Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات م

 

 

مجموعه‌سازي تعاوني. مجموعه‌سازي تعاوني عبارت است از همكاري، هماهنگي، يا مشاركت در توسعه و مديريت مجموعه‌ها توسط دو يا چند كتابخانه كه به‌اين منظور با يكديگر توافق مي‌كنند (1). مترادف‌هاي ديگري نيز براي اين مفهوم وجود دارد، چنانكه در1943 در> واژه‌نامه اصطلاحات كتابداري انجمن‌كتابداران امريكا<[1]  تحت‌عنوان "انتخاب تعاوني كتاب"[2]  (2) و در جديدترين ويرايش >واژه‌نامه كتابداران هارود<[3]  ذيل عنوان "گردآوري تعاوني"[4]  مطرح و چنين تعريف شده است: "نظامي براي هماهنگ‌سازي و نظم بخشيدن به مجموعه‌سازي ميان دو يا چند سازمان گردآورنده اسناد (كتابخانه، آرشيو، يا مركز پردازش مدارك) در سطح محلي، منطقه‌اي، ملي يا بين‌المللي، با اطمينان از اينكه يك نسخه از هر اثر در منطقه جغرافيايي مربوط نگهداري شود (3).

از آنجا كه در مجموعه‌سازي تعاوني ارزيابي نقاط قوت و ضعف مجموعه مهم است، در تعريف يادشده نيز آمده است كه كتابخانه‌ها براي هماهنگ‌سازي فعاليت‌هاي مجموعه‌هاي خود، بايد در زمينه ارزيابي مجموعه نيز فعاليتي فراتر از حد معمول داشته باشند. چنانكه در بخش طرح‌هاي پيشگام در مجموعه‌سازي تعاوني ملاحظه خواهد شد، در بخشي از متون و منابع، ارزيابي مجموعه به‌جاي گام اوليه و احتمالي، به عنوان اصل و اساس مجموعه‌سازي تعاوني مطرح مي‌شود. هرچند كه مجموعه‌سازي تعاوني در اغلب موارد به‌صورت غيررسمي در ميان كتابخانه‌ها به اجرا درمي‌آيد، وجود "توافق‌نامه" يا "نظام" ]معيني[ براي مجموعه‌سازي تعاوني بر اساس آگاهي از موجودي كتابخانه‌ها، در هر دو تعريف و در اين مقاله ضروري قلمداد مي‌شود.

دلايل مجموعه‌سازي تعاوني. دليل اصلي مجموعه‌سازي تعاوني استفاده مؤثرتر از امكانات موجود براي مجموعه‌سازي كتابخانه‌هاست. تأمين مالي براي خريد مواد كتابخانه‌اي مي‌تواند اصلي‌ترين منبع محسوب شود، اما امكانات موردنياز براي انتخاب، گردآوري، فهرستنويسي، ذخيره، و حفظ و نگهداري نيز از اهميت بسياري برخوردار است. تمايل به انعقاد توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني در اغلب موارد بر اساس دو پيش‌فرض زير قرار دارد:

1) كتابخانه‌ها بدون اين گونه توافق‌نامه‌ها، بي‌آنكه نياز باشد، منابع را به‌صورت تكراري تهيه مي‌كنند و در عوض موارد مهم را ناديده مي‌گيرند، در حالي كه از طريق تعاون مي‌توانند تصميمات منطقي‌تري براي خريد بگيرند كه در عين حال نيازهاي جامعه استفادكنندگان آنها برآورده شود؛ و )2 كتابخانه‌ها مي‌توانند با يكپارچه كردن امكانات مالي خود، منابعي را بخرند كه فراتر از قدرت خريد انفرادي هر يك از آنهاست.

نتيجه نهايي مجموعه‌سازي تعاوني اجتناب از هزينه كردن در عين به حداكثر رساندن امكانات موجود براي استفاده‌كنندگان است. برخي كتابخانه‌ها اين صرفه‌جويي را وسيله‌اي براي كاهش هزينه‌ها تلقي مي‌كنند، اما نزد بيشتر كتابخانه‌ها مجموعه‌سازي تعاوني راهي براي افزايش امكانات مشترك با همان مقدار سرمايه‌گذاري است. متأسفانه، افزايش سريع قيمت مواد كتابخانه‌اي موجب شده است كه كاهش هزينه به‌جاي اينكه موجب بهبود مجموعه شود، تنها كاستي تهيه مواد را تعديل كند.

ملاحظات اجرايي در مجموعه‌سازي تعاوني. مجموعه‌سازي تعاوني به خاطر امكان افزايش دسترسي، ايده جذابي است. لكن اجراي موفقيت‌آميز آن مشروط به تأمين پيش نيازهايي است كه طرفين شراكت بايد آنها را درنظر بگيرند. اين ملاحظه‌ها عبارتند از:


 

انتخاب حوزه‌هاي همكاري. هر توافقي ميان كتابخانه‌هاي شركت‌كننده در مجموعه‌سازي تعاوني بايد حوزه‌هاي مسئوليت گردآوري را به روشني مشخص كند. اين موضوع در شرايطي كه كتابخانه‌ها منابع مالي خود را براي خريد تعاوني منابع كتابخانه، يك كاسه مي‌كنند، كمتر اهميت دارد. در صورت اخير مسئله اساسي، سازوكارهايي است كه بايد براي شناسايي، ارزيابي، و تصميمات خريد به‌كار گرفته شوند. عوامل احتمالي عبارتند از:

1. هزينه. كتابخانه‌ها توافق مي‌كنند خريدهاي بالاتر از يك بهاي معين، بين كتابخانه‌هاي شركت‌كننده به بحث گذاشته شود.

2. زمينه موضوعي. مسئوليت مجموعه‌سازي در موضوع‌هاي مختلف بايد بين كتابخانه‌هاي همكار تقسيم شود. اين‌گونه تقسيم مسئوليت زماني نتيجه مطلوب مي‌دهد كه موضوع توسط متخصصان يا با استفاده از طرح‌هاي رده‌بندي به روشني تعريف شود. تعريف زمينه‌هاي بين رشته‌اي مانند پيري‌شناسي[5]  يا مطالعات زنان، كه مستلزم گردآوري منابع در

رشته‌هاي علمي متعددي هستند و در طرح‌هاي رده‌بندي سنتي، رده خاصي به آنها اختصاص نيافته است، در تواففنامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني بسيار مشكل‌تر است.

3. حوزه جغرافيايي. در بسياري از توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني مسئوليت گردآوري، بر حسب حوزه جغرافيايي تقسيم مي‌شود. يك كتابخانه مي‌تواند گردآوري جامع كليه عناوين منتشر شده در يك حوزه جغرافيايي (منطقه، كشور، واحد وسيع‌تر جغرافيايي) يا تمامي عناوين منتشر شده درباره يك حوزه جغرافيايي را بر عهده بگيرد. با توجه به اينكه يك عنوان ممكن است در چند مكان منتشر شود و يا به حوزه‌هاي جغرافيايي متعددي مربوط باشد، اين‌گونه تقسيم كار قواعد نسبتآ سختي براي تعيين مسئوليت ايجاب مي‌كند. مراكز مطالعات منطقه‌اي، غالبآ مبتكر و پشتيبان توافق‌نامه‌هاي تعاون در ميان كتابخانه‌ها هستند.

4. زبان. تقسيم مسئوليت بر حسب زبان زير مجموعه تقسيم برحسب حوزه جغرافيايي محسوب مي‌شود، اما در برخي اوضاع و احوال (مثلا در مورد قدرت‌هاي استعماري سابق با مستعمرات آنها) نياز كتابخانه را بهتر مي‌تواند برطرف كند.

5. شكل. زماني كه شكل رسانه مطرح باشد، مي‌تواند اساس توافق‌نامه همكاري قرار بگيرد. براي مثال يك كتابخانه نگهداري مجموعه جامعي از فايل‌هاي ماشين‌خوان، و كتابخانه ديگر، گردآوري پايان‌نامه‌ها را بر عهده مي‌گيرد.

6. انتخاب عنوان‌هاي منفرد. وجود فهرست‌هاي كتابخانه‌ها در اينترنت، مجموعه‌سازي عنوان به عنوان را بيش
از گذشته امكان‌پذير ساخته است. كتابخانه‌هاي همكار مي‌توانند توافق كنند در حوزه‌هاي معين در صورتي كه يكي منبعي را تهيه كند، ديگران آن را تهيه نكنند.

7. شرح تفضيلي هماهنگ از نيازهاي اطلاعاتي براي سفارش به شرط تأييد. جديدترين طرحي كه براي مجموعه‌سازي تعاوني پيشنهاد مي‌شود، تهيه مختصات كلي "سفارش به شرط تأييد" به‌صورت هماهنگ است تا نسخه‌هاي تكراري كاهش يابند و عناوين مهم از دست نروند. اهايو لينك[6]  (4) و شبكه مثلث كتابخانه‌هاي پژوهشي[7]  ()5 طرحي براي اين هماهنگي ارائه داده‌اند و از سپتامبر 2001 پيش‌طرح‌هاي مشترك را تحليل و عرضه كرده‌اند، اما طرح هنوز به اجرا درنيامده است.

8. تركيب موارد فوق. عوامل فوق مانعه‌الجمع نيستند. توافق‌نامه مجموعه‌سازي تعاوني مي‌تواند مسئوليت گردآوري را به‌صورت جزئي نيز تقسيم كند، به اين ترتيب كه يك كتابخانه پايان‌نامه‌هاي استراليا در موضوع ادبيات انگليس را گردآوري كند و كتابخانه ديگر به گردآوري نشريات ادواري در زمينه پرورش حيوانات به زبان كره‌اي بپردازد.

