Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات م

 

مركز دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي. مركز دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي مؤسسه‌اي علمي ـ پژوهشي است كه به‌منظور تدوين و انتشار دانشنامه‌هاي عمومي و تخصصي، به‌ويژه در زمينه فرهنگ و تمدن اسلامي و ايراني بنياد نهاده شده است (3).

تاريخچه. مركز دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي در اسفند 1362 در تهران تأسيس شد. سيدكاظم موسوي بجنوردي، بنيان‌گذار اين مؤسسه، نخست اين مركز را در ساختماني ايجاد كرد كه امروز (1384) به كتابخانه وزارت خارجه اختصاص يافته، و شماري از برجسته‌ترين دانشمندان و محققان ايراني را به همكاري فرا خواند. سپس ساختماني مستقل بدين منظور بنا شد.

اين مركز مؤسسه‌اي غيرانتفاعي است كه از كمك‌هاي دولتي استفاده مي‌كند. سازمان مذكور نخست به منظور تدوين دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي (دبا) ايجاد شد و سپس تدوين دايرة‌المعارف‌هاي ديگر را در دستور كار خود قرار دارد.

سازمان علمي دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي متشكل از بخش‌هاي مدخل‌گزيني، تشكيل پرونده علمي، سفارش مقاله، بررسي ارجاعات، ويرايش، تأييد نهايي سرويراستار، و چاپ است و 14 گروه علمي شامل ادبيات، ادبيات عرب، كلام و فِرَق، تاريخ، جغرافيا، علوم، فقه و علوم قرآني و حديث، فلسفه، عرفان، هنر و معماري، حقوق، مردم‌شناسي، اديان، و زبان‌شناسي در آن فعاليت دارند. شوراي عالي علمي مركز كه از مديران بخش‌ها، مشاوران علمي، و ويراستاران ارشد دايرة‌المعارف تشكيل مي‌شود، بر كليه فعاليت‌هاي علمي نظارت مستقيم دارد (3).

كتابخانه مركز دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي. اين كتابخانه كه از جمله بزرگ‌ترين و معتبرترين كتابخانه‌هاي تخصصي ايران است در كليه مراحل از جمله مدخل‌گزيني، تشكيل پرونده علمي، و جز آن مورداستفاده پژوهشگران است. اين كتابخانه كه همزمان با تأسيس مركز راه‌اندازي شد، منابع اصيل و معتبر تاريخ و فرهنگ اسلامي و ايراني را با اعزام نمايندگان خود به كشورهاي عربي، شبه قاره هند، و اروپا گردآوري مي‌كند. مجموعه آن بيش از 400000 جلد كتاب و مجله است كه شامل 400133 جلد كتاب چاپي (به زبان‌هاي فارسي، عربي، انگليسي، فرانسوي، آلماني، روسي، تركي، و برخي ديگر زبان‌ها)؛ 1873 نسخه خطي (به زبان‌هاي فارسي، عربي، و تركي)؛ 9038 نسخه عكسي؛ 2668 عنوان نشريه علمي؛ 3626 جلد پرونده علمي؛ 1271 حلقه ريزفيلم از نسخه‌هاي خطي و اسناد؛ 10000برگ فرمان و نامه تاريخي؛ 3929 قطعه اسلايد و عكس؛ 10000 قطعه عكس از سكه‌هاي تاريخي؛ 580 عدد لوح فشرده؛ و 21000 عنوان كتاب ديجيتالي. اين كتابخانه تنها در خدمت محققان و مؤلفان مركز است، ولي ساير پژوهشگران مي‌توانند با ارائه معرفي‌نامه از منابع آن استفاده نمايند (1: 10).

طرح‌هاي در دست انجام. نخستين كار اين مركز، تأليف دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي (دبا) است. كار تدوين اين دايرة‌المعارف از 1363 آغاز شد، و قرار است بزرگ‌ترين دانشنامه اسلامي به زبان فارسي باشد. دبا، مهم‌ترين پروژه مركز دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي است كه تدوين آن در 35 جلد پيش‌بيني شده و تاكنون (1384) 12 جلد آن منتشر شده است. 5 جلد از ترجمه عربي دبا، با نام دايرة‌المعارف الاسلاميه الكبري (داك)، نيز تاكنون منتشر شده است. نخستين جلد ترجمه انگليسي دبا باعنوان  The Great Islamic Encyclopedia (GIF)نيز قرار است در 1385 منتشر شود.

طرح ديگري كه در اين مركز اجرا مي‌شود فهرستواره كتاب‌هاي فارسي است كه شامل آثار مكتوب فارسي از آغاز پيدايش اين زبان تا پايان چاپ سنگي مي‌شود و تاكنون 8 جلد آن منتشر شده است و پيش‌بيني مي‌شود در 15 جلد به پايان برسد (1: 1، 7-10).

طرح‌هاي آينده مركز، تدوين يك دايرة‌المعارف عمومي و مفصل فارسي به‌نام دانشنامه ايران (دانـ) است كه پيش‌بيني مي‌شود در 30 جلد، نخست به‌صورت كتاب و سپس به‌صورت لوح فشرده منتشر شود. تاريخ و جغرافياي جامع ايران، دايرة‌المعارف ديگري است كه قرار است همه جنبه‌هاي اساسي مربوط به تاريخ و جغرافياي ايران را شامل شود. اين دايرة‌المعارف قرار است در 17 جلد منتشر شود. دانشنامه فقه اسلامي (دفا) كه قرار است در 5 جلد منتشر شود، درصدد است با نگاه تاريخي سير تحول موضوعات، انديشه‌ها، و مكاتب فقهي مختلف را معرفي كند و تأثير شخصيت‌هاي برجسته اين دانش را در تحولات آن بيان نمايد.

در آثاري كه توسط مركز دايرة‌المعارف اسلامي تهيه مي‌شود، از جمله در دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، گرايش شيعي حاكم است و كوشيده مي‌شود نقطه‌نظرهاي معتقدان به اين مذهب بيشتر تشريح و تبيين شود. اين اهتمام بر اين باور استوار است كه اغلب نوشته‌ها و دايرة‌المعارف‌هاي اسلامي، چه غربي و چه عربي، به اهل سنت بيشتر توجه داشته‌اند و كمتر به مذهب شيعه پرداخته‌اند (2: 90؛ 3).

 

مآخذ: 1) دانشنامه ايران: همراه با معرفي كوتاه ديگر آثار در دست تدوين و انتشار مركز. تهران: مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، ]بي‌تا[. 12 ص (بروشور)؛ 2) خاكي، محمد. "دايرة‌المعارف‌ها و دايرة‌المعارف‌نويسي". پيام كتابخانه. دوره اول، 2 و 3 (پاييز و زمستان 1370): ص 89-92؛

3) "The Center for the Great Islamic Encyclopedia". [On-line]. Available: http://www.cgie.org.ir/ [3 May.2005].

         افسانه تيموري‌خاني

 

 

بازگشت به فهرست مقالات م