Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 بازگشت به فهرست مقالات م

مرور سیستماتیک[1]. گونه‌ای مرور پیشینه است که با استفاده از روش‌های منظم برای گردآوری و ارزیابی انتقادی گزارش پژوهش‌ها اجرا می‌شود‌. این نوع مرور در تمامی رشته‌های علوم به‌کار می‌رود و به خاطر دقت و مراحل نگارش، گاهی همتراز پژوهش دانسته‌ می‌شود. در پزشکی آن را "بالاترین سطح شاهد بالینی" می‌دانند (9). هدف از نوشتن مرور سیستماتیک گردآوری و خلاصه‌سازی همه پژوهش‌های مرتبط با یک پرسش برای ارائه پاسخ نهایی به آن پرسش است چرا که پژوهش‌های جداگانه که برای پاسخ به پرسش یکسان طراحی می‌شوند نه تنها همیشه به یافته‌های یکسان نمی‌انجامند بلکه گاهی یافته‌هایی متفاوت و گاه متضادی ارائه می‌دهند. هر پژوهش مانند قطعه‌ای از یک پازل است و مرور سیستماتیک پازلی کامل را ارائه می‌کند. برخلاف مرور روایتی[2] که از ساختار و مراحل معینی پیروی‌ نمی‌کند و کمیت و کیفیت آن بستگی به سلیقه نویسندگان آن دارد، مرور سیستماتیک با هدف گردآوری و خلاصه‌سازی همه پژوهش‌هایی انجام می‌شود که برای پاسخ به پرسشی یکسان اجرا شده‌اند‌ و از این رو کمیت هر مرور سیستماتیک به تعداد پژوهش‌ها و کیفیت آن به کیفیت تک تک پژوهش‌ها بستگی دارد و مراحل و ساختار آن تابع استانداردهای پذیرفته شده جهانی است.

مرور سیستماتیک زمانی رایج شد که پژوهشگران مرورهای خود را در قالب جدول و ساختاریافته گزارش، و پژوهش‌ها را با یکدیگر مقایسه کردند و نقاط قوت و ضعف و محدودیت‌های هریک را نشان دادند. اما کار آنها چند ایراد داشت که مانع از آن‌ می‌شد نام مرور سیستماتیک بر آنها نهاد: 1) روشِ یافتنِ متونی را که مرور‌ می‌کردند توضیح‌ نمی‌دادند. از این رو این احتمال وجود داشت که برخی متون را، به عمد یا به سهو، مرور نکرده باشند؛ 2) مرورگر‌ می‌توانست متون را بر مبنای موافقت یا مخالفت با فرضیه یا نظریه خود در مرور بیاورد یا نیاورد؛ 3) مقالات مروری، بیشتر مقالات پژوهشی مجلات علمی را گزارش‌ می‌کردند. مجلات نیز به انتشار پژوهش‌هایی روی خوش نشان‌ می‌دادند که یافته‌های مثبت را گزارش‌ می‌کردند. مثلاً اگر از ده پژوهش بر روی فلان دارو هشت تای آن را مؤثر‌ نمی‌یافتند، همان دو پژوهشی که دارو را مؤثر یافته بودند پذیرفته و منتشر می‌شد. بدینسان، خواننده باور‌ می‌کرد که دارو مؤثر است؛ 4) نوع و کیفیت طراحی پژوهش‌های بالینی، و خطر سوگیری در آنها و، از این رو، اعتبار شواهدی که ارائه‌ می‌کردند یکسان نبود. این تفاوت‌ها در مقالات مروری خیلی آشکار نیست‌. به این ترتیب مطالعه موردی یک بیمارِ درمان شده با فلان دارو، و مطالعه کارآزمایی بالینی با گروه کنترل[3]، که نشان‌ می‌داد همین دارو باعث مرگ دو نفر از ده نفر بیمار شده است، چه بسا در مقاله مروری با یک وزن گزارش‌ می‌شد؛ 5) حتی با وجود برطرف شدن چهار مورد پیشین، این پرسش باقی بود که اگر چند مطالعه با کیفیت و طراحی مناسب و برای پاسخ به یک پرسش بالینی وجود دارد، چگونه باید یافته‌های آنها را جدا از هم اما در یک نوشته گزارش کرد و از همه یک نتیجه کلی گرفت؟ این وضع زمانی دشوارتر‌ می‌شد که هر یک از مطالعات، پیامدهای مختلف را گزارش‌ می‌کردند؛ یا پیامدهای مشابه را با ابزار انداز‌ه‌گیری مختلف‌ می‌سنجیدند؛ یا از ابزار یکسان برای سنجش پیامد درمان استفاده‌ می‌کردند، ولی داده‌ها به شکل دیگر (پیوسته[4] یا دو حالتی[5]) گزارش‌ می‌شد‌. مرور سیستماتیک توانست این ایرادها را تا حد زیادی برطرف کند و فراتحلیل یا متاآنالیز[6] ترکیب آماری داده‌های پژوهش‌های مشابه برای یافتن نتیجه واحد از این پژوهش‌ها را ممکن کرد.