مجموعه‌سازي تعاوني زماني بهترين نتيجه را مي‌دهد كه هر كتابخانه مسئوليت حوزه‌اي را بر عهده گيرد كه نياز استفاده‌كنندگان آن كتابخانه را بهتر برآورده كند و كتابخانه موجودي قابل ملاحظه‌اي در آن حوزه داشته و يا از تخصص ويژه‌اي در زمينه انتخاب، گردآوري، و پردازش اين‌گونه منابع برخوردار باشد. مجموعه‌سازي تعاوني طبيعتآ به منابع پراستفاده كتابخانه محدود نمي‌شود و از آنجا كه كتابخانه‌ها بايد به تعهد خود در قبال اشتراك منابع با ساير شركا پايبند بمانند، معمولا تعريف دقيقي از منابع پراستفاده ارائه مي‌دهند. اگر منبعي پراستفاده محسوب شود، كتابخانه در عين پايبندي به تعهدات مربوط به مجموعه‌سازي تعاوني، بايد جهت اجتناب از نارضايتي استفاده‌كنندگان خود، به خريد نسخه‌هاي تكراري از آن منبع اقدام نمايد.

زيرساخت. مجموعه‌سازي تعاوني براي نيل به موفقيت، نياز به زيرساخت تفصيلي دارد. هر چند كه بيشتر موافقت‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني به منابع كم استفاده مربوط مي‌شود، اما كتابخانه‌ها بايد استفاده‌اي براي اين منابع پيش‌بيني كنند و يا از خريد آنها به كلي صرف‌نظر كنند.

1. كنترل كتابشناختي. كتابخانه‌هايي كه به مجموعه‌سازي تعاوني مي‌پردازند، بايد كنترل كتابشناختي منابع خود را داشته باشند تا استفاده‌كنندگان كتابخانه‌هاي عضو از منابع آنها آگاهي داشته باشند. اين كتابخانه‌ها بايد فهرست يا ابزارهاي ديگري براي بازيابي منابع خود تهيه كنند. بهترين راه‌حل، فهرستنويسي كامل است، اما فهرستنويسي مختصر يا مشترك نيز بهتر از هيچ است.

2. تعيين حد دسترس‌پذيري منابع. توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني بر ضرورت اطلاع ساير كتابخانه‌ها از منابع دسترس‌پذير، مي‌افزايد. در پايين‌ترين سطح، استفاده‌كنندگان ناچارند براي اطلاع از منابع كتابخانه ديگر به آن مراجعه كنند. لكن بيشتر كتابخانه‌ها اطلاعات مفصلي در مورد موجودي خود در اختيار جهان خارج قرار مي‌دهند. پيش از پيدايش دسترسي پيوسته، كتابخانه‌ها اطلاعات كتابشناختي موجودي خود را در فهرستگان‌ها، فهرست‌هاي مشترك نشريات ادواري، و ساير ابزارهاي تخصصي بازيابي وارد مي‌كردند. براي مثال >فهرستگان ملي انتشارات قبل از 1956<[8]  (6) كوشيد ركوردهاي فهرستنويسي كليه منابع موجود در كتابخانه‌هاي ايالات متحده امريكا قبل از 1956 را دربرگيرد. توجه اصلي اُ.سي.ال.سي. و گروه كتابخانه‌هاي پژوهشي (آر.ال.جي.)[9]  نيز، در ابتدا پشتيباني فهرستنويسي بود. اما چون ركوردهاي آنها موجودي كتابخانه‌ها را نيز نشان مي‌دادند، براي اشتراك منابع و مجموعه‌سازي تعاوني هم به‌كار رفتند. ابتدا اين اطلاعات تنها در اختيار كاركنان كتابخانه‌ها قرار داشت. مركز كتابخانه‌هاي پژوهشي (سي.آر.ال.)[10]  ركوردهاي فهرستنويسي منابع خود را ادغام و در دسترس كتابخانه‌هاي عضو قرار داد تا همراه با فهرست كتابخانه خود يا جداگانه در اختيار استفاده‌كنندگان قرار دهند. در دهه 1990 با ظهور وب جهان‌گستر، بيشتر كتابخانه‌ها فهرست‌هاي خود را از طريق وب دسترس‌پذير ساختند و افزون بر اين، پايگاه‌هاي وسيع اطلاعات كتابشناختي (اُ.سي.ال.سي. و آر.ال.جي.) با ميليون‌ها ركورد كتابشناختي و موجودي خود، از طريق اينترنت نه فقط در دسترس كتابخانه‌ها، بلكه در اختيار استفاده‌كنندگان قرار گرفتند. در هيچ مقطعي از تاريخ كتابداري، اطلاع استفاده‌كنندگان از دسترس‌پذيري منابع موردنياز، تا به اين حد آسان نبوده است.

3. تحويل مدرك. در اغلب موارد كتابخانه همكار در طرح مجموعه‌سازي تعاوني منابع را به استفاده‌كنندگان كتابخانه ديگر تحويل مي‌دهد. اين گونه استفاده، در برخي موارد تابع قوانين متداول امانت بين كتابخانه‌اي است، اما بسياري از توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني، تصميمات اختياري در مورد منابع مشترك تحت شمول توافق‌نامه را نيز دربرمي‌گيرند. نزديكي جغرافيايي، تحويل فيزيكي مدرك را تسهيل مي‌كند. سيستم‌هاي تحويل مدارك ديجيتالي مانند آريل[11]  متعلق به آر.ال.جي. تحويل سريع مقالات، فصل‌هاي كتاب‌ها، و ساير مدارك كم حجم را به مقصدهاي بسيار دور به راحتي امكان‌پذير مي‌كنند (7).

مسائل سياسي. مهم‌ترين مسائل در مجموعه‌سازي تعاوني مسائل سياسي است. موضوع‌هاي مربوط به گردآوري و زيرساخت‌ها، به‌ويژه در شرايطي كه ساختارهاي اوليه براي اشتراك منابع از پيش وجود دارد، معمولا به راحتي حل مي‌شوند. كتابخانه‌هايي كه وارد توافقات مجموعه‌سازي تعاوني مي‌شوند، با مسائل سياسي متعددي روبه‌رو هستند كه برخي در تمام طول توافق باقي مي‌ماند.

1. تحليل هزينه ـ سودمندي توسط كتابخانه‌هاي عضو. در بيشتر موارد مهم‌ترين دليل عضويت در توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني كاهش هزينه‌هاي مجموعه‌سازي است و بسياري از كتابخانه‌ها مي‌خواهند اثبات كنند كه مجموعه‌سازي تعاوني از نظر اقتصادي برايشان امتياز دارد. هزينه‌هاي كتابخانه‌هايي كه مسئوليت گردآوري منابع در حوزه‌هاي مختلف موضوعي، زباني، جغرافيايي، و غيره را بر عهده مي‌گيرند، معمولا فرق مي‌كند. افزون بر اين، كتابخانه‌هاي عضو به مجموعه گردآمده به‌صورت مشترك در ساير كتابخانه‌ها مي‌توانند كمتر يا بيشتر علاقه داشته باشند. براي مثال يك كتابخانه دانشگاهي كه علاقه چنداني به مطالعات منطقه‌اي يا منابع زبان خارجي ندارد، براي شركت در توافق‌نامه مجموعه‌سازي تعاوني براي گردآوري جامع منابع خارجي مناسب نيست. بسياري از كتابخانه‌هايي كه وارد توافق‌نامه مشاركت مي‌شوند يا براي گردآوري در مراكزي مانند سي.آر.ال. سرمايه‌گذاري مي‌كنند، همه ساله به بررسي و تعيين ميزان استفاده اعضاي خود از منابع ساير مجموعه‌ها مي‌پردازند. كتابخانه ممكن است از طريق اين گونه تحليل‌ها به اين نتيجه برسد كه روش سنتي امانت بين كتابخانه‌اي يا خريد از مراكز تجاري تأمين مدرك استفاده از منابع را بهتر از مجموعه‌سازي تعاوني ممكن مي‌كند.

2. از دست دادن كنترل. كتابخانه‌ها با عضويت در توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني ممكن است مجبور به خريد منابعي شوند كه در حالت عادي خارج از گردونه مجموعه‌سازي‌شان قرار دارند. افزون بر اين، استفاده‌كنندگان ممكن است با تصميم كتابخانه براي نخريدن منابع بر اساس توافق و استفاده از روش تحويل مدرك يا مراجعه به كتابخانه ديگر مخالف باشند.

3. از دست دادن درآمد. مجموعه‌سازي تعاوني در غالب موارد مستلزم اشتراك منابع ميان كتابخانه‌ها، از طريق تحويل مدرك به‌صورت رايگان است. اين خدمات رايگان مي‌تواند به كاهش درآمد كتابخانه‌هايي منجر شود كه امانت بين‌كتابخانه‌اي را با دريافت هزينه انجام مي‌دهند.

4. دغدغه دوام. توافق براي مجموعه‌سازي تعاوني با اين انتظار انجام مي‌گيرد كه اين توافق‌ها ثبات و تداوم داشته باشند. كتابخانه از تهيه برخي منابع با اين تصور خودداري مي‌كند كه آنها را در كتابخانه ديگري در دسترس خواهد داشت. حال اگر كتابخانه ديگر با تغيير مديريت يا به‌دليل تغيير نيازهاي استفاده‌كنندگان اصلي، تمايل خود را به مجموعه‌سازي تعاوني از دست بدهد، براي كتابخانه نخست وضع دشواري پيش مي‌آيد. با تغيير توجه دانشگاه‌ها و مراكز آموزشي، كتابخانه‌هاي وابسته به اين مراكز نيز ناگزير به ايجاد تغيير در منابع انتخابي هستند. اين امر نيز بر توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني اثر مي‌گذارد. از آن گذشته، توجهي كه در حال حاضر به گردآوري منابع الكترونيكي وجود دارد، چنانكه در بخش‌هاي آتي نيز اشاره خواهد شد، بر مجموعه‌سازي تعاوني منابع چاپي تأثير منفي داشته است.

