Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات م

 

 

مان، مارگارت. مارگارت مان[1] ، معلم هوشمند و خلاق امريكايي، آموزش فهرستنويسي را متحول ساخت. >مجله كتابداري استراليا<[2]  او را در آگهي درگذشتش چنين توصيف كرد: "يكي از برجسته‌ترين كتابداران قرن بيستم".

وي در 9 آوريل 1873 در سيدار رپيدز[3]  واقع در ايالت آيووا به‌دنيا آمد. بعد از پايان تحصيلاتش در دبيرستان انگلوود شيكاگو در 1893، به گروه آموزش مؤسسه آرمور در شيكاگو، كه مديريت آن را كاترين شارپ برعهده داشت، وارد شد. آرمور يكي از چهار مدرسه كتابداري بود كه بين سال‌هاي 1887 و 1893 تأسيس شدند. همچنين نخستين مدرسه كتابداري در غرب ميانه محسوب مي‌شود. داشتن حداقل 20 سال سن و برخورداري از تحصيلات دبيرستاني، از شرايط ورود به اين مؤسسه بود. مواد آزمون ورودي را آشنايي با نويسندگان و آثارشان (به زبان‌هاي فرانسوي، آلماني، لاتين، يوناني، و انگليسي)، اطلاعات تاريخي، و آگاهي از رويدادهاي جاري تشكيل مي‌داد. دانشجويان در طول تحصيل سالانه‌شان چهل ساعت در هفته آموزش مي‌ديدند و در صورت موفقيت در اين دوره به اخذ گواهينامه نايل مي‌شدند. آنها علاوه بر حضور در كلاس‌ها، به‌كار نزد كاركنان مختلف كتابخانه مي‌پرداختند و هر هفته ساعاتي را صرف كار براي مؤسسه مي‌كردند.

مان، يكي از 12 نفري بود كه از ميان 22 نفر داوطلب، موفق به گذراندن امتحان ورودي آرمور شدند. وي نخستين سال دوره را با نمرات عالي گذراند و به‌عنوان فهرستنويس كتابخانه جديدِ ده هزار جلديِ مؤسسه استخدام شد. در همان زمان او دومين سال تحصيل خود را در مدرسه كتابداري آرمور شروع كرد و تا 1986 فهرستنويسي را در آرمور و دوره‌هاي تابستاني دانشگاه ويسكانسين آموزش مي‌داد.

در سپتامبر 1897، آرمور به دانشگاه ايلينويز (با عنوان مدرسه كتابداري دانشگاه ايالتي ايلينويز[4] ) منتقل شد و كاترين شارپ سمت مديريت مدرسه و رياست كتابخانه‌هاي دانشگاه را برعهده داشت. مان نيز مدرس اين مدرسه شد. دروس فهرستنويسي و استفاده از اسناد دولتي در كار مرجع در نوع خود بي‌سابقه بود. او بخش فهرستنويسي كتابخانه دانشگاه را سازماندهي و سرپرستي، و در 1990 عنوان دستيار رئيس كتابخانه را احراز كرد.

