Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ن

 

نشر الكترونيكي[1] . نشر الكترونيكي، نوعي نشر است كه در آن با استفاده از فناوري الكترونيك، اطلاعات الكترونيكي توليد و توزيع مي‌شود.

ابزارهاي نشر الكترونيكي. ابزارهاي موردنياز براي نشر الكترونيكي عبارتند از: رايانه و ابزارهاي ذخيره اطلاعات، نمايشگر، انواع ابزارهاي ورود اطلاعات مانند صفحه كليد و پويشگر، انواع نرم‌افزارها، رسانه‌هاي ارتباطي و انتقال اطلاعات مثلاينترنت و شبكه‌هاي‌ اطلاعاتي، و به‌طور كلي همه سخت‌افزارها و نرم‌افزارهايي كه به نحوي در توليد، ذخيره، پردازش، و دسترسي به اطلاعات نقش دارند.

توليدات نشر الكترونيكي در رسانه‌هاي قابل حمل مثل ديسك‌ها و يا رايانه‌ها در هر كجاي جهان ذخيره مي‌شوند. كيفيت اين ابزارها به سرعت در حال بهبود و هزينه به‌كارگيري آنها در حال كاهش است. اين امر سبب شده است سازمان‌ها و افراد بسيار به اين ابزارها دسترسي يابند به‌طوري كه روزانه چند ميليون صفحه اطلاعات الكترونيكي توليد مي‌شود (:3 4).

نشر الكترونيكي فرايندهاي توليد، توزيع، و دسترسي به اطلاعات را متحول كرده است. افزايش توليد و كيفيت دسترسي به اطلاعات الكترونيكي و ارزش افزوده آن تهديدي براي ناشران سنتي و كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني است. مالكيت اين اطلاعات در اختيار ناشران آن است. دسترسي به اين اطلاعات با استفاده از نرم‌افزارهاي قدرتمندي صورت مي‌گيرد كه توسط ناشران يا كارگزاران آنها طراحي شده است. عرضه الكترونيكي منابع مرجع، اعم از رديف يكم و دوم، به‌صورت الكترونيكي به رايگان خدمات مرجع كتابخانه‌ها را نيز به چالش طلبيده است؛ زيرا اطلاعات باارزش بسياري بدون نياز به مراجعه به كتابخانه در دسترس مردم قرار گرفته است. در چنين شرايطي استفاده هر چه كتابخانه از نظام‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي الكترونيكي و ارائه خدمات با كيفيت‌تر مانند آموزش كاربران، شناسايي منابع اطلاعاتي مهم و توليد
منابع مرجع الكترونيكي، و ايجاد پيوند به آنها مي‌تواند به همسويي كتابخانه‌ها با تحولات جاري كمك كند (:4 56-58).

اطلاعات الكترونيكي را مي‌توان با سرعت و سهولت توليد، ويرايش، و ذخيره كرد. هزينه توليد، ذخيره، و ارسال اطلاعات بسيار پايين‌تر از شكل‌هاي سنتي است. دسترسي به اطلاعات الكترونيكي از طريق شبكه‌هاي اطلاعاتي و بدون محدوديت جغرافيايي و زماني امكان‌پذير است. به‌عبارت ديگر در هر ساعتي از شبانه‌روز و در هر محلي مانند اتاق كار، كتابخانه، منزل، و حتي در هواپيما مي‌توان به اطلاعات نشر الكترونيكي دسترسي پيدا كرد. جست‌وجو در اطلاعات الكترونيكي سريع و كامل است و نتيجه آن قابل ذخيره و چاپ است و مي‌توان آن را به هر نقطه دلخواه منتقل و يا به شكل‌هاي مختلف و دلخواه تبديل كرد. در حال حاضر فضاي مورد نياز براي ذخيره و نگهداري اطلاعات الكترونيكي بسيار كاهش يافته است، به طوري كه دايره‌المعارف‌هاي چند جلدي، چكيده‌نامه‌ها، نمايه‌نامه‌ها، و بسياري از پايگاه‌هاي اطلاعاتي را مي‌توان در يك ديسك نوري ذخيره كرد. كيفيت بالاي اطلاعات، توليد منابع اطلاعاتي چندرسانه‌اي با استفاده از صوت و تصوير، متن، گرافيك و ساير رسانه‌ها، ارتباط فرامتني و فرارسانه‌اي و ويژگي‌هاي ديگر، استفاده از رسانه‌ها و منابع الكترونيكي را در امور آموزشي، پژوهشي، و سرگرمي بسيار محبوب ساخته است (:2 115-144؛ :4 55-56). امتيازات فوق سبب شده بسياري از ناشران، منابع اطلاعاتي خود را، به شكل الكترونيك روانه بازار كنند. ناشران الكترونيكي دسترسي به اطلاعات كتابشناختي، چكيده، و حتي فهرست مندرجات و صفحات مقدماتيِ هزاران عنوان كتاب و مجله را به‌صورت رايگان در اختيار عموم قرار مي‌دهند.

خدمات تحويل مدرك تجاري جايگزين اشتراك دوره كامل مجلات شده است. افراد، سازمان‌ها، و كتابخانه‌ها مي‌توانند در ميليون‌ها ركورد كتابشناختي رايگان جستجو كنند و فقط هزينه مربوط به استفاده از متن مقاله مورداستفاده خود را بپردازند (:4 267-269). بدين ترتيب اشتراك هزاران عنوان مجله كم استفاده قطع شده و دسترسي به مجلات الكترونيكي و سفارش ائتلافي رواج زيادي يافته است (:4 267-269).

ناشران غيرانتفاعي، سازمان‌ها و مراكز ملي و بين‌المللي، مراكز آموزشي و دانشگاهي و تحقيقاتي، و انجمن‌ها، اطلاعات الكترونيكي را از طريق اينترنت در اختيار عموم قرار مي‌دهند. براي نمونه مي‌توان به پايگاه‌هاي اطلاعاتي اگريس، اگريكولا، اينيس، مدلاين، اريك، پروانه‌هاي ثبت اختراعات امريكا، و ميليون‌ها ركورد كتابشناختي كتابخانه كنگره امريكا و ساير كتابخانه‌هاي ملي و دانشگاهي و تحقيقاتي جهان اشاره كرد. به اين اطلاعات بايد ميليون‌ها صفحه اطلاعات شخصي دانشمندان و نويسندگان و محققان و آرشيوها و كتابخانه‌هاي الكترونيكي را نيز افزود.

 

مآخذ :1) آذرنگ، عبدالحسين. مباني نشر كتاب. تهران: سمت، 1381؛ 2) بوتما، تئو جي. دي. ارزش افزوده انتشارات الكترونيكي. در "كنفرانس بين‌المللي اطلاع‌رساني پيوسته (بيستمين: :1996 لندن) ترجمه كيوان كوشا. به كوشش حميد محسني و احمد يوسفي. تهران: مركز اطلاع‌رساني و خدمات علمي جهاد سازندگي، 1379؛ 3) كوشا، كيوان. ابزارهاي كاوش اينترنت؛ اصول، مهارت‌ها و امكانات جست‌وجو در وب. تهران: نشر كتابدار، 1381؛ )4 محسني، حميد. مجموعه‌سازي و خدمات تحويل مدرك. تهران: نشر كتابدار، ؛1382

5) Harrod's Librarian's Glossary: 9000 Terms Used in Information Management, Library Science, Publishing. the Book Trade and Archive Management / Compiled by Ray Prytherch. 8th. Ed. 1995.

  

              حميد محسني



[1]. Electronic Publishing

 

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ن