5. هزينه‌هاي بالاسري. مجموعه‌سازي تعاوني هزينه‌هايي را به‌طور مستقيم يا غيرمستقيم به كتابخانه‌ها تحميل مي‌كند. هزينه‌هاي مستقيم شامل هزينه منابعي است كه كتابخانه در شرايط ديگر آنها را نمي‌خريد. همچنين پيچيده‌تر شدن اموري مانند انتخاب، سفارش و پردازش منابع، و كارهاي مستمر نظير جلسه‌ها و مذاكرات مربوط به توافق‌نامه‌ها، هزينه‌هاي مستقيم دربردارد. هزينه‌هاي غيرمستقيم، شامل مواردي مانند افزايش خدمات تحويل مدرك و هزينه كاوش سايت‌ها مي‌شود. از اين‌رو، موفقيت مجموعه‌سازي تعاوني در گرو توجه و مواظبت مداوم اعضاست. توافق اوليه، هرچند كه در تنظيم آن توجه و دقت شده باشد، نيازمند تعديل و پشتيباني مستمر سياسي است. اثبات مفيد بودن و يا حتي تلقي مفيد بودن توسط جامعه استفاده كننده به پشتيباني سياسي از توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني كمك مي‌كند.

 


سه موضوع مرتبط. سه موضوعي كه در زير به آنها اشاره مي‌شود براي مجموعه‌سازي تعاوني پيامدهايي دارند.

1. نگهداري آخرين نسخه. بيشتر طرح‌هاي‌مجموعه‌سازي تعاوني براي گردآوري منابع جديد هستند. اما نگهداري آخرين نسخه از يك اثر در يك حوزه جغرافيايي يا كنسرسيوم نيز براي توان مجموعه پيامدهايي دارد. با توجه به اين اصل كه از دست دادن امكان دسترسي حتي به يك منبع نيز، به‌ويژه با توجه به هزينه‌هاي گردآوري و سازماندهي آن، بسيار اهميت دارد، كتابخانه‌هايي كه برخي منابع را به‌دليل مشكل نگهداري يا محدوديت فضا از مجموعه خارج مي‌كنند، بهتر است ابتدا بررسي كنند اين آخرين نسخه است يا نه؛ و اگر هست در تصميم براي وجين آن تجديدنظر كنند. در برخي موارد، كتابخانه‌هايي براي انبار كردن منابع وجود دارند كه به نگهداري منابع تك نسخه‌اي مي‌پردازند تا از دسترس‌ناپذيري اين منابع جلوگيري شود. نمونه اين كتابخانه‌ها، كتابخانه واسپاري ملي در كوئوپيو[12]  در فنلاند است (8).

 

2. فدراسيون بين‌المللي انجمن‌ها و مؤسسات كتابداري و اصل دسترس‌پذيري جهاني به انتشارات. فدراسيون بين‌المللي انجمن‌ها و مؤسسات كتابداري (ايفلا)* در هدايت و هماهنگ‌سازي فعاليت‌هاي كتابخانه‌ها در سراسر جهان نقش مهمي دارد. يكي از برنامه‌هاي اصلي ايفلا دسترس‌پذيري جهاني به انتشارات (يو.اِي.پي.)* است كه مركز آن در بوستون اسپا[13]  در بريتانياي كبير قرار دارد. هدف يو.اِي.پي. عبارت است از دسترس‌پذير ساختن منابع منتشر شده (يعني دانش مضبوط منتشر شده براي استفاده عموم) در گسترده‌ترين حد ممكن، براي استفاده‌كنندگان موردنظر، در هر زمان و مكان، و در هر شكلي است كه به آن نياز دارند (9). ايفلا براي پيشبرد اين هدف متعالي و در واقع دست‌نيافتني، از اين اصل كليدي خود كمك مي‌گيرد كه كتابخانه‌هاي ملي بايد مسئوليت خدمات كتابخانه‌اي شامل فراهم‌آوري، فهرستنويسي (كنترل كتابشناختي جهاني كه يك برنامه اصلي ديگر است)، امانت، و حفظ و نگهداري كليه انتشارات ملي را در كشور خود بر عهده گيرند. افزون بر اين، كتابخانه ملي بايد بتواند از طريق قانوني كه ناشران را ملزم به تحويل يك يا چند نسخه رايگان به كتابخانه ملي مي‌كند (واسپاري قانوني) و يا بر اساس آن كتابخانه ملي مسئوليت حق مؤلف را برعهده مي‌گيرد، منابع ياد شده را تهيه نمايد. مطالب ياد شده اين تصور را پيش مي‌آورد كه يو.اِي.پي. مسئوليت اصلي مجموعه‌سازي تعاوني در مقياس جهاني را بر عهده دارد و با فراهم كردن امكان دسترس‌پذيري و اشتراك كل برون داد انتشاراتي جهان، ساير اقدامات مجموعه‌سازي تعاوني را تكراري مي‌سازد.

يو.اِي.پي. در عمل، با دو محدوديت قابل ملاحظه روبه‌رو است. نخست اين كه كتابخانه‌هاي ملي، حتي غني‌ترين آنها مانند كتابخانه ملي بريتانيا، امكان گردآوري و حفظ تمامي منابع منتشر شده در كشور متبوع خود را ندارند. تمامي ناشران نيز تابع قانون واسپاري نيستند يا انتشارات خود را براي ثبت حق‌مؤلف به كتابخانه ملي ارسال نمي‌كنند. افزون بر اين، بسياري از كتابخانه‌هاي ملي، به‌رغم اينكه تهيه اين‌گونه منابع هزينه‌اي براي آنها ندارد، فاقد امكانات لازم براي افزودن آنها به مجموعه دائمي خود هستند و يا تمايلي به اين كار ندارند. اين شرايط در كشورهاي جهان سوم دشوارتر هم مي‌شود، زيرا كتابخانه‌هاي ملي در اين كشورها با مشكلاتي مانند كمبود بودجه، پشتيباني فني اندك، و بي‌توجهي به قانون واسپاري روبه‌رو هستند. در واقع كتابخانه‌هاي پژوهشي در اروپا و امريكاي شمالي در غالب موارد موفق به گردآوري منابعي مي‌شوند كه جاي آنها در كتابخانه‌هاي ملي كشورهاي محل انتشار خود خالي است. دومين محدوديت يو.اِي.پي. به اين موضوع مربوط مي‌شود كه تحويل مدرك در كتابخانه‌هاي ملي حتي اگر كليه انتشارات ملي خود را نيز گردآوري كنند، به‌ويژه در شرايطي كه از آخرين فناوري‌هاي اين خدمات برخوردار نباشند، بسيار كند و دشوار خواهد بود.

3. خريد مشترك منابع الكترونيكي. خريد مشترك منابع الكترونيكي به‌جاي مجموعه‌سازي تعاوني، خريد تعاوني است. اكثر قريب به‌اتفاق كارگزاران دسترسي به منابع الكترونيكي را به‌استفاده‌كنندگان سازمان خريدار محدود مي‌كنند. كارگزاران معمولا از طريق قرارداد، امانت بين كتابخانه‌اي منابع را، حتي در اشكال كاغذي، ممنوع مي‌كنند. اين قراردادهاي مشاركت براي خريد ارزان‌تر اين‌گونه منابع در واقع توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني نيستند، زيرا مجموعه‌هاي مشترك را توسعه نمي‌دهند.

طرح‌هاي مهم در مجموعه‌سازي تعاوني. اين بخش به معرفي طرح‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني برحسب نوع كتابخانه و زمينه موضوعي اختصاص دارد. همكاري ميان كتابخانه‌هاي پژوهشي نسبت به ساير انواع كتابخانه‌ها (دانشگاهي، ملي، و عمومي) متداول‌تر است. زيرا كتابخانه‌هاي پژوهشي بيشترين علاقه را به منابع كم استفاده دارند كه البته مناسب‌ترين منابع براي مجموعه‌سازي تعاوني هستند. انتخاب طرح‌هايي كه در اين بخش مورداشاره قرار
مي‌گيرند تا حدي بر اساس اهميت آنها در متون و منابع كتابداري يا در وب بوده است. چون امكان ذكر همه طرح‌ها نيست، در هر بخش نمونه‌هايي مطرح خواهد شد. متون و منابع چاپي و منابع موجود در وب در حمايت از مجموعه‌سازي تعاوني و مطالعات مربوط به‌اجراي اين‌گونه طرح‌ها مطلب فراوان دارند. اما در بسياري از آنها توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني به مرحله اجرا نرسيده است.

طرح‌هاي ملي يا بين‌المللي،كتابخانه‌هاي پژوهشي، كليه زمينه‌هاي موضوعي. طرح فارمينگتون نخستين برنامه مجموعه‌سازي تعاوني در سطح گسترده بود كه به مرحله اجرا درآمد. پيشنهاد اين طرح در 1942 در نشست كميته اجرايي شوراي كتابداران كتابخانه كنگره[14]  كه در فارمينگتونِ  كانكتيكات[15] ، تشكيل گرديد، براي نخستين بار مطرح شد.

طرح فارمينگتون در 1948 به مرحله اجرا درآمد و در واقع توافق‌نامه‌اي داوطلبانه بود كه بر اساس آن در حدود شصت كتابخانه در ايالات متحده، به‌منظور افزايش كلي منابع پژوهشي در سطح ملي، مسئوليت‌هاي ويژه‌اي را براي مجموعه‌سازي بر عهده گرفتند. هدف اين طرح كسب اطمينان از اين امر بود كه دست‌كم يك نسخه از هر منبع خارجي كه انتظار مي‌رفت در ايالات متحده مورد توجه پژوهشگران باشد، توسط يكي از كتابخانه‌هاي امريكا تهيه شود و در كم‌ترين زمان ممكن در فهرستگان ملي ثبت شده، از طريق امانت بين كتابخانه‌اي يا توليد عكسي[16]  در دسترس استفاده‌كنندگان قرار گيرد.

پنجاه و چهار كتابخانه در گردآوري منابع مربوط به يك يا چند مورد از 750 زمينه‌اي كه كل دانش بشري را پوشش مي‌داد، به‌صورت فعال شركت كردند. تقسيم اين زمينه‌هاي موضوعي بر اساس نظام رده‌بندي ديويي انجام گرفته بود. جزئيات اين تقسيم‌بندي در >دستنامه طرح فارمينگتون<[17]برحسب كتابخانه و زمينه موضوعي، موجود است (10). براي كشورهايي كه خارج از حوزه اروپاي غربي قرار داشتند، مسئوليت تهيه كليه انتشارات، صرف‌نظر از زمينه موضوعي آنها، برعهده يك كتابخانه گذاشته شد. كتابخانه‌هايي كه مسئول زمينه موضوعي خاصي بودند، مي‌توانستند انتشارات
ويژه‌اي مانند متون مربوط به نوجوانان، كتاب‌هايي كه بيش از 25 دلار قيمت داشتند، پايان‌نامه‌ها، و غيره را در شمول منابع مجموعه خود قرار ندهند.