مان در 1903 مدير بخش فهرستنويسي كتابخانه كارنگي واقع در دانشگاه پيتسبورگ شد و در آنجا فهرست رده‌اي كتابخانه را براي انتشار آماده ساخت كه نمونه‌اي به‌ياد ماندني بود و سال‌ها ابزار مرجع ارزنده‌اي به‌شمار مي‌رفت. وي در طول سال‌هاي اقامتش در دانشگاه پيتسبورگ در مدرسه كتابداري به‌طور منظم به تدريس فهرستنويسي پرداخت؛ همچنين در دانشگاه وسترن رزرو در كليولند، و در ريورسايد واقع در كاليفرنيا تدريس كرد؛ به ايراد سخنراني پرداخت و آثاري تاليف نمود؛ و خدمت در انجمن كتابداران امريكا را آغاز كرد. در 1896، زماني كه كاترين شارپ عضو شوراي مركزي بود، مان به عضويت انجمن كتابداران امريكا، با شماره عضويت 1527، درآمد. وي در سال‌هاي 1909 و 1910 رياست بخش فهرستنويسي انجمن كتابداران امريكا را برعهده داشت. از 1910 تا 1913 عضو كميته قواعد فهرستنويسي براي كتابخانه‌هاي كوچك بود. در 1912 نخستين دوره از سه دوره پنج ساله به عضويت در شوراي مركزي انجمن كتابداران امريكا انتخاب شد. در 1914 هيئت اجرايي انجمن به‌منظور مطالعه هزينه و روش‌هاي فهرستنويسي او را به عضويت در كميته ويژه‌اي درآورد. در 1917 به عضويت در كميته مشورتي رده‌بندي دهدهي (براي مدت يك‌سال) درآمد و در همان سال عضو كميته قواعد فهرستنويسي شد. وي تا 1932 به جز يك وقفه سه ساله، در اين كميته خدمت كرد. انجمن كتابداران امريكا> فهرست سرعنوان‌هاي موضوعي براي فهرست نوجوانان<[5]  او را در 1916 منتشر كرد.

 

در 1919 هريسون كرِيور، كه مان، در پيتسبورگ، تحت‌سرپرستي وي كار مي‌كرد، مجددآ او را در نيويورك در كتابخانه انجمن‌هاي مهندسي متحد[6]  نيويورك استخدام كرد.

مان از فهرست‌ها و مجموعه‌هاي مجزاي اين انجمن‌ها، مجموعه‌اي واحد به‌وجود آورد كه بر اساس شماره‌هاي نسبتآ كوتاه ديويي مرتب شده بود، به اين ترتيب يك فهرست رده‌اي ايجاد كرد كه برمبناي رده‌بندي دهدهي جهاني تنظيم شده بود. در طي اين سال‌ها او دست‌اندركار شكل دادن يك نظام واحد براي گروه‌هاي فهرستنويسي منطقه بود. مساعي او به تشكيل شوراي گروه‌هاي منطقه‌اي انجمن كتابداران امريكا[7]  انجاميد.

مان كه از 1920 تا 1924 در كميته آموزش كتابداري فعال بود، در سال‌هاي 1921-1922 براي پر كردن خلاء به عضويت هيئت اجرايي انجمن كتابداران امريكا منصوب شد. او همچنين در سال‌هاي1923-1924 در كميته مراسم پنجاهمين
سالگرد تأسيس انجمن كتابداران خدمت كرد.

در 1923، در پي كار بازسازي كتابخانه‌هاي آسيب ديده فرانسه در جنگ جهاني اول توسط كميته امريكايي براي فرانسه جنگ‌زده[8] ، انجمن كتابداران امريكا يك مدرسه كتابداري در فرانسه ايجاد كرد. در 1924 سارا بوگله مدير مدرسه كتابداري و دوست مان در پيتسبورگ، از وي خواست در مدرسه كتابداري پاريس به تدريس بپردازد. دانشجويان بين‌المللي اين مدرسه به زبان فرانسه آموزش مي‌ديدند و دروسي را طي 8 ماه مي‌گذراندند و به‌دنبال آن يك دوره تابستاني را به مدت شش هفته طي مي‌كردند. درس‌ها همچون بيشتر مدارس امريكايي آن زمان به‌صورت بخش‌هاي مجزا تدريس نمي‌شد، بلكه هر درس طيف وسيعي از موضوعات را شامل مي‌شد. به‌عنوان مثال درس فهرستنويسي مان مشتمل بود بر كار با مجموعه قواعد فهرستنويسي انجمن كتابداران امريكا و فرانسه، نظام‌هاي رده‌بندي دهدهي ديويي، برونه[9] ، كاتر، كتابخانه كنگره، رده‌بندي دهدهي جهاني، رف‌نويسي، و تهيه فهرست‌هاي رده‌اي و فرهنگي.