اصطلاح مرور سیستماتیک، یا مرور منظم، برای نخستین بار پیش از جنگ جهانی دوم در سال 1936 به‌کار رفت، نخستین بار در سال 1976 گزارش شد و از دهه 1990 به‌صورت فزاینده به‌کار رفت‌. واژه متاآنالیز را نیز در سال 1976، تقریبا همزمان، گلاس[7] برای تأکید بر ترکیبِ بهتر یافته‌های پژوهش‌های متفاوت برای پاسخ به پرسش یکسان به‌کار برد‌. اگرچه در همان سال‌ها، برخی از آماردان‌ها به وی تاختند و آن را فراحماقت[8] نیز نامیدند (16:1). این در حالی است لوگوی ائتلاف کاکرن، یافته‌های فراتحلیلی را گزارش می‌کند که به نجات هزاران نوزاد زودرس انجامیده است (11). چنین یافته‌هایی در عمل نشان داد که با وجود تمامی کاستی‌ها، مرور سیستماتیک و فراتحلیل، بالاترین سطح شواهد را برای اثربخشی درمان ارائه‌ می‌کنند‌.

هنوز ایرادهای روش‌شناختی و تفسیری بسیاری به مرور سیستماتیک و فراتحلیل وارد بود؛ از جمله: 1) تفاوت در کیفیت مطالعات مرور شده در فراتحلیل؛ 2) حجم نمونه کم و تعمیم ناپذیری یافته‌ها؛ 3) تعداد کم مطالعات و اغراق در اعتبار یافته‌های فراتحلیل؛ 4) طراحی پرسش در مرور سیستماتیک بر مبنای پژوهش‌های موجود به جای پرسش‌های واقعی؛ و 5) کم شمار بودن مرورهای سیستماتیک که به‌کار بیاید‌ (12: 115،  2، 8). گروه‌های روش‌شناسی در کاکرن و پژوهشگرانی در سرتاسر دنیا از بیش از دو دهه پیش در حال بررسی و رفع این ایرادها هستند‌.

پژوهشگران و روش‌شناسان، آگاه از تک تک ایرادهای مرور متون، در دهه 1990 گرد هم آمدند تا زیر پرچم کاکرن، مراحل کاربردی مرور سیستماتیک را تدوین کنند. همزمانی تقریبی بنیانگذاری کاکرن با بالاگرفتن موضوع پزشکی مبتنی بر شواهد اثر هم‌افزایی بر توسعه روش‌شناسی مرور سیستماتیک داشتند‌. چنانکه ائتلاف کمپبل[9] با پیروی از کاکرن -که همزاد و هم میهن آن بود- از سال 1999 مرور‌های سیستماتیک را برای بررسی تأاثیر مداخلات اجتماعی آغاز کرد‌  (1: 29). مؤسسه جوانا بریگس[10] نیز در 1996 در استرالیا آغاز به‌کار کرد‌. هر سه سازمان، راهنماهایی برای انجام مرور سیستماتیک خود تهیه کرده‌اند که در مواردی متفاوت هستند و مرورهای سیستماتیک خود را در نشریات ادواری، که نام کتابخانه به آن دادند، منتشر می‌کنند: کتابخانه کاکرن، کتابخانه کمپبل، و کتابخانه جوانا بریگس‌.