انجمن كتابخانه‌هاي پژوهشي (اِي.آر.ال.)[18] ، از طريق كميته ويژه‌اي كه در جريان نشست‌هاي شش‌ماه يك‌بار اِي.آر.ال. تشكيل مي‌شد، طرح فارمينگتون را برنامه‌ريزي و مديريت مي‌كرد. بنگاه كارنگي[19]  در سال نخست اجراي طرح، اعتبار مالي لازم را براي تأسيس دفتري در اروپا و بازديد كتابداران از 12 كشور اروپايي تأمين كرد. دفتر طرح فارمينگتون به لحاظ سازماني تا 1951 در كتابخانه عمومي نيويورك؛ از 1951 تا 1963 در دانشگاه هاروارد، و سپس تا 31 دسامبر 1972 كه طرح به‌طور رسمي پايان پذيرفت، در دفتر مركزي اِي.آر.ال. در واشينگتن دي.سي. مستقر بود.

انحلال طرح فارمينگتون دلايل پيچيده‌اي داشت. بررسي‌كنندگان طرح بر اين عقيده بودند كه طرح فارمينگتون كتاب‌هايي را به مجموعه كتابخانه‌هاي امريكا وارد كرد كه 35 تا 38 درصد آنها نبايد گردآوري مي‌شد. تصميم‌گيري‌ها در كل، بدون پيوستگي و موردي انجام گرفته است (11). از آنجا كه كتابخانه‌ها خريدهاي خود را از طريق كارگزاران عمومي انجام مي‌دادند، بسياري از متخصصان موضوعي از آنچه كه انتخاب شده بود ناخشنود بودند. كتابخانه‌هايي كه امكانات مالي كمتر داشتند، به‌دنبال افزايش انتشارات در اروپاي غربي، در اجراي تعهدات مالي خود با دشواري روبه‌رو شدند و سرانجام مسائل و مشكلات اداري و سازماني يأس و سرخوردگي كتابخانه‌هاي شركت‌كننده را موجب شد. برآوردهاي نادرست از هزينه‌هاي مديريتي و كفايت پوشش طرح و بي‌اطميناني به‌ضرورت آن در عصر توسعه دانشگاه‌ها و كتابخانه‌ها، به‌تدريج موجبات تضعيف حمايت از طرح را فراهم آورد (12).

توافق‌نامه كتابخانه‌هاي موضوعي ويژه[20] . توافق‌نامه كتابخانه‌هاي موضوعي ويژه، اساس طرحي براي مجموعه‌سازي تعاوني در آلمان بود. تاريخچه اين طرح به 1909 برمي‌گردد كه چند كتابخانه دانشگاهي پروس براي هماهنگ‌سازي خريد متون و منابع خارجي با يكديگر توافق كردند. در 1949 طرح ياد شده با هدايت كميته كتابخانه "انجمن اقدام فوري براي علم در آلمان"[21]  كه بعدها انجمن پژوهشي آلمان[22]  نام گرفت، تجديد سازمان اساسي يافت. هدف اين طرح به‌عنوان بخش دولتي تأمين مالي و حمايت از پژوهش‌هاي دانشگاهي در آلمان، آن بود كه "از كليه متون و منابع خارجي، اعم از نشريات ادواري و تك‌نگاشت‌هاي ارزشمند براي پژوهش در آلمان حداقل يك نسخه با هزينه دولت مركزي در كتابخانه‌هاي جمهوري فدرال آلمان در دسترس باشد" (13). شمار اعضاي طرح در سال‌هاي مختلف متفاوت بوده است. از 1991 به‌دنبال اتحاد آلمان، طرح به آلمان شرقي سابق نيز گسترش پيدا كرده است. اعضاي كنوني طرح 20 كتابخانه دانشگاهي و ايالتي و چهار كتابخانه با مجموعه‌هاي موضوعي تخصصي هستند (14). سيستم اطلاع‌رساني وبيس (وب و سيستم اطلاع‌رساني كتابخانه‌ها)[23]  مشخصات كتابخانه‌هاي شركت‌كننده در طرح و زمينه موضوعي ويژه آنها را به‌صورت الفبايي، طبقه‌بندي شده و برحسب مناطق جغرافيايي ارائه مي‌دهد (15). به‌طوركلي در سراسر آلمان 121 مجموعه موضوعي تخصصي در بيش از 40 كتابخانه در اختيار استفاده‌كنندگان قرار دارد. طرح منابع آلماني اِي.اِي.يو./اِي.آر.ال.[24]  منابع تهيه شده از طريق توافق‌نامه كتابخانه‌هاي تخصصي موضوعي را مورداستفاده قرار مي‌دهد (16). كمك‌هاي مستمر مالي انجمن پژوهشي آلمان، عامل مهمي در موفقيت توافق‌نامه كتابخانه‌هاي تخصصيِ موضوعي مهم بوده است.

طرح اسكانديا. اين طرح، ابتكاري در مجموعه‌سازي تعاوني بود كه كتابخانه‌هاي پژوهشي دانمارك، نروژ، فنلاند، و سوئد را تحت‌پوشش قرار مي‌داد. پيشنهاد اوليه آن در نشست انجمن شوراي كتابداران پژوهشي كشورهاي شمال[25]  در 1956 مطرح و پس از تغييرات و تجديد سازمان مكرر، در 1980 به‌كلي متوقف شد. "هدف نهايي طرح ياد شده افزايش دسترس‌پذيري منابع در منطقه شمال اروپا بود. اما پرهيز از گردآوري نسخه‌هاي تكراري از منابع كم استفاده نيز جزء اهداف آن به‌شمار مي‌رفت. صرفه‌جويي ناشي از قطع خريد منابع تكراري قرار بود به مصرف زمينه‌هاي مهم‌تر برسد". طرح اسكانديا داوطلبانه بود و پشتيباني مالي نداشت و برنامه‌ريزي آن نيز براي فراگير بودن انجام نشده بود. اين طرح "پس از سال‌ها، به‌دليل تمركز بر منابع و لزوم هماهنگي‌هاي بيش از حد انتظار، به پيشرفت آشكار و قابل ملاحظه‌اي در مجموعه‌سازي منجر شد". در نهايت مشخص شد كه "مجموعه‌سازي تعاوني فرايندي بسيار پيچيده است" (13).


 

مركز كتابخانه‌هاي پژوهشي. مركز كتابخانه‌هاي پژوهشي (سي.آر.ال.) موفق‌ترين نمونه اتحاد كتابخانه‌هاي پژوهشي براي تأمين هزينه خريد منابع پژوهشي كم استفاده به‌صورت جمعي است (17؛ 18). اين مركز در 1949 با عنوان مركز بين كتابخانه‌اي غرب ميانه (ميلك)[26]  پايه‌گذاري شد و در 1951 فعاليت خود را آغاز كرد. ام.آي.ال.سي. در 1962 جنبه ملي يافت و نام آن به مركز كتابخانه‌هاي پژوهشي تغيير يافت (19). مأموريت اين مركز تقويت و پيشبرد پژوهش علمي از طريق يك برنامه همكاري و باصرفه به‌منظور دسترسي مطمئن به مجموعه‌هاي منابع كتابخانه‌اي ويژه و تك نسخه‌اي به شيوه‌هاي سنتي و الكترونيكي و در اشكال مناسب با گستره بين‌المللي و زمينه موضوعي جامع بود (20).

سي.آر.ال. تا سپتامبر 2001 داراي بيش از 180 كتابخانه عضو در سه دسته است و كتابخانه‌هاي عضو حق‌عضويت سالانه پرداخت مي‌كنند. اين مركز در حال حاضر در پنج زمينه اصلي به مجموعه‌سازي مي‌پردازد: روزنامه‌هاي جهان، مجلات علمي، مطالعات منطقه‌اي، رساله‌هاي دكترا در سطح بين‌المللي، و مجموعه‌هاي موضوعي. هدف سي.آر.ال. گردآوري منابع پژوهشي مهمي است كه به‌صورت وسيع در ساير مجموعه‌هاي پژوهشي نگهداري نمي‌شوند. در خريد عناوين گرانبها، سي.آر.ال.، از اعضاي خود در مورد ارزش پژوهشي عنوان پيشنهادي و نحوه خريد آنها نظرخواهي مي‌كند (21). بر اساس برآورد مدير مركز، دونالد سيمپسون، در 1997 هر يك از كتابخانه‌هاي عضو در دهه گذشته به بيش از يك ميليون جلد منبع با متوسط بهاي 23 سنت براي هر منبع دست يافته است (22). سي.آر.ال. در حال حاضر با چالش تعيين نقش خود در گردآوري منابع ديجيتال درگير است.

كانسپكتوس[27] . طرح كانسپكتوس كه توسط گروه كتابخانه‌هاي پژوهشي (آر.ال.جي.) در 1980 تهيه گرديد و با نرم‌افزار ويژه رايانه‌هاي شخصي تهيه شده توسط شبكه كتابخانه‌اي واشينگتن (ولن)[28] ، پشتيباني شد و در تاريخ مجموعه‌سازي تعاوني جايگاه ويژه‌اي دارد(23). كانسپكتوس در ابتدا به‌عنوان نخستين گام مهم در مجموعه‌سازي تعاوني در متون و منابع مطرح شد، زيرا اين طرح روشي را براي انواع كتابخانه‌ها پيشنهاد كرد كه با آن بتوانند مجموعه موجود و سطح مجموعه‌سازي خود را با ارزش‌گذاري از صفر (خارج از حوزه گردآوري) تا 5 (سطح كامل) ارزيابي كنند (24؛ ؛25 26). كانسپكتوس نتوانست به تنظيم و اداره مجموعه‌سازي تعاوني با اين دامنه وسيع در ميان كتابخانه‌ها، موفق شود. دليل اين امر شايد، چنانكه پل ماشر نيز اشاره كرده است، اين بود كه پر هزينه‌ترين بخش طرح، در واقع خود فرايند بوده است (27). زماني كه كتابخانه‌ها از نقاط قوت و ضعف مجموعه‌هاي خود آگاه باشند و كتابخانه‌هاي ديگر را نيز در اين آگاهي شريك كنند، اشتراك منابع و تصميم‌گيري‌هاي غيررسمي مجموعه‌سازي كه بر اساس اين آگاهي‌ها صورت مي‌گيرند، از ضرورت توافق‌نامه‌هاي رسمي مي‌كاهد.