هنگامي كه مان در 1926 به ايالات متحده برگشت، ويليام وارنر بيشاپ مدرسه كتابداري جديدي در دانشگاه ميشيگان واقع در آن آربر داير كرده بود. اين دو از زماني كه بيشاپ مدرس آرمور بود همديگر را مي‌شناختند. در سال‌هاي بعد آنها به‌اتفاق در شوراي مركزي انجمن كتابداران امريكا و كميته قواعد فهرستنويسي خدمت مي‌كردند. بيشاپ، مان را در برابر حاميان تغييرات دائمي در مجموعه قواعد فهرستنويسي پشتيبان خود يافت. در 1923 بيشاپ رياست كميته (بعدآ به كميته فهرستنويسي موسوم شد) را ترك كرد و مان به‌جاي او منصوب گرديد.

علاقه بيشاپ به يافتن مدرسان لايق براي مدرسه، او را به سمت مان سوق داد. مان تا 1926 در عرصه بين‌المللي، هم به‌عنوان فهرستنويس و هم به‌عنوان معلم فهرستنويسي شناخته شده بود. بيشاپ در گزارشي به رئيس دانشگاه ميشيگان درباره صلاحيت‌هاي مان چنين نوشت: "بدون استثنا هر كسي در كشور مي‌گويد كه خانم مارگارت مان، كه اكنون فهرستنويسي و رده‌بندي... را در پاريس آموزش مي‌دهد... بهترين معلمي است كه در اين موضوعات پيدا مي‌شود. من هم با اين عقيده قلبآ موافقم برخي موانع براي انتصاب او وجود دارد... مهم‌ترين آنها، اين واقعيت است كه او شخصآ هيچگونه تحصيل دانشگاهي ندارد. من فكر مي‌كنم كه دانشگاه ميشيگان آنقدر بزرگ باشد كه بهترين معلمان را صرف‌نظر از درجه دانشگاهي آنها به‌استخدام خود درآورد... باوجود بي‌بهره بودن از تحصيلات دانشگاهي، او يكي از با مطالعه‌ترين افرادي است كه من در تمام عمرم ديده‌ام". متعاقبآ يكي از سه پست تمام وقت در مدرسه جديد به او پيشنهاد شد.

شهرت مان از يك‌سو عمدتآ ناشي از امتياز او در تدريس فهرستنويسي است، و از سوي ديگر نظريات او در باب اين درس و روش‌هاي انتقال آن است. سازمان درس او در پاريس امروزه نيز تا وقتي با ساير روش‌هاي فهرستنويسي مقايسه نشده باشد، نامتعارف به‌نظر نمي‌رسد. سه مدرسه‌اي كه به‌دنبال مدرسه كتابداري ديويي در آلباني ـ پرَت] نيويورك[، دركسل، و آرمور ـ داير شدند، با كتابخانه‌هاي عمومي اماني در ارتباط بودند. اين سه مدرسه گرچه نتوانستند منابع يك كتابخانه دانشگاهي بزرگ را به دانشجويان عرضه كنند، اما توانستند امكان تمرين عملي امور جاري كتابخانه را فراهم نمايند. آنها به پيروي از نخستين برنامه مدرسه ديويي، بيشتر بر فنون تأكيد داشتند، تا حدي كه به نظر مي‌رسيد اصول را فراموش كرده‌اند. بيشترين تأكيد مان بر نياز فهرستنويسان به پرورش قدرت قضاوت انتقادي و توانايي اجرايي‌شان بود و بر فعاليت‌هايي كه از نظر او ماهيت دفتري داشتند كمتر پافشاري و تأكيد مي‌كرد. وي مي‌نويسد: "تأكيد بر جزئيات فني هرگز فهرستنويس خوب نمي‌سازد". به‌نظر او فهرست كتابخانه ابزار خدمت كارمندان كتابخانه و استفاده‌كنندگان بود و سعي مي‌كرد كه هر وجه از موضوع را در ارتباط با نيازهاي استفاده‌كنندگان آموزش دهد.