به خاطر رایگان و در دسترس بودن روش‌شناسی و نرم‌افزارهای مرور سیستماتیک، بسیاری گروه‌های پژوهشی‌ می‌توانند بدون عضویت در سه سازمان فوق مرور سیستماتیک انجام دهند و آن را در مجله‌های علمی منتشر کنند.

با افزایش تعداد مرورهای سیستماتیک، مرورهای سیستماتیک تکراری و دوباره کاری افزایش یافت‌. از این رو، پایگاه اطلاعاتی پروسپرو[11] برای ثبت پروپوزال‌های مرورهای سیستماتیک ایجاد شد‌. ثبت پروپوزال‌ها در این پایگاه اختیاری است. پژوهشگران با جستجو در این سامانه از تکراری نبودن مروری که‌ می‌خواهند انجام دهند، مطمئن می‌شوند و با ثبت اثر خود دیگران را از تکرار آن برحذر می‌دارند (13: 7)‌. علاوه بر این، تعدادی از مجلات پذیرفتند که پروپوزال‌های مرورهای سیستماتیک را به‌صورت دسترسی آزاد منتشر کنند تا جامعه علمی را از آنها آگاه کنند.

مراحل تهیه. تولید مرور سیستماتیک این مراحل را دارد (4):

۱. تهیه پروپوزال. مرور سیستماتیک با یک پرسش شروع‌ می‌شود که برای پاسخ به آن ممکن است یک یا بیش از یک پژوهش وجود داشته باشد؛

۲. جستجو. این مرحله بیشتر بر عهده کتابدار یا متخصص اطلاعات است زیرا نیازمند تسلط به روش‌های بازیابی اطلاعات، جستجوی راهبردی، کار با اصطلاحنامه‌ها و واژگان کنترل شده، آشنایی با واژگان تخصصی موضوع پژوهش، و شناخت و تجربه در استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی است‌. این مرحله شامل شکستن پرسش پژوهش به مفاهیم، شناسایی واژگان مشابه و سرعنوان‌های موضوعی مرتبط با هر یک از مفاهیم، ترکیب دوباره مفاهیم با استفاده از عملگرهای جستجو، از جمله عملگرهای بولین و جستجو است‌. جستجو ممکن است بارها بازبینی شود تا جایی که نتایج مناسب ارزیابی شود. راهبرد جستجوی موفق در یک پایگاه اطلاعاتی برای پایگاه‌های اطلاعاتی دیگر ترجمه‌ می‌شود؛ زیرا رابط‌های کاربری و پایگاه‌های اطلاعاتی از عملگرها و واژگان کنترل شده و سرعنوان‌های موضوعی مختلف بهره‌ می‌گیرند‌. جستجو باید میان حساسیت[12] و ویژگی[13] تعادل برقرار کند و نقطه تعادل به نیروی انسانی تیم پژوهشی، زمانبندی پژوهش، دسترسی به پایگاه‌های اطلاعاتی، و معیارهای راهنمای پیروی شده بستگی دارد. جستجو تنها به پایگاه‌های اطلاعاتی محدود‌ نمی‌شود. کتابداران و پژوهشگران یا هر دو، چه بسا لازم شود، با متخصصان، نویسندگان مسئول گزارش‌های پژوهش‌ها، و شرکت‌ها و سازمان‌های مرتبط تماس بگیرند و در مورد پژوهش‌های مرتبط دیگر، یا داده‌های ناکامل در گزارش‌های منتشر شده، پرس و جو کنند‌. علاوه بر این، تیم پژوهش بخش کتابشناسی انتهای تمامی پژوهش‌های انتخاب شده برای درج در مرور سیستماتیک را نیز بررسی‌ می‌کنند‌. گاهی نیز استنادها را در با گوگل اسکالر، اسکوپوس، یا نمایه‌های استنادی تامسون رویترز چک می‌کنند‌. در صورتی که مجله یا همایش بسیار مرتبط و معتبر باشد همه شماره‌های مجله یا چکیده‌های همایش از نخستین سال انتشار مجله یا برگزاری همایش نیز، حتی به‌صورت دستی، جستجو‌ می‌شود‌. جستجوی ایده آل تا زمانی ادامه‌ می‌یابد که مجموعه پژوهش‌های یافته شده به اشباع برسد به این معنی که دیگر پژوهش تازه‌ای پیدا نشود یا احتمال از دست دادن پژوهشی مرتبط بسیار کم باشد. تاریخ جستجو، روش‌های جستجو، راهبرد جستجو برای هر پایگاه اطلاعاتی، و تعداد نتایج جستجو برای هر پایگاه اطلاعاتی به گونه‌ای ثبت و گزارش‌ می‌شود که هر خواننده‌ای بتواند عین آن را اجرا و به همان تعداد نتایج جستجو یا عددی بسیار نزدیک به آن دست پیدا کند‌. روش‌های جستجو بخشی از روش پژوهش هستند و باید قابلیت تکرار جستجو و بازتولید نتایج جستجو را داشته باشند؛