طرح‌هاي ملي يا بين‌المللي از لحاظ دامنه، كتابخانه‌هاي پژوهشي، و موضوع‌هاي برگزيده.طرح‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني براي موضوع‌هاي برگزيده، معمولا در موضوع‌هايي صورت مي‌گيرند كه حس قوي هويت و انجمن‌هاي حرفه‌اي فعال در آن وجود دارد. مطالعات منطقه‌اي و هنر نمونه‌هاي خوبي از اين زمينه‌هاي موضوعي هستند (11). در مورد اين طرح‌ها به نمونه‌هاي چندي مي‌توان اشاره كرد (؛28 29)، اما مطالعات امريكاي لاتين به‌دليل سابقه طولاني، مثال خوبي از اين‌گونه مجموعه‌سازي تعاوني است.

طرح‌هاي مجموعه‌سازي براي مطالعات امريكاي لاتين. طرح فراهم‌آوري تعاوني امريكاي لاتين (لاكاپ)[29]  در  1960 از همايش فراهم‌آوري منابع كتابخانه‌اي امريكاي لاتين (سالالم)[30]  آغاز شد و هر چند مستقل بود، مكمل طرح  فارمينگتون محسوب مي‌شد. شركت تجارتي استچرت ـ هفنر[31]رابطه مستمري با ناشران امريكاي لاتين برقرار كرد و به اين ترتيب در دهه 1970، 23 كتابخانه از مجموع 46 كتابخانه انجمن كتابخانه‌هاي پژوهشي، از طريق لاكاپ موفق به خريد برخي از منابع امريكاي لاتين شدند. لاكاپ اندك زماني پس از آنكه كروئل، كالي‌ير، و مك ميلان مالكيت شركت استچرت ـ هفنر را به‌دست آوردند، به دلايل مالي متوقف شد. در دهه 1970 كتابداران امريكاي شمالي كه زمينه تخصصي آنها امريكاي لاتين بود، طرحي به‌نام طرح فارمينگتون كوچك[32]ارائه دادند كه بر اساس آن مسئوليت مجموعه‌سازي بر حسب كشور تقسيم مي‌شد. اين طرح فاقد هر گونه ساختار رسمي بود و نيروي محركه آن به سرعت رو به افول نهاد (12).

 


 

آخرين طرح در اين زمينه، طرح منابع پژوهشي امريكاي لاتين[33]  است كه توسط انجمن دانشگاه‌هاي امريكا، انجمن كتابخانه‌هاي پژوهشي و همايش فراهم‌آوري منابع كتابخانه‌اي امريكاي لاتين، به‌عنوان يك طرح مشترك به‌اجرا درمي‌آيد. طرح ياد شده در 1995 با سه برنامه مقدماتي فعاليت خود را آغاز كرد. در اين طرح از كتابخانه‌هاي شركت‌كننده خواسته مي‌شود كه 7درصد امكاناتي را كه صرف تك‌نگاشت‌ها مي‌كنند، به منابع امريكاي لاتين در حوزه موضوعي انتخابي خود اختصاص دهند. طرح ياد شده بر آن است كه بدون افزايش هزينه‌ها و پرهيز از وعده فراهم‌آوري جامع و كامل و با برنامه‌ريزي انعطاف‌پذير از تكرار خطاهاي گذشته در مجموعه‌سازي تعاوني اجتناب كند. از آوريل 2001 تعداد 43 كتابخانه در اين طرح مشاركت مي‌كنند (30؛ 31).

كتابخانه‌هاي پژوهشي در سطح ايالت‌ها در امريكا. سه طرح پيشگام زير نمونه‌هايي از طرح‌هاي برجسته مجموعه‌سازي تعاوني در سطح ايالت‌هاست. بيشتر ايالت‌هاي امريكا داراي تشكيلاتي براي كتابخانه‌هاي دانشگاهي/ پژوهشي هستند كه مجموعه‌سازي تعاوني رسمي و غيررسمي را مي‌توان از طريق اين تشكيلات اجرا كرد.

1. شبكه مثلث كتابخانه‌هاي پژوهشي. شبكه مثلث كتابخانه‌هاي پژوهشي (تي.آر.ال.ان.) بهترين نمونه براي تعاون ميان كتابخانه‌هاي دانشگاهي در سطح ايالت است كه از نطر در برگرفتن مؤسسات عمومي و خصوصي نيز بسيار اهميت دارد. مجموعه‌سازي تعاوني در دهه 1930 ميان دانشگاه دوك و دانشگاه كاروليناي شمالي آغاز شد. دانشگاه ايالتي كاروليناي شمالي در دهه 1970 و دانشگاه مركزي كاروليناي شمالي در 1995 به اين توافق‌نامه ملحق شدند. مشاركت در خريد منابع براي برنامه‌هاي مطالعات منطقه‌اي كه بخش مهمي از طرح ياد شده بود، در دهه 1940 با مطالعات امريكاي لاتين آغاز گرديد. زمينه‌هاي فعلي مشاركت شامل نشريات ادواري، اسناد دولتي، روزنامه‌ها، ريزفيلم‌ها، عناوين گرانبها، و حوزه وسيعي از برنامه‌هاي مطالعات منطقه‌اي است. چنانكه اشاره شد، كتابخانه‌هاي شركت‌كننده در طرح در حال هماهنگ كردن مختصات(پروفايل) سفارش‌هاي مشروط عمومي و تخصصي (مطالعات منطقه‌اي) خود هستند تا از بروز شكاف در مجموعه و نيز تكرارهاي غيرضروري بپرهيزند. شبكه مثلث كتابخانه‌هاي پژوهشي در حال حاضر با استفاده از كارگزاران واحد و تشكيل پروفايل‌هاي مشترك تعاوني نزد آنها به مجموعه‌سازي تعاوني منابع مربوط به برخي مناطق جهان مانند هندوستان و افريقا مي‌پردازند (32؛ 33).


2. خريد اشتراكي دانشگاه كاليفرنيا. در دهه 1970 در دانشگاه‌هاي كاليفرنيا مدلي براي مجموعه‌سازي تعاوني به‌اجرا درآمد كه بر اساس آن بودجه مجموعه‌سازي كتابخانه‌ها در يك بودجه مركزي به‌صورت يكپارچه جمع‌آوري مي‌شد. مبلغ اوليه در حدود 3 درصد كل اين بودجه مركزي بود. سپس كميته مجموعه‌سازي ايالتي در مورد خريدهاي اصلي كه در بيشتر موارد مجموعه‌هاي وسيع ريزنگارها را شامل مي‌شد، با روشي مشابه روش رأي‌گيري مركز كتابخانه‌هاي پژوهشي، به انتخاب پرداخت. كتابخانه‌ها نيز براي دسترسي به اين خريدهاي اشتراكي، ابزار مناسب بازيابي را دريافت نمودند. با اهميت يافتن هر چه بيشتر منابع ديجيتالي، برنامه ياد شده تغيير نام يافت و برنامه مجموعه‌ها و دسترسي مشترك (اسكاپ)[34]  ناميده شد. زماني كه در اوايل دهه 1990 كليه منابع مالي اسكاپ صرف پايگاه‌هاي اطلاعاتي اشتراك شد، برنامه داوطلبانه ديگري به‌نام اسكاپ كوچك، بودجه‌اي براي خريدهاي اشتراكي تخصيص داد. اين برنامه نيز سرانجام، پس از آخرين خريدهاي اشتراكي در 1996 به كلي متوقف گرديد (34؛ 35).

3. برنامه مجموعه‌سازي تعاوني ايلي‌نويز. بيش از 90 كتابخانه دانشگاهي عمومي و خصوصي در برنامه مجموعه‌سازي تعاوني ايلي‌نويز شركت دارند. هزينه طرح را كتابخانه ايالتي و وزارت آموزش ايلي‌نويز تأمين مي‌كند. كميته مديريت مجموعه تعاوني فرايندي را كه طي آن "هزاران دلار اعتبار براي خريد مواد گرانبها يا كم مصرف كه در جاي ديگري در ايالت به‌دست نمي‌آيد"، بر عهده دارد (36؛ 37؛ 38).

طرح‌هاي تعاوني كتابخانه‌هاي دانشگاهي. توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني ميان گروه‌هاي كوچك كتابخانه‌هاي دانشگاهي مي‌تواند به اشكال مختلف باشد. معمولا اين نوع همكاري‌ها در گزارش‌ها نمي‌آيند. سه نمونه زير مثال‌هايي از اين‌گونه طرح‌هاست. سه كتابخانه در كنسرسيوم دانشگاهي كالج‌هاي سه‌گانه (دانشگاه ايالتي مورهيد، دانشگاه ايالتي داكوتاي شمالي، و كالج كانكورديا) كه با هماهنگي يكديگر به خريد منابع بررسي شده در مجله >انتخاب<[35] ، كه ابزار مهمي براي انتخاب منابع در

كتابخانه‌هاي دانشگاهي امريكاي شمالي است، اقدام كردند. طرح در 1975 آغاز شد و طبق برآوردها مي‌بايست قدرت
خريد كتابخانه‌ها را سالانه به‌ميزان 000
,59 دلار افزايش دهد (39). در 1986 بنياد خيريه فرد ماير سرمايه‌گذاري در طرحي براي گردآوري هماهنگ نشريات ادواري در زمينه علوم را در پنج كتابخانه دانشگاهي بر عهده گرفت. اين دانشگاه‌ها عبارت بودند از: دانشگاه فيربنكس آلاسكا، دانشگاه آيداهو، دانشگاه ايالتي مونتانا، دانشگاه اورگون، و دانشگاه ايالتي واشينگتن. قرار بر اين بود كه كتابخانه‌ها پس از پايان زمان اعطاي اعتبار نيز خريد نشريات ادواري را ادامه دهند و به امانت نشريات ادواري در يك حوزه وسيع جغرافيايي اقدام كنند. بررسي‌هاي انجام شده در مورد طرح فوق نشان داد كه نشريات ادواري خريداري شده با اعتبار اهدايي، استفاده چنداني ندارند و "مجبوريم كه محدوديت‌هاي خريد تعاوني نشريات ادواري و روش سنتي امانت بين كتابخانه‌اي را بررسي كنيم" (40). كنسرسيوم كتابخانه‌اي بوستون[36]  نيز يك مركز تعاوني متشكل از 16 كتابخانه دانشگاهي و پژوهشي است و اعضاي آن مجموعه‌سازي تعاوني در هفت حوزه را مورد توافق قرار داده‌اند (41).

