Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات م

 

محدث ارموی، میرجلال‌الدین (1281- 1358). کتابدار، کتابشناس، مصحح و محقق در حوزه علوم اسلامی. اودر ارومیه به دنیا آمد. در جوانی ادبیات عربی و علوم اسلامی خواند و در حدیث‌دانی به چنان درجه‌ای رسید که استادش او را، با آنکه در لباس روحانی نبود، «محدّث» نام نهاد (8: [7-8]). بعد از سی سالگی به مدت چهار سال در حوزه علمیه مشهد درس خواند. سپس به تهران آمد و در سال 1317 لیسانس منقول (=علوم نقلی اسلامی) از دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران و لیسانس دانشسرای عالی را دریافت کرد و دوره‌ کوتاه مدت کتابداری را که به ابتکار مهدی بیانی و محسن صبا برگزار می‌شد گذراند. حدود سه سال در دبیرستان نظام تبریز درس داد (5). سپس به تهران بازگشت (1: 83) و از سال 1321 به مدت پانزده سال در کتابخانه ملی کتابدار ارشد بخش کتاب‌های خطی و نفیس شد. در 1335 به کمک محمد قزوینی و بدیع‌الزمان فروزانفر به عنوان مدرس به دانشگاه تهران منتقل و همانجا تحصیلات دکتری خود را در 1337 با تصحیح «الفهرست" ابن بابویه (درگذشته 329 ق.) به عنوان پایان‌نامه به انجام رساند.

محدث در 1347 بازنشسته شد و با آزادی بیشتربه تصحیح متون کهن پرداخت (5). او پنج سال (1352- 1357) مسئولیت بخش «پژوهش در متون و آثار مدون» وابسته به «مركز باستان‌شناسی ايران» را برعهده داشت (4: 3- 4). در باره او گفته شده است که هر چند بیشتر سال‌های عمر را بیرون از حوزه علمیه به سر برد ولی حوزوی اصیل باقی ماند و اعتماد روحانیان را به خود حفظ کرد (9: 29).

علاقه جدی به مطالعه متون کهن دانش او را برای تصحیح این قبیل متون پرورش داد. در کتابخانه ملی با دانشوران بنام همچون محمد قزوینی، عباس اقبال آشتیانی، قاسم غنی، بدیع‌الزمان فروزانفر و مجتبی مینوی آشنا شد واز آنها بسیار ‌آموخت (۳: 253). از راه نسبت خانوادگی (ازدواج با خواهرزاده آقا بزرگ تهرانی که خواهر جلال آل‌احمد بود) با این کتابشناس بزرگ ارتباط پیدا کرد (2: 37).

محدث را می‌توان جزو فهرست‌نگاران نسل اول ایران دانست. او در 1326 در تهیه نخستین کاربرگه فهرستنویسی نسخه‌های خطی و سیصد نسخه خطی عربی کتابخانه ملی ایران شرکت داشت (5).

از محدث 50 عنوان نزدیک به 75 جلد كتاب (تصحیح متون، 55 جلد؛ تالیف، 10 جلد؛ فهرست، 2 جلد؛ نظارت و تکمیل، 7 جلد و ترجمه، ۱ جلد) و چند مقاله چاپ شده است. وی تعدادی اثر چاپ نشده نیز دارد.

نخستین اثر او ارتباط دانش با آزمایش (1317) بود. اما نخستین کار جدی او تصحیح کتاب بعض مثالب‌النّواصب فی نقض بعض فضائح‌الرّوافض(1331) مشهور بهالنّقض است. جلال‌الدین همایی، استاد بنام، بر چند اثرش پبشگفتار نوشت و ماده‌ تاریخ سرود (10). شرح دعای ندبه (بانشر 1394) او را سرشار از اشارات کتابشناسی و نسخه‌شناسی دانسته‌اند (7: ۶۳- ۶۵)؛ و تنوع آثارش موجب شده او را"دانشنامه‌ای سیار ... و جهانی فضل که در یک تن گرد آمده بود" توصیف کنند (6: 33). کتابخانه‌ای غنی و پربار داشت که حدود 3000 جلد آن نسخه خطی و 5500 جلد چاپ سنگی بود (5).

از خدمات او در جشنواره آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی، در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در دانشگاه ارومیه، در مؤسسه دارالحدیث، در کتابخانه ملی ایران، و در شهرداری تهران تجلیل شده است.

 

مآخذ: ۱) الوانساز خویی، محمد. «محدّث ارموی، سیّد جلال‌الدّین» در: گلشن ابرار آذربایجان (جلد3). تهران: پژوهشکده باقرالعلوم (ع). 1393: 82- 87؛‌ ۲) «پیام انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به مناسبت بزرگداشت دکتر سیّد جلال‌الدّین محدّث ارموی» در:‌ مجموعه مقالات همایش بزرگداشت استاد مرحوم دکتر محدّث ارموی. ارومیّه: پیک سبحان، 1381: 36- 37؛ 3) "محدت ارموی". در: دانشنامه دانش‌گستر (ج. 15). زیر نظرمحسن خلیجی اسکو‌یی، کامران فانی، محمدعلی سادات. تهران: مؤسسه دانش‌گستر، 1389: 253؛ 4) "زندگینامه پر افتخار استاد محدّث". الموت: [نشریه] سازمان باستانشناسی کشور، ش 8 (1358): 3- 4؛ 5) صادق‌زاده وایقان،‌ علی. محدث‌نامه:‌ احوال و آثار سیدجلال‌الدین حسینی ارموی. قم:‌ مؤسسه کتابشناسی شیعه، 1397؛ 6) طالعی، عبدالحسین. سیّد جلال‌الدّین محدّث ارموی. تهران: خانه کتاب، 1394؛ 7) طالعی، عبدالحسین. «نگاهی به کتاب شرح دعای ندبه». فصلنامه نقد کتاب: میراث، س 2، ش 5 (بهار 1394): 59- 68؛ 8) محدّث، علی. «مختصری از شرح حال استاد فقید سیّد جلال‌الدین محدّث ارموی» در: تعلیقات نقض (جلد نخستین).تهران: انجمن آثار ملی، 1358: [7- 20]؛ 9 ) مردی، عبّاسعلی. «محدّث ارموی، راوی شکوه ری». آئینه پژوهش، س 14، ش 2 (پیاپی 80) (خرداد و تیر 1382): 28- 37؛ 10 ) همایی، جلال‌الدین. «چند گفتار و ماده تاریخ در باب چند کتاب استاد محدّث ارموی» در: هدیه بهارستان. تهران: مؤسسه خانه کتاب؛ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. 1386: 433- 441.

 

بازگشت به فهرست مقالات م