 3. غربالگری. پس از تکمیل جستجو در منابع گوناگون، نتایج جستجو وارد برنامه یا نرم افزار مدیریت اطلاعات کتابشناختی‌ می‌شود و مجموعه‌ای از متون مرتبط، تاحدی مرتبط، و نامرتبط شکل می‌گیرد که حاصل رویکرد "حساس" در جستجو است. به مجموعه گردآورده بدین شکل، اصطلاحاً "کتابخانه" می‌گویند. از آنجایی که ناشران برای افزایش رؤیت پذیری، مجلات خود [s1] را در بیش از یک پایگاه اطلاعاتی نمایه‌ می‌کنند، احتمال وجود گزارش‌های تکراری در این مجموعه بسیار است. کتابدار اینها را تشخیص‌ می‌دهد و حذف‌ می‌کند‌. به این نحو، برای هر گزارش در این کتابخانه فقط یک رکورد شامل مشخصات کتابشناختی و چکیده وجود خواهد داشت. "کتابخانه" سپس در اختیار دو عضو تیم پژوهشی قرار‌ می‌گیرد تا تک تک گزارش‌ها را بخوانند و بدون مشورت با یکدیگر، گزارش‌های مرتبط و نسبتا مرتبط و نامرتبط را طبق معیارهای ورود و خروج نوشته شده در پروپوزال تعیین کنند. به این کار غربالگری می‌گویند. این دو پژوهشگر سپس در مورد گزارش‌هایی که در مورد آنها اختلاف نظر دارند گفتگو‌ می‌کنند تا به توافق برسند. در غیر این صورت، نظر سومین عضو تیم فصل‌‌الخطاب خواهد بود. این تمهیدات برای پیشگیری از سوگیری و اعمال شخصی و افزایش دقت صورت می‌گیرد. در مرحله بعد، متن کامل همه گزارش‌های مرتبط یا نسبتا مرتبط بازیابی‌ می‌شود و دو عضو تیم، غربالگری را با مرور متن کامل انجام می‌دهند.

در برخی رشته‌ها، به ویژه در رشته‌های علوم پزشکی، یافته‌های پژوهش‌ها در بیش از یک جا گزارش می‌شوند. در مرحله بررسی متن، این گزارش‌ها را یکجا می‌کنند و آنگاه است که تعداد واقعی پژوهش‌ها اعلام می‌شود. البته هیچ یک از گزارش‌های یک پژوهش مرتبط حذف‌ نمی‌شود، حتی اگر اطلاعات جدیدی نداشته باشند، تا نشان دهنده تلاش سیستماتیک پژوهشگران برای یافتن همه گزارش‌ها باشند. گاه نیز گزارش‌های یک پژوهش ممکن است اطلاعات ناکامل یا متناقض داشته باشند و احتیاج باشد وارسی بیشتر صورت گیرد.