طرح‌هاي تعاوني ميان چند نوع كتابخانه. طرح‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني در ميان چند نوع كتابخانه به‌ندرت به‌اجرا درمي‌آيد. هرچند كه ايلي‌نويز براي اشتراك منابع به راهكار موفقي دست يافته است، در آنجا نيز به‌جاي مجموعه‌سازي تعاوني رسمي، امانت بين كتابخانه‌اي مورد تأكيد قرار دارد. نظام تعاوني كتابخانه‌اي نورث بي[37]  در كاليفرنيا نيز طرح مجموعه‌سازي تعاوني ميان انواع كتابخانه‌ها را با پشتيباني اعتبارات اهدايي به‌اجرا درآورده است (42).

كتابخانه‌هاي عمومي. كتابخانه‌هاي عمومي، به‌استثناي كتابخانه‌هاي عمومي بزرگ پژوهشي، دست كم در امريكاي شمالي به لحاظ نظري و عملي تمايل چنداني به مجموعه‌سازي تعاوني ندارند. طرح‌هاي تعاوني اندكي كه در متون و منابع به آنها اشاره شده، نتيجه تلاش‌هاي فردي اشخاص مصممي بوده است كه براي استفاده بهتر از منابع كمياب، به ايجاد طرح‌هاي تعاوني ميان شمار اندكي از كتابخانه‌ها همت گماشته‌اند (43، 44).

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. مؤلفان و صاحب‌نظران حوزه كتابخانه‌هاي آموزشگاهي، مجموعه‌سازي تعاوني را به‌عنوان راهي براي اشتراك منابع كمياب، چه در شبكه‌هاي متشكل از انواع كتابخانه‌ها و چه در ميان كتابخانه‌هاي مدارس توصيه كرده‌اند (45؛ 46؛ 47). هر چند كه اين‌گونه طرح‌هاي تعاوني در متون چاپي به‌ندرت مورد اشاره قرار گرفته‌اند، ولي نمونه‌هايي از آنها را مي‌توان در وب يافت (48؛ 49).


كتابخانه‌هاي تخصصي. كتابخانه‌هاي تخصصي وابسته به شركت‌ها و اتحاديه‌ها تمايل چنداني به مجموعه‌سازي تعاوني نشان نمي‌دهند. براي اين‌گونه كتابخانه‌ها دسترسي به اطلاعات بر حسب نياز، بيش از مالكيت مجموعه‌هاي بزرگ اهميت دارد. برخي فعاليت‌ها در زمينه مجموعه‌سازي تعاوني در كتابخانه‌هاي پزشكي انجام شده است، اما شمار توافق‌نامه‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني ميان كتابخانه‌هاي علوم بهداشتي چندان زياد نيست (؛50 51). اين امر در مورد كتابخانه‌هاي حقوق نيز صدق مي‌كند؛ هر چند شماري از اتحاديه‌هاي محلي و منطقه‌اي كتابخانه‌هاي حقوقي توافق‌نامه‌هايي براي مجموعه‌سازي تعاوني امضا كرده‌اند (52؛ 53)، كتابخانه‌هاي پزشكي و حقوق وابسته به مؤسسات دانشگاهي غالبآ توافق‌نامه‌هاي جامعي دارند كه كليه زمينه‌هاي موضوعي را مي‌پوشانند.

نتيجه‌گيري (كم حاصل در عمل). مجموعه‌سازي تعاوني تشكيل مجموعه‌هاي مشترك قوي‌تر، با هزينه مشابه يا كمتر را فراهم مي‌كند كه بسيار خوشايند است. دن سي.هيزن در مقاله‌اي با عنوان "مجموعه‌سازي تعاوني: قانع‌كننده در نظر، كم حاصل در عمل؟" (12)، تاريخچه مجموعه‌سازي تعاوني و چشم‌انداز آينده آن را به زيبايي تشريح مي‌كند. پيچيدگي‌هاي اجرايي طرح‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني، در عمل كمتر از آنچه كه نظريه‌ها نويد مي‌دهند، به موفقيت منجر شده است. عوامل در هم تنيده زير در حصول اين نتايج دخالت داشته‌اند :

1. تغيير در وضعيت نشر. طرح فارمينگتون زماني آغاز شد كه اروپا در حال بازسازي اثرات جنگ جهاني دوم بود. شمار عناوين با ارزش براي كتابخانه‌هاي پژوهشي امريكا بسيار كمتر از امروز بود. افزون بر اين، دامنه انتشارات محدودتر و نظام توزيع خيلي قابل اعتماد نبود و انتشارات اغلب به سرعت ناياب مي‌شدند. انتشارات طي سال‌ها، و به موازات آن قيمت آنها به‌صورت تصاعدي افزايش يافته است. با بهبود وضعيت توزيع، كتابخانه‌ها بهتر مي‌توانند منابع موردنياز خود را شناسايي كنند و ديگر نيازي به استفاده از كارگزاران متعدد در محل‌هاي مختلف براي خريد فوري ندارند.

2. تغيير در بودجه كتابخانه‌ها. دو اصل پذيرفته شده كلي در مجموعه‌سازي وجود دارد، به اين مضمون كه تمامي كتابخانه‌ها خواستار خودكفايي هستند و نيازهاي محلي، فوق تعهدات بيروني قرار دارد. توقف طرح فارمينگتون تا حدي
مربوط به اين واقعيت بود كه كتابخانه‌هاي كم سرمايه نمي‌توانستند بدون فدا كردن نيازهاي محلي به تعهدات خود عمل كنند و كتابخانه‌هاي غني بر اين باور بودند كه كليه منابع موردنياز خود را مي‌توانند بدون مجموعه‌سازي تعاوني گردآوري كنند. به‌دنبال كاهش بودجه در دهه 1970 و ،1980 كتابخانه‌هاي پژوهشي دوباره به مجموعه‌سازي تعاوني، به‌عنوان راهي براي برآورده كردن نيازهاي استفاده‌كنندگان با هزينه كمتر، روي آوردند. در دهه 1990 با كاهش هر چه بيشتر قدرت خريد كتابخانه‌ها و در شرايطي كه منابع الكترونيكي سهم فزاينده‌اي از بودجه را به خود اختصاص مي‌داد، پايبندي به تعهدات مجموعه‌سازي تعاوني مستلزم چشم‌پوشي از نيازهاي ضروري‌تر محلي بود.

3. دگرگوني در فلسفه مجموعه‌سازي. اينترنت و ساير انواع اطلاعات رايانه‌اي (مانند تصاوير ماهواره‌اي) تصور توانايي كتابخانه‌ها به گردآوري و ذخيره كليه اطلاعات بالقوه سودمند براي مراجعان فعلي و آتي را يكباره نقش بر آب كرد. در نتيجه، توجه كتابخانه‌ها به‌تدريج بر منابعي متمركز شده است كه استفاده فوري داشتند و منابع الكترونيكي كانون اصلي توجه كتابخانه‌ها گرديد. با ظهور اين دگرگوني، كتابخانه‌ها تمايل خود را به منابع كم استفاده چاپي ولي بالقوه سودمند پژوهشي كه در مركز توجه مجموعه‌سازي تعاوني بود، تا حد زيادي از دست دادند.

4. پيچيدگي. مجموعه‌سازي تعاوني كه به لحاظ نظري، امر ساده‌اي به‌نظر مي‌رسد، در عمل، با پيچيدگي‌هاي فراواني همراه است. دلايلي كه پيش‌تر مورد اشاره قرار گرفت، حكايت از اين دارد كه يك طرح موفق، تنها در يك يا دو نشست براي تعيين حوزه‌هاي بالقوه تعاون، خلاصه نمي‌شود. تعيين حوزه‌هاي تعاون، شناسايي منابع، و دسترس‌پذير كردن آنها، مستلزم تلاش‌هايي بيش از حد انتظار است. افزون بر اين، با دگرگون شدن سطح امكانات مالي و علايق شركت‌كنندگان، توافق‌نامه‌ها نيز در معرض تغيير قرار مي‌گيرند.

5. موفقيت مجموعه‌سازي تعاوني غيررسمي. موفقيت خلاف انتظار مجموعه‌سازي تعاوني غيررسمي، سبب كاهش جذابيت مجموعه‌سازي تعاوني رسمي شده است. مسئول انتخاب كتاب در كتابخانه "الف" كه از علايق ويژه مجموعه‌سازي كتابخانه "ب" آگاهي دارد، معمولا در مورد منابع حاشيه‌اي با كاوش در فهرست پيوسته كتابخانه "ب" بر روي وب و اطمينان از وجود آن منابع، از خريد صرف‌نظر مي‌كند. مطالعاتي كه در مورد همپوشاني مجموعه‌ها انجام مي‌گيرد، حاكي از اين است كه حتي در كتابخانه‌هاي كوچك نيز عناوين منحصر به فرد، بيش از حد انتظار يافت مي‌شود (54). مسئولان انتخاب كتاب با عادت‌هاي متنوع مجموعه‌سازي و با نيازهاي متفاوت استفاده‌كنندگان، دست‌كم در گذشته، طيف وسيعي از منابع را حتي بدون توافق‌نامه‌هاي رسمي مجموعه‌سازي تعاوني، خريداري كرده‌اند. با اين حال، توجه كنوني به منابع الكترونيكي و سازوكارهاي گردآوري خودكار مانند سفارش دائم[38] ، طرح‌هاي سفارش به‌شرط تأييد[39] ،

و سفارش سفيد مهر[40]  مي‌تواند شرايط گذشته را به سبب كاهش انتخاب‌هاي انفرادي تغيير دهد.