در 1926 با درخواست شوراي آموزشي كتابداري، تأليف كتابي در زمينه فهرستويسي به او واگذار شد، كه يكي از هفت متن درسي پايه بود كه نظارت آن با انجمن كتابداران امريكا بود و بودجه آن را بنياد كارنگي تأمين مي‌كرد. انجمن كتابداران امريكا >مقدمه‌اي بر فهرستنويسي و رده‌بندي كتاب‌ها<[10]  را در 1928 به‌صورت پلي‌كپي و در 1930 به شكل چاپي منتشر كرد. ويرايش دوم اين اثر در 1943 منتشر شد. اين كتاب پس از انتشار، به‌عنوان يك اثر كلاسيك شناخته شد و اعتباري كسب كرد كه هنوز هم ادامه دارد.

كتاب مان متأثر از ساختار درس وي بود. به‌نظر وي آموزش فهرستنويسي مي‌بايست با بررسي كتاب‌ها شروع شود، زيرا معتقد بود كه بهتر است دانشجويان پيش از دانستن فنون كتابداري، با كتاب‌ها آشنا شوند. كتاب به موضوع
مي‌پرداخت و دانشجويان رده‌بندي و استفاده از سرعنوان‌هاي موضوعي را ياد مي‌گرفتند؛ به‌دنبال آن، فهرستنويسي، و سپس موضوعات مربوط به اداره بخش فهرستنويسي قرار گرفته بود. گرچه مان به تمرين آزمايشگاهي دانشجويان اعتقاد داشت، اما به نظر وي مجموعه برگه‌ها مي‌بايست توسط ماشين‌نويس‌ها آماده مي‌شد. ظاهرآ وي از نخستين مدرسان كتابداري بود كه از وسايل سمعي و بصري در آموزش فهرستنويسي، و از دستگاه نمايش بازتابي به‌منظور نشان دادن صفحه عنوان كتاب‌ها روي پرده استفاده كرد.

در اواخر دهه 1920، بيشاپ در مشكلات فهرستنويسي كتابخانه واتيكان درگير شد. مان نيز به‌عنوان مشاور فهرستنويسي او خدمت مي‌كرد و چند فهرستنويس را كه از كتابخانه واتيكان به دانشگاه ميشيگان فرستاده بودند تربيت كرد. او وضعيت فهرستنويسي و رده‌بندي كتابخانه كالج معلمان دانشگاه كلمبيا را ارزيابي كرد، و اين ارزيابي به تجديدنظر در فهرست آنجا انجاميد.

در 1931 هيئت اجرايي انجمن كتابداران امريكا، او را به عضويت در كميته‌اي درآورد كه وظيفه آن بررسي امكان فهرستنويسي مشترك ميان كتابخانه‌هاي تحقيقاتي بود. پروژه فهرستنويسي مشترك با بودجه شوراي آموزش عمومي و به‌دنبال اين بررسي آغاز شد. مان در 1932، با استفاده از بورس بنياد كارنگي در جريان فرصت مطالعاتي يك‌ساله، به مطالعه آموزش كتابداري در اروپا پرداخت.

مان در 1938، در سن 65 سالگي بازنشسته شد، ولي تا 1942 به‌فعاليت خود در كميته تجديدنظر در قواعد فهرستنويسي[11]  انجمن كتابداران امريكا ادامه داد. در 1945 به

چولا ويستا[12] ، كاليفرنيا رفت و در 22 اوت 1960 درگذشت.

 

 

مأخذ:

1) Grotzinger, Laurel A. "Mann, Margaret". Dictionary of American Library Biography, 1978.

   

             كانستنس راينهارت[13]  (WELIS)

 

                ترجمه سيمين قطبي

 

 



[1]. Margaret Mann

[2]. Australian Library Journal

[3]. Cedar Rapids  

[4]. University of Illinois State Library School  

[5]. List of Subject Headings for a Juvenile Catalog

[6]. United Engineering Societies Library

[7]. ALA'S Council of Regional Groups  

[8]. American Committee for Devastated France  

[9]. Brunet  

[10]. Introduction to Cataloguing and the Classification of Books

[11]. Catalog Code Revision Committee  

[12]. Chula Vista  

[13]. Constance Rinehart

 

 

بازگشت به فهرست مقالات م