در پی غربالگری، متن کامل پژوهش‌ها به یک تا چهار گروه تقسیم می‌شود: الف) وارد شده[14]: که معیار‌های ورود به مرور سیستماتیک را دارند. اطلاعات دقیق این پژوهش‌ها در جدولی به‌صورت کامل استخراج و ثبت می‌شود. اینها تنها گروهی هستند که به مرحله بعدی مرور‌ می‌رسند؛ ب) در انتظار[15]: پژوهش‌هایی هستند که به سبب ناکامل بودن اطلاعات، نمی‌توان در باره‌شان تصمیم گرفت. بیشتر اینها یا بسیار قدیمی هستند و یا تماس با نویسندگانشان ممکن نیست و اگر هم ممکن باشد پاسخی دریافت‌ نمی‌شود. اطلاعات این پژوهش‌ها نیز در جدولی می‌آید اما چون در حال انتظار هستند در گزارش‌ آورده می‌شوند ولی به مرحله بعد نمی‌رسند؛ ج) در دست انجام[16]: پژوهش‌هایی هستند که در هنگام انجام مرور سیستماتیک هنوز به پایان نرسیده‌اند ولی در صورت پایان یافتن، امکان اینکه در گروه پژوهش‌های پذیرفته شده بیایند، بسیار است. تماس با پژوهشگران این پژوهش‌ها تنها راه ممکن برای پی بردن به وضعیت جاری آنهاست. اطلاعات کامل این پژوهش‌ها در یک جدول گزارش‌ می‌شود ولی به مرحله بعد نمی‌رسند؛ د) رد شده[17]: پژوهش‌هایی هستند که به خاطر ناسازگاری با حداقل یکی از معیارهای ورود، یا داشتن حداقل یکی از معیارهای خروج‌ کنار گذاشته می‌شوند.

4. استخراج داده‌ها[18]: دو تا سه عضو تیم پژوهشی به‌صورت مستقل داده‌های مرتبط با مرور سیستماتیک را از هر مطالعه استخراج‌ می‌کنند تا در فرم استخراج داده‌ها وارد کنند‌. در بیشتر موارد، فرم استخراج داده‌ها دارای سه بخش است: الف) اطلاعات کلی مطالعه که فراداده‌های ویژگی‌های مطالعه را در بردارد در مطالعات مداخله‌ای یا تجربی فراداده‌ها چیزهایی مانند روش پژوهش، شرکت کنندگان، سلامت یا بیماری آنها، مداخله، درمان یا درمان‌های تجویز شده، و پیامدهای اندازه‌گیری شده در مطالعه را در بر دارد. در بیشتر موارد، این بخش از فرم مشخص‌ می‌کند که مطالعه به کدام یک از چهار گروه موضوع بخش 3 (غربالگری) تعلق‌ می‌گیرد؛ ب) فراداده‌های مربوط به کیفیت پژوهش‌های وارد شده در مطالعه را در بر دارد. در حالی که بخش الف ارتباط موضوع مطالعه را با پرسش مرور سیستماتیک در بر دارد، این بخش به کیفیت مطالعه اختصاص دارد (گاه به آن استخراج اطلاعات کیفی یا بررسی خطر سوگیری نیز می‌گویند‌). در این بخش، مانند مرحله غربالگری، دو- سه پژوهشگر با استفاده از معیارها یا سیاهه‌های استاندارد‌ به ارزیابی کیفیت هر پژوهش می‌پردازند‌. آنها برای ارزیابی هر نوع مطالعه چک لیست جداگانه با معیارهای کیفیت مخصوص به آن نوع دارند. به‌طور مثال ارزیابی پژوهش کیفی با ارزیابی پژوهش مقطعی[19] یا تجربی متفاوت است‌. مطالعه گزارش کامل داده‌های اندازه‌گیری شده بدون کم و کاست و به شکل قابل استفاده یکی از معیارهای بررسی کیفی مطالعه است؛ ج) داده‌ها و فراداده‌های کمّی مطالعه، شامل یافته‌های قابل کاربرد هر مطالعه‌ در این بخش می‌آید‌.

