اين طرح رده‌بندي به‌طور مشترك در پايگاه‌هاي اطلاعاتي اگريس و كريس مورداستفاده قرار مي‌گيرد.

نمايه‌سازي هم اين امكان را فراهم مي‌آورد كه براي هر طرح تحقيقاتي با توجه به اجزاي موضوعي آن، واژه‌هاي خاصي به‌نام توصيفگر منظور شود.

توصيفگرها از اصطلاحنامه چند زبانه كشاورزي اگرووك كه مشتركآ به‌وسيله سازمان جهاني خواربار و كشاورزي (فائو) و كميسيون جامعه مشترك اروپا به پنج زبان انگليسي، فرانسوي، اسپانيولي، آلماني، و ايتاليايي تهيه شده، انتخاب مي‌شوند. نگارش اگرووك را براي ساير زبان‌ها مي‌توان به‌وسيله مراكز ملي اگريس/كريس تهيه كرد. نمايه‌سازي و بازيابي طرح‌هاي تحقيقاتي در هر يك از زبان‌هاي به‌كار رفته توسط اصطلاحنامه اگرووك امكان‌پذير است.

گام دوم در پردازش داده‌ها، سازماندهي داده‌ها براي تهيه فهرست يا ايجاد پايگاه اطلاعاتي ملي و منطقه‌اي است كه نسخه‌اي از آن به شكل ماشين‌خوان (بر روي نوار يا ديسك مغناطيسي) به مركز هماهنگي كريس ارسال مي‌شود.

مراكز ملي كريس خود در مورد فاصله زماني به‌روز كردن داده‌ها تصميم مي‌گيرند. روزآمد كردن سالانه متداول‌تر است، ولي برخي كشورها ممكن است به‌روز كردن داده‌ها را به‌منظور همزمان ساختن آن با بررسي برنامه‌هاي پژوهشي توسط كميته يا نهاد هماهنگي تحقيقات ملي، هر شش ماه يك‌بار انجام دهند. مراكز عضو موظفند فايل‌هاي روزآمد شده خود را به‌منظور روزآمدسازي پايگاه جهاني اطلاعات، به مركز هماهنگي كريس ارسال كنند (:4 91-92).

انتشارات و خدمات. راهنماهاي كريس در قالب دستي يا رايانه‌اي اطلاعات مربوط به مؤسسات تحقيقاتي، پژوهشگران، طرح‌هاي تحقيقاتي، و جز آن را ارائه مي‌كند كه براي سهولت در استفاده براي آن نمايه‌هاي لازم تهيه مي‌شود. راهنماهاي منتشر شده كريس، اطلاعاتي در مورد 2027 مؤسسه تحقيقاتي، 9913 پژوهشگر، و 3510 برنامه تحقيقاتي مشتمل بر 000,20 طرح تحقيقاتي در 60 كشور جهان را ارائه مي‌كنند (:6 14).

مراكز مجهز به امكانات رايانه‌اي مي‌توانند از خدمات زير استفاده كنند: تهيه، تأمين و ارائه داده‌ها بر روي نوار مغناطيسي يا لوح فشرده؛ جست‌وجوي پيوسته؛ اشاعه اطلاعات گزيده؛ جست‌وجو براي پاسخگويي به پرسش‌هايي متشكل از يك يا چند سؤال درباره طرح‌هاي يك حوزه موضوعي معين، طرح‌هاي مربوط به يك كشور خاص، طرح‌هاي مربوط به يك مؤسسه يا يك پژوهشگر مشخص، پژوهشگران حوزه تخصصي ويژه يا يك موضوع معين و امثال آن. نظام‌هاي رايانه‌اي براي پاسخگويي به هر پرسش خاص، برونداد يا خدمات مناسب و چند منظوره در اختيار قرار مي‌دهند. مراكزي كه امكانات رايانه‌اي ندارند همان خدمات را، در صورت وجود، از طريق مراكز منطقه‌اي يا مركز هماهنگي كريس دريافت مي‌كنند (:4 92-93).

برنامه‌هاي آموزشي. آموزش اعضاي كريس يكي از مسئوليت‌هاي اوليه هماهنگي است. برنامه‌هاي آموزشي كريس، همه مراحل كاري آن مانند گردآوري داده‌ها، تهيه و تدوين درونداد و نمايه‌سازي با استفاده از اگرووك، پردازش رايانه‌اي يا دستي، تهيه و تدوين فهرست‌ها و راهنماها، تهيه و تأمين خدمات مصرف‌كننده، آموزش استفاده‌كننده، و كمك به آنها را شامل مي‌شود. برنامه‌هاي آموزشي برمبناي تقاضا و در اشكال مختلفي ارائه مي‌شود مانند آموزش‌هاي عملي،آموزش متخصصان كشورهاي عضو، و استفاده از منابع خودآموز (:4 95-96).