ويژگي‌هاي طرح‌هاي موفق مجموعه‌سازي تعاوني. عواملي كه موجب موفقيت طرح‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني شده‌اند، اينها هستند :

1. انگيزه‌هاي مالي. انگيزه‌هاي مالي چه در صورت حمايت بيروني (مانند توافق‌نامه كتابخانه‌هاي تخصصي موضوعي در آلمان، برنامه مجموعه‌سازي تعاوني ايلي نويز) و چه در صورت همكاري‌هاي اجباري (خريد اشتراكي دانشگاه كاليفرنيا)، سبب تضمين مشاركت مي‌گردد. اگرچه در صورت شركت نكردن، كتابخانه متضرر مي‌شود. مجموعه‌سازي تعاوني با شرايط ياد شده در واقع بدون سرمايه‌گذاري منافعي براي كتابخانه دارد. با اين حال، اعتبارهاي اهدايي هرچند براي شروع خوب هستند (نظام كتابخانه‌اي تعاوني نورت بي، اعتبار اهدايي بنياد خيريه فردماير)، اما اگر ادامه نيابند طرح را دچار تزلزل مي‌كنند.

2. سادگي. در توافق‌نامه‌هاي ساده مجموعه‌سازي تعاوني اقبال موفقيت بيشتري وجود دارد. اگر شركت‌كنندگان در مجموعه‌سازي تعاوني، تنها در زمينه‌هايي كه امكان همكاري مؤثر دارند، وارد توافق شوند (طرح كنسرسيوم كتابخانه‌اي بوستون) توافق‌نامه، به‌رغم محدود بودن نتايج، امكان بيشتري براي موفقيت در درازمدت دارد. نشست‌هاي سالانه، برگزاري همايش يا تبادل نامه‌هاي الكترونيكي در زمينه خريدهاي مهم نيز مي‌تواند با صرف تلاش‌هاي نسبتآ اندك موجب نتايج مثبت شود. در مركز كتابخانه‌هاي پژوهشي كتابخانه‌هاي عضو، سالانه با پرداخت يك فقره چك به تعهدات خود عمل مي‌كنند و بقيه مسئوليت‌ها به كاركنان مركز واگذار مي‌شود.

3. نياز. كتابخانه‌هاي كوچك غالبآ بنا به‌ضرورت و اجبار با يكديگر همكاري مي‌كنند. پشتيباني فراواني كه از مجموعه‌سازي تعاوني ميان كتابخانه‌هاي مدارس به عملمي‌آيد، نشانگر اين است كه حتي مجموعه‌هاي نسبتآ كوچك نيز مي‌توانند از اشتراك منابع محدود خود سود بجويند.

4. دور افتادگي كتابخانه‌هاي شركت‌كننده. در شرايطي كه كتابخانه‌ها به لحاظ جغرافيايي دور افتاده باشند، دشواري دسترسي فيزيكي به كتابخانه‌هاي ديگر، افزايش تعاون در كليه حوزه‌ها را موجب مي‌شود. در حال حاضر، اينترنت و دسترسي روزافزون به منابع ديجيتالي از اهميت اين عامل كاسته است.

5. نزديكي كتابخانه‌هاي شركت‌كننده به يكديگر. تراكم كتابخانه‌ها در يك منطقه جغرافيايي، برخي مشكلات مجموعه‌سازي تعاوني را حل مي‌كند (شبكه مثلث كتابخانه‌هاي پژوهشي). استفاده‌كنندگان مي‌توانند به‌جاي وابستگي به امانت بين كتابخانه‌اي، شخصآ به كتابخانه‌ها مراجعه كنند. همچنين در مورد منابع پر حجم مانند كتاب كه ممكن است از طريق نمابر يا روش‌هاي ديجيتالي قابل انتقال نباشند، تحويل فيزيكي امكان‌پذيرتر مي‌گردد. برنامه‌ريزي نشست‌ها و مذاكرات مربوط به توافق‌نامه نيز آسان‌تر خواهد بود؛ با اين امتياز كه مذاكره رو در رو اثر بيشتري در حل مسائل و مشكلات دارد.

6. مطالعات منطقه‌اي يا تأكيد بر يك رشته علمي خاص. طرح‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني در زمينه‌هاي علمي شناخته شده با سازمان‌هاي حرفه‌اي فعال (مطالعات امريكاي لاتين) موفقيت‌آميز بوده‌اند. دليل اين امر، علاقه‌مندي به اجراي اين طرح‌ها وجود ساختارهاي استوار براي پشتيباني از اين طرح‌هاست. احتمال اجراي مجموعه‌سازي تعاوني زماني بيشتر است كه به‌دلايلي مانند عدم كفايت صنعت نشر (مطالعات منطقه‌اي) يا شكل منابع (كاتالوگ‌هاي هنرهاي نمايشي) گردآوري منابع دشوار باشد.

7. همساني كتابخانه‌هاي شركت‌كننده. مجموعه‌سازي تعاوني ميان انواع كتابخانه‌ها نيز امكان‌پذير است، اما مشابهت اهداف و جامعه استفاده‌كنندگان، ايجاد توافق ميان كتابخانه‌ها را تسهيل مي‌كند.

8. سابقه همكاري. كتابخانه‌هايي كه پيشينه همكاري در زمينه‌هاي اشتراك منابع، امانت متقابل، و مجموعه‌سازي تعاوني غيررسمي دارند (مانند شبكه مثلث كتابخانه‌هاي پژوهشي)، به‌دليل داشتن بسياري از پيش شرط‌هاي مجموعه‌سازي تعاوني موفق، با استواري بيشتري گام بعدي را براي مجموعه‌سازي تعاوني رسمي برمي‌دارند. افزون براين، وجود سابقه تماس‌هاي شخصي ميان مديران و كتابداران كتابخانه‌هاي شركت‌كننده به ايجاد فضاي اطمينان بخش كمك مي‌كند.


آينده مجموعه‌سازي تعاوني. چنانكه در اين مقاله تشريح شد، مجموعه‌سازي تعاوني آينده روشني در پيش‌رو ندارد. در حال حاضر، مجموعه‌سازي به لحاظ نظري و عملي، منابع الكترونيكي را در كانون توجه خود قرار داده است. اين امر تا حدي ناشي از اين واقعيت است كه بازده فوري حاصل از رضايت استفاده‌كننده در گردآوري منابع الكترونيكي بسيار بيشتر از بازده حاصل از اندوختن منابع پژوهشي كم استفاده است. حتي بزرگ‌ترين كتابخانه‌ها نيز از هدف گردآوري تمامي دانش جهان، دست كشيده‌اند. احتمال دارد كه توافق‌نامه‌هاي موجود ادامه يابند، اما طرح‌هاي موفق جديد، به احتمال زياد دامنه محدودي خواهند داشت و منابع ملموس و فوري را دنبال خواهند كرد. پژوهشگرانِ استفاده‌كننده از كتابخانه در نسل‌هاي آينده، احتمالا از تأكيد فعلي بر استفاده فوري كه سبب كاهش تمايل به مجموعه‌سازي تعاوني منابع پژوهشي تخصصي شده است، ناخشنود خواهند بود؛ اما دگرگوني‌هاي موجود در مجموعه‌سازي تعاوني، در واقع منعكس‌كننده تغييرات گسترده‌تري در فرهنگ كتابخانه‌هاست.

 

مآخذ :