5. جمع بندی و تحلیل داده‌های کمّی یا ترکیب داده‌های کیفی. در این مرحله تیم پژوهشی ممکن است یک، دو، یا سه راه را برای گزارش کردن داده‌ها برگزیند: الف) جمع‌بندی یا خلاصه‌سازی داده‌ها که از ساده‌ترین روش‌هاست و در آن اطلاعات مطالعه‌ها به همراه برجسته‌ترین یافته‌های هر یک در یک یا چند جدول‌ گزارش‌ می‌شود. برای افزودن بر ارزش گزارش، می‌توان مطالعه را برحسب زمان، مکان، یا یکی از فراداده‌های جدول مرتب کرد. نتیجه‌گیری از این نوع مرور‌ نمی‌تواند قطعی باشد و بیشتر با توصیف پایان‌ می‌یابد. زمانی از این نوع گزارش داده‌ها استفاده‌ می‌شود که پژوهش‌های پذیرفته شده ناهمگن باشند و امکان فراتحلیل یا فراترکیب نباشد. بررسی همگنی[20] یا ناهمگنی[21] پژوهش‌ها زمانی ممکن است که تعداد‌شان کافی باشد؛ ب) فراترکیب یا ترکیب داده‌های کیفی زمانی اجرا می‌شود که پژوهش‌های پذیرفته شده از نوع پژوهش کیفی و مشخصات آنها همگن باشد؛ ج) فراتحلیل یا تحلیل داده‌های کمّیِ مشابه، همگن به‌کار‌ می‌رود و آن عبارت از ترکیب آماری یافته‌های پژوهش‌های مشابه برای ارائه نتیجه‌گیری از تمامی آنهاست‌. در پی این تحلیل، ممکن است به تحلیل‌های بیشتر مانند تحلیل حساسیت، تحلیل زیرگروه‌ها و همبستگی نیاز باشد.

6. تهیه گزارش نهایی. گزارش نهایی برای شفاف بودن باید طبق معیارهای پریسما[22] نوشته شود (7). پریسما شامل راهنما، دیاگرام و سیاهه‌ای از مواردی است که باید در گزارش از مرور سیستماتیک رعایت شوند. پیروی از پریسما ضمانتی برای کیفیت مرور سیستماتیک نیست و این مرورها را نیز مانند هر پژوهش دیگری به صورت نقادانه ارزیابی کرد. همچنین مانند هر پژوهش علمی دیگر، همه مراحل مرور سیستماتیک باید طوری گزارش شود که دیگران بتوانند همان مرور سیستماتیک را تکرار کنند و به یافته‌ها و نتیجه گیری یکسان یا همانند برسند یا بتواند مرور را با افزودن پژوهش‌های تازه روزآمد کنند.

7. روزآمدسازی. تنها یافته‌های برخی مرورها آن قدرت را دارند که پاسخ قطعی به پرسش پژوهش بدهد. بیشتر مرورها با یافته‌های نسبی و پیشنهاد پایان‌ می‌پذیرند و نیاز به پژوهش‌های بهتر و بیشتر را یادآور‌ می‌شوند. در مرورهای سیستماتیک پزشکی، یافته‌های این مرورها بیشتر به پژوهش‌های تازه می‌انجامد تا نتیجه باربط‌تر و کاربردی‌تر باشد. از این رو لازم است یافته‌های مرور سیستماتیک روزآمد شوند‌. کاکرن پیشنهاد‌ می‌کند که هر مرور سیستماتیک پزشکی دست کم هر دو سال باید روزآمد شود (4)‌. این ایراد بر مرورهای سیستماتیک وارد است که، مانند سایر پژوهش‌ها، بسیاری از آنها در زمان ارسال برای مجله یا در زمان انتشار روزآمد نیستند‌. این موضوع هم مرتبط به طول مدت تهیه شدن و هم تاخیر در داوری و انتشار‌ است. برخی روش شناسان، راه حل را تولید مرورهای سیستماتیک زنده[23] می‌دانند که با انتشار پژوهش‌های تازه، بلافاصله روزآمد‌ می‌شوند‌ (3). به این ترتیب در صورت انتشار پژوهش تازه‌ای که شامل معیارهای ورود در مرور سیستماتیک می‌شود، این پژوهش بلافاصله باید وارد مرور سیستماتیک شود و این مرور سیستماتیک بلافاصله دوباره منتشر شود. این تنها راه اطمینان از روزآمد بودن شواهد موجود برای پاسخ به یک پرسش پژوهشی است.