مشاركت ايران در كريس. سازمان تحقيقات و آموزش كشاورزي وابسته به وزارت جهاد كشاورزي مسئوليت تصميم‌گيري، برنامه‌ريزي، و اجراي طرح‌هاي تحقيقاتي حوزه كشاورزي در ايران را برعهده دارد. اين سازمان برنامه‌هاي تحقيقاتي خود را از طريق هفت مؤسسه تابعه خود و مراكز تحقيقاتي به‌اجرا درمي‌آورد.

مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي به‌عنوان واحد پشتيباني اطلاعاتي سازمان به‌گردآوري، سازماندهي، ذخيره و بازيابي، اشاعه، و انتشار اطلاعات علمي و فني، و تحقيقات كشاورزي و علوم وابسته مي‌پردازد. اين مركز در راستاي كمك به تحقيقات كشاورزي و به‌منظور بهره‌جويي از دستاوردهاي پژوهشي ساير كشورهاي جهان و انتقال متقابل تجربيات پژوهشگران ايراني، همزمان با مشاركت علمي در اگريس در 1366 به‌عضويت كريس هم درآمده و به‌عنوان يك مركز ملي عضو كريس با اين نظام نيز همكاري مي‌كند (:1 1، 7).

روند كار مركز در مورد گردآوري داده‌هاي طرح‌هاي تحقيقاتي جاري كشاورزي در ايران با ارسال پرسشنامه‌اي به زبان فارسي برايپژوهشگران و مجريان طرح‌هاي پژوهشي شروع مي‌شود. پرسشنامه‌ها پس از تكميل، به‌همراه نسخه‌اي از نشريات حاصل از اجراي طرح با درج مشخصات كتابشناختي آنها به مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي عودت داده مي‌شوند. دامنه فعاليت مركز ملي كريس در ايران براي گردآوري داده‌ها علاوه بر طرح‌هاي پژوهشي مؤسسات تحقيقاتي تابعه سازمان تحقيقات و آموزش كشاورزي، طرح‌هاي پژوهشگران تحت‌پوشش واحدهاي تحقيقاتي دانشكده‌هاي كشاورزي دانشگاه‌ها را نيز شامل مي‌شود.

در مرحله دوم، مركز، داده‌هاي دريافتي را به‌شيوه اصلي نظام كريس پردازش كرده و بر روي كاربرگه ورود اطلاعات كريس منتقل و سپس به‌منظور ذخيره و استفاده در پايگاه جهاني اطلاعات كريس به مركز آن در رُم ارسال مي‌كند (:3 49). اطلاعات ارسالي پس از بازنگري و اعمال تغييرات لازم در مركز هماهنگي كريس، در پايگاه جهاني وارد شده و اشكالات موجود در پردازش داده‌ها، به‌عنوان بازخورد، جهت تصحيح امر پردازش به‌اطلاع مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي مي‌رسد (:7 1-3).

 

مآخذ :1) با مركز اسناد و مدارك علمي و تحقيقاتي كشاورزي آشنا شويد. تهران: مركز اسناد و مدارك علمي و تحقيقاتي كشاورزي، ]بي‌تا[؛ 2) علاقبندراد، مجتبي. آشنايي با نظام‌هاي بين‌المللي اطلاعات كشاورزي. تهران: مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي، 1366؛ )3 عمومي، ترانه. "كاريس چيست". آگاهي‌نامه كشاورزي. دوره پنجم، 3 و 4 (پاييز و زمستان 1367): 49-50؛ )4 فائو. "آشنايي با كريس، نظام اطلاعاتي تحقيقات جاري كشاورزي". ترجمه علي جلالي ديزجي. فصلنامه كتاب. دوره ششم، 1 (بهار 1374): 79-96؛ 5) گرامي، عباس. آشنايي با اگريس و كريس (AGRIS/CARIS). ترجمه شهلا مصطفوي و اكرم رزاقي. تهران: مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي، 1374؛ )6 گرامي، عباس؛ رزاقي، اكرم. با مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي آشنا شويد. تهران: مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي، ؛1374

7) CARIS Coordinating Centre. Notes on the First input from Iran (TRN IR 7800001-20). Rome: CARIS Coordinating Centre, [1989?].

          علي جلالي ديزجي



[1]. Current Agricultural Research Information System (CARIS)

[2]. Research Priorities for the Economic Development of Africa

[3]. Agricultural Development Conference

[4]. Technical Advisory Committee (TAC)

[5]. Systems and Projects Development Branch, Library and Documentation Systems Division

[6]. AGROVOC

[7]. CARIS/ISIS

[8]. CARIS/MINISIS

[9]. International Development Research Centre (IDRC)

[10]. CARIN

[11]. Search interface

 
بازگشت به فهرست مقالات ك