1) "AAU/ARL Global Resources Program". [On-line]. Available: http://www.arl.org/collect/grp/grp.html. [9 Sept. 2001]; 2) "About the Boston Library Consortium". [On-line]. Available: http://www.blc.org/about.html. [10 Sept. 2001]; 3) American Library Association. Committee on Library Terminology. A.L.A. Glossary of Library Terms, With a Selection of Terms in Related Fields. Prepared under the Direction of the Committee on Library Terminology of the American Library Association. Edited E.H. Thompson, S.V. "Cooperative Book Selection"; 4) "The Ariel Advantage". [On-line]. Available: http://www.rlg.org/ariel/ ariadv.html. [11 Sept.2001]; 5) Armstrong. K.l. "Making the Common Uncommon? Examining Consortial Approval Plan Cooperation". Collection Management. Vol.25, No.3 (2001): 87-105; 6) Association for Library Collections & Technical Services. Collection Management and Development Section. Subcommittee on Guide to Cooperative Collection Development. Guide to Cooperative Collection Development. Edited by B. Harloe. Chicago, IL: American Library Association, 1994; 7) Blecic, D.D., Hollander, S.M. and Lanier, D. "Collection Development
and Outsourcing in Academic Health Sciences Libraries: A Survey of Current Practice". Bulletin Medical Library Association. Vol. 87, No.2 (1999): 178-186; 8) "A Brief History of the RLG Conspectus". [On-line]. Available: http://www.rlg.org/conspechist.html. [10 Sept. 2001]; 9) "CARL Program: Collections, Cooperation, Consortia". [On-line]. Available: http://www.gort.ucud.edu/ ek/ushist/ consort/carl-ek.htm. [10 Sept. 2001]; 10) "CCM the Plan: Appendix". [On-line]. Available: http://www. libws66.lib.niu. edu/ccm/appen.html. [12 Sept. 2001]; 11) "The Center for Research Libraries". [On-line]. Available: http://www.crl. uchicago.edu. [10Sept.2001]; 12) "The Center for Research Libraries: Historical Background to 1980". [On-line]. Available: http://www.crl.uchicago.edu/info/hist. htm. [9 Sept. 2001]; 13) "The Center for Research Libraries: Mission Statement". [On-line]. Available: http:// www.crl. uchicago.edu/info/aboutcrl/missstat.htm. [12 Sept.2001]; 14) "CIC South Asia Library Project". [On-line]. Available: http://www.lib.uchicago.edu/e/su/southasia/cic-sa. html. [16 Sept. 2001]; 15) Collection Assessment: A Look at the RLG Conspectus. Edited by R. J. Wood and K.P. Strauch. New York: Haworth Press, 1992; 16) "Cooperative Collection Development at the Center for Research Libraries". [On-line]. Available: http://wwwcrl. uchicago. edu/info/colldev.htm. [10 Sept. 2001]; 17) "Cooperative Collection Management: The Conspectus Approach". Edited by G. N. Olson and B.M. Allen. New York: Neal-Schuman Publishers, 1994; 18) "Cooperative Collecting: Report to the Blue Ribbon Committee". [On-line]. Available: http://www.lib.berkeley. edu/Admin/ CoCo1197.html. [9 Sept. 2001]; 19) Diedrichs, C.P. "Designing and Implementing a Consortial Approval Plan: The OhioLINK Experience". Collection Management. Vol. 24, No:1-2 (2000): 15-44; 20) Dominguez, P.B.; Swindler, L. "Cooperative Collection Development at the Research Triangle University Libraries: A Model for the Nation". Collection Research Library. Vol. 54 (Nov. 1993): 470-496; 21) Erickson, R. "Choice for Cooperative Collection Development". Library Acquisition. Vol.16, No.1 (1992): 43-49;22) Evans,G.E."Cooperative Collection Development
and Resource Sharing". In Developing Library and Information Center Collections, 4th.ed. Englewood Co: Libraries Unlimited, 2000, PP. 454-487; 23) Filstrup, E. C.; Scepanski, J. M. and Stewart. T. K. "An Experiment in Cooperative Collection Development: South Asia Vernaculars Among the Research Triangle Universities" [On-line]. Available: http://www.arl.org/newsltr/19/latin. htm/. [10 Sept. 2001]; 24) Freitag, W.M. "Cooperative Collection Development and Resources Sharing Among Art Libraries: Past and Present". Art Library Journal. Vol.11, No.2 (1986): 19-32; 25) "German Resources Project". [On-line]. Available: http://lcweb.loc.gov/ loc/ german/ [10 Sept. 2001]; 26) "German Resources Project: State of the Art Report on the German Library System". [On-line]. Avilable: http:// www. sub. uni-goettingen. de/ ebene_2/2_germre.htm. [9 Sept. 2001]; 27) "GVBOCES School Library System Cooperative Collection Development". [On-line]. Available: http://www.sls.edutech. org/ccd/. [10 Sept. 2001]; 28) HannesdÆttir, S.K. The Scandia Plan: A Cooperative Acquistion Scheme for Improving Access to Research Publications in four Nordic Countries. Metuchen, Nj: Scarecrow Press, 1992; 29) Hazen, D. C. "Cooperative Collection Development: Compelling Theory, Inconsequential Results?" In Collection Management for the 21st Century: A Handbook for Librarians. Edited by G. E. Gorman and R. H. Miller. Westport, CT: Greenwood Press, 1997, PP. 263-283; 30) Idem. "The Latin Americanist Research Resources Project: A New Direction for Monographic Cooperation?". [On-line]. Available: http://www.arl.org/newsltr/191/latin. html. [10 Sept. 2001]; 31) Heady, D.M. "Cooperation Works! Successful Models of Cooperative Collection Development: Report of a Program". Library Acquistion. Vol.20 [Summer 1996]: 190-192; 32) "Illinois Cooperative Collection Managment Program". [On-line]. Available: http://libws66.lib.niu.edu/ccm/inde. html. [10 Sept. 2001]; 33) Jakubs, D. L. "National Level Cooperation, Cooperative Collection Development Programs and the Research Libraries Group". In Collection Development: Cooperation at the Local and National Levels, Papers of the
Twenty-Ninth Annual Meeting of the Seminar on the Acquisition of Latin American Library Materials, University of North Carolina Chapel Hill, North Carolina, June 3-7, 1948
. Edited by B.G. Valk. Madison, Wl: SALAM Secretariat, 1987, PP. 11-15; 34) JylhÌ-PyykÎnen, A. "Repository Library and Collection Cooperation in Finland". In Solving Collection Problems through Repository Strategies: Proceedings of and International Conference Held in Kuopio, Finland, 9-11 May 1999. Edited by P. Connolly Wetherby Great Britain: IFLA Offices for UAP and International Lending, 1999, PP.75-77; 35) Kachel. D.E. "Cooperative Collection Development". In Collection Assessment and Management: Preparing for Cooperative Collection Development. Westport, CT. Greenwood Press, 1997, PP.77-92; 36) Idem. "Look Inward before Looking outward: Preparing the School Library Media Center for Cooperative Collection Development". School Library Media Quarterly. Vol. 23 (Winter 1995): 101-113; 37) Kakubs, D. "Cooperative Collection Development in Retrospect and Prospect: The View from North America". In Collaborative Collection Development Conference CAVAL, Bundoora, Australia; December 4, 2000. [On-line]. Available: http://www.caval. edu.au/Services/deborah_jacubs. html. [10 Sept. 2001]; 38) Kulleseid, E. "Cooperative Collection Development in the School Library Revolution". Bookmark. Vol. 50 (Fall 1991): 21-23; 39) The National Union Catalog, Pre-1956 Imprints. London: Mansel, 1968; 40) "New England Law Library Consortium Collection Resources". [On-line]. Available: http://www.nellco.org/ CollectionResources/Collections. htm. [12 Spet. 2001]; 41) "Oneida/Herkimer School Library System Cooperative Collection Development-Policy". [On-line]. Available: http://www. oneida-boces.org/sls/ccdpolic.html. [12 Sept. 2001]; 42) Pettas, W. A.; Bates, H. "Cooperative Collection Development: An inexpensive Project in Northern California". Collection Management. Vol.11, No.1-2 (1989): 59-67; 43) Price, A. L.; Carey, K. R. "Serials use Study Raises Questions about Cooperative Ventures". Ser. Rev. Vol. 19, No. 3 (1993): 79-84; 44) Prytherch, R.J. Harrod's Librarian's Glossary and Reference Book: A Directory of
Over 9600 Terms, Organizations, Projects, and Acronyms in the Areas of Information Management, Library Science
, Publishing, and Archive Management. S.V. "Cooperative acquisition". 45) Richards, D.T.; Eakin, D. "Cooperative Collection Development". In Collection Development and Assessment in Health Sciences Libraries. Current Practice in Health Science Librarianship, No. 4; Medical Library Association Lanham. MD: Scarecrow Press, 1997, PP. 199-208; 46) "Research Triangle Cooperative Collections". [On-line]. Available: http://www.lib.unc. edu/cdd/crs/coop. html. [10 Sept. 2001]; 47) Shlaes, N.C. "Cooperative Collection Management Succeeds in Illinois. Resource Sharing Information Network. Vol.12, No. 1 (1996): 49-53; 48) Simpson, D.B. "Economics of Cooperative Collection Development and Management: The United State's Experience With Rarely Held Research". IFIA Journal. Vol.24, No.2 (May 1998): 161-165; 49) Shasteen, R. "Cooperative Collection Among Four Rural Libraries. Library. Vol. 74 (January 1992): 17-26; 50) Simpson, D. B. "How Repository Libraries Contribute Effectively to the Fabric of Collection Development and Management". In Solving Collection Problems Through Repository Strategies: Proceedings of an International Conference Held in Kuopio, Finland, 9-11 May 1999. Edited by P. Connolly. Wetherby, Great Britain: IFAL Offices for UAP and International Lending, 1999, PP. 23-33; 51) "Universal Availability of Publications Core Programme". [On-line]. Available: http://www.ifla.org/VI/2/uap.htm.[9Sept.2001]; 52) "Washoe County Law Library Collection Development LawLib/ colldev/ htm. [10 Sept.2001]; 53) Williams, E.E. Farmington Plan Handbook: Revised to 1961 and Abridged. Ithaca, NY: Association of Research Libraries, 1961 54) "What is WEBIS? Questions and Answers". [On-line]. Available: http://webis.sub.uni-hamburg.de/ssg/text/was_ist_webis.html. [10 Sept. 2001].

           

     رابرت پي.هالي[41] (ELIS 2003)

 

                ترجمه همراه با اندكي تلخيص: نجلا حريري

 

 

 


[1]. A.L.A. Glossary of Library Terms

[2]. Cooperative Book Selection

[3]. Harrod's Librarian's Glossary     

[4]. Co-operative Acquisition     

[5]. Gerontology     

[6]. Ohio Link     

[7]. Triangle Research libraries Network     

[8]. National Union Catalog of Pre-1956 Imprints

[9]. Research Libraries Group (RLG)

[10]. Center for Research Libraries (CRL)

[11]. Ariel     

[12]. Kuopio     

[13]. Boston Spa     

[14]. Executive Committee of the Librarian's Council ofthe Library of Congress

[15]. Connecticut     

[16]. Photographic Reproduction       

[17]. Farmington Plan Handbook       

[18]. Association Of Research Libraries (ARL)       

[19]. Carnegie Corporation       

[20]. Special Subject Libraries Agreement

[21]. Emergency Society for German Scholarship

[22]. German Research Society

[23]. WEBIS (WEB und Bibliotheks Informations System)

[24]. AAU/ARL German Resources Project       

[25]. Nordic Association of Research Librarian's Board

[26]. Midwest Inter-library Center (MILC)

[27]. Conspectus

[28]. Washington Library Network (WLN)

[29]. Latin American Cooperative Acquistions Project(LACAP)

[30]. Seminar on the Acquisition of Latin American LibraryMaterials (SALALM)

[31]. Stechert-Hafner   

[32]. Mini-Farmington Plan   

[33]. Latin Americanist Research Resources Project

[34]. Shared Collections and Access Program (SCAP)

[35]. Choice   

[36]. Boston Library Consortium   

[37]. North Bay 

[38]. Standing Order   

[39]. Approval Plan   

[40]. Blanket Order   

[41]. Robert P. Holley

 

 

بازگشت به فهرست مقالات م