برای روزآمد کردن یک مرور سیستماتیک که پیش از این منتشر شده است، باید مرحله جستجوی این مرور را تکرار کرد و تاریخ جستجو را طوری محدود کرد که تنها نتایج تازه را در بر گیرد و نه نتایجی را که پیش از این در نسخه منتشر شده مورد بررسی قرار گرفته است. جستجو از آخرین تاریخ جستجو تا روز جاری آغاز و پیگیری‌ می‌شود‌. روزآمدسازی کمتر زمانبر است چون بستر پژوهش آماده است و بیشتر پژوهش‌ها پیشتر وارد مرور شده‌اند و تنها شناسایی و کار بر روی پژوهش‌های تازه لازم است‌. اما از آنجا که این کار هزینه‌‌بر است، بسیاری از مرورهای سیستماتیک روزآمد‌ نمی‌شوند‌.

نقش کتابداران و اطلاع رسانان در مرور سیستماتیک. برای یافتن همه متون علمی مرتبط در مرور سیستماتیک، به مهارت‌های جستجوی راهبردی، آشنایی کافی با پایگاه‌های اطلاعاتی و واژگان کنترل شده و فرایند نمایه‌سازی نیاز است. از این رو پیشنهاد می‌شود مرحله جستجو را کتابداران آموزش دیده و باتجربه و اطلاع‌رسانان متخصص انجام دهند‌. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کیفیت انجام، گزارش‌دهی، و امکان بازتولید مرورهای سیستماتیک زمانی بهتر است که به دست کتابداران عضو تیم انجام شده باشد‌ (5، 6، 10).

 

مآخذ:

 1) Chalmers, Iain; Hedges, Larry V; Cooper, Harris. "A Brief History of Research Synthesis". Evaluation and the Health Professions. Vol. 25, No. 1 (Mar. 2002): 12-37. 2) Chevret, Sylvie; Ferguson, Niall D; Bellomo, Rinaldo. "Are systematic reviews and meta-analyses still useful research? No". Intensive Care Medicine. Vol. 44, No. 4 (2018): 515-517. 3) Elliott, Julian H; Turner, Tari; Clavisi, Ornella; Thomas, James; Higgins, Julian PT; Mavergames, Chris; Gruen, Russell L. "Living Systematic Reviews: An Emerging Opportunity to Narrow the Evidence-Practice Gap". PLoS Medicine. Vol. 12, No. 2 (Feb. 2014): e1001603. 4) Higgins, Julian PT; Green, Sally, Editors. Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions. London: Wiley, 2008. 5) Koffel, Jonathan B. "Use of Recommended Search Strategies in Systematic Reviews and the Impact of Librarian Involvement: A Cross-Sectional Survey of Recent Authors". PLoS One. Vol. 10, No. 5 (2015): e0125931. 6) Meert, Deborah; Torabi, Nazi; Costella, John. "Impact of librarians on reporting of the literature searching component of pediatric systematic reviews". Journal of Medical Library Association. Vol. 104, No. 4 (Oct. 2016): 267-277. 7) Moher, David; Liberati, Alessandro; Tetzlaff, Jennifer; Altman, Douglas G; The PRISMA Group. "Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses: The PRISMA Statement". PLoS Medicine. Vol. 6, No. 7 (2009): e1000097. 8) Møller, Morten Hylander; Ioannidis, John PA; Darmon, Michael. "Are systematic reviews and meta-analyses still useful research? We are not sure". Intensive Care Medicine. Vol. 44, No. 4 (2018): 518-520. 9) Phillips, Bob; Ball, Chris; Sackett, Dave; Badenoch, Doug; Straus, Sharon; Haynes, Brian; Dawes, Martin. Levels of Evidence. Oxford: Centre for Evidence-Based Medicine, 1998 [Updated by Jeremy Howick, 2009]. 10) Rethlefsen, Melissa L; Farrell, Ann M; Trzasko, Leah C. Osterhaus; Brigham, Tara J. "Librarian co-authors correlated with higher quality reported search strategies in general internal medicine systematic reviews". Journal Clinical Epidemiology. Vol. 68, No. 6 (Jun. 2015): 617-26. 11) Roberts, Devender; Brown, Julie; Medley, Nancy; Dalziel, Stuart R. "Antenatal corticosteroids for accelerating fetal lung maturation for women at risk of preterm birth". Cochrane Database of Systematic Reviews. Vol. 2017, No. 3 (2017): CD004454. 12) Roberts, Ian; Ker, Katharine. "Cochrane: the unfinished symphony of research synthesis". Systematic Reviews. Vol. 5 (2016): 115. 13) Stewart, Lesley; Moher, David; Shekelle, Paul. "Why prospective registration of systematic reviews makes sense". Systematic Reviews. Vol. 1 (2012): 7.

 

غزاله عالی[24]

؛ کلایو اِلیوت اَدمز[25]

؛فرهاد شکرانه[26]

 



[1]. Systematic Review

مرور سامان‌یافته برگردان فارسی بهتری برای این نوع پژوهش است با این حال مرور نظام‌مند، مرور ساختاریافته، مرور نظام یافته، مرور ساختارمند و مرور سیستماتیک به فراوانی در متون پژوهشی فارسی به‌کار می‌رود .

[2]. Narrative Review

[3]. Controlled Clinical Trial

در این نوع پژوهش تجربی، شرکت‌کنندگان در آزمایش به‌صورت تصادفی، به دو گروه تجربی و کنترل تقسیم می‌شوند. این دو گروه تقریبا از هر نظر مشابه هستند غیر از دریافت یا عدم دریافت دارو یا هر تدبیر درمانی دیگر به عنوان متغیر مستقل. گروه تجربی، مداخله ای دریافت می‌کند ولی گروه کنترل چنین مداخله‌ای را دریافت نمی‌کند. سپس پیامد مورد انتظار (مانند درد یا یادگیری) اندازه‌گیری و نمره‌های دو گروه مقایسه می‌شود تا مشخص شود آیا مداخله بر روی پیامد تأثیر گذاشته یا نه و تاثیر مثبت بوده است یا منفی.

[4]. Continuous

[5]. Binary or Dichotomous

[6]. Meta-Aanalyses

[7]. Glass

[8]. Mega-Silliness

[9]. Campbell Collaboration

[10]. Joanna Briggs Institute

[11]. PROSPERO

[12]. Sensitivity

[13]. Specificity

[14]. Included Studies

[15]. Studies Awaiting Classification

[16]. Ongoing Studies

[17]. Excluded Studies

[18]. این مرحله از مرور سیستماتیک را در بیشتر کشورها استخراج داده‌ها، و در ایالات متحده آمریکا چکیده‌سازی داده نیز می‌نامند.

[19]. Cross-Sectional Studies

[20]. Homogeneity

[21]. Heterogeneity

[22]. PRISMA=Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses

[23]. Living Systematic Reviews

[24]. پژوهشگر، گروه هنر و علوم انسانی، دانشگاه ترِنت ناتینگهام، انگلستان

[25]. سرپرست پژوهش‌های سلامت روان و سرویراستار گروه اسکیزوفرنیای کاکرن، بخش روانپزشکی و روانشناسی بالینی، دانشکده پزشکی، دانشگاه ناتینگهام، انگلستان

[26]. ژوهشگر و متخصص اطلاعات گروه اسکیزوفرنیای کاکرن، بخش روانپزشکی و روانشناسی بالینی، دانشکده پزشکی، دانشگاه ناتینگهام، انگلستان


بازگشت به فهرست مقالات م