Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ن

 

نشريات كتابداري و اطلاع‌رساني. نخستين مجله كتابداري همزمان با سامان يافتن اجتماعي كتابداران در امريكاي شمالي، در قالب انجمن كتابداران امريكا* در 1876 ظهور كرد. اين همان مجله مشهور  Library Journalاست كه از آن سال تاكنون، با شمارگان بالا (به‌طور مثال 000,40 نسخه در 1974) مرتبآ منتشر شده است. بنيان‌گذاران آن سه تن از پيشروان حرفه كتابداري، يعني فردريك لايپولت[1] ، ملويل ديويي*، و ريچارد باوكر[2]  بودند. در شماره اول اين نشريه، مقالاتي به قلم ملويل ديويي، چارلز امي كاتر*، و جاستين وينسور به چشم مي‌خورد (:9 ج 15، ص 334-336). در همان سال‌ها دو مجله كتابداري ديگر در امريكا پديدار شدند كه ديويي در پديد آمدن هر دو مؤثر بود؛ يكي از اين دو  Bulletin Notes(1886) و ديگري  Public Libraries(1896) بود (:15 ج 2، ص 846).

بعد از آن انجمن كتابداران امريكا نشريات ديگري نيز منتشر كرد، از جمله ALA Bulletin (1904) كه با Library Journal و Public Libraries رقابت مي‌كرد و از 1908 تا 1969 پس از Library Journal و  American Librariesنشريه رسمي انجمن بود. نشريات ديگر انجمن در حال حاضر عبارتند از: Booklist ، Book Links، و ALA Techsource (:13 ج 1، ص 126).فصلنامه وزين Library Trends نيز كه از 1952 توسط مدرسه كتابداري دانشگاه ايلينويز منتشر مي‌شود، از ديگر نشريات مهم كتابداري است كه ميزان استناد به آن بسيار بالاست و در هر شماره يك سردبير مهمان دارد (:10 ج 16، ص 100-101).

با ايجاد گرايش كتابداري در رشته‌هاي ديگر مانند پزشكي، هنر، كشاورزي، و جز آن، انجمن‌هاي حرفه‌اي مربوط به آنها شكل گرفتند و به تبع آن نشريات چندي منتشر شد از جمله: Bulletin of the Medical Library Association (BMLA) كه نشريه رسمي انجمن كتابداري پزشكي (ام.ال.اِي.) است. اين نشريه كه از 1902 با عناوين مختلفي منتشر مي‌شد در ژانويه 2002 باعنوان  Journal of the Medical Library Associationناميده شد (:12 ج 3، ص 1833).

با گسترش حرفه كتابداري دانشگاهي،انجمن كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تحقيقاتي (اِي.سي.آر.ال.)[3]  كه بزرگ‌ترين بخش انجمن كتابداران امريكاست، در 1938 تأسيس شد و يك‌سال بعد نشريه   Collage and Research Libraries (C&RL)را منتشر كرد. اين انجمن در 1951 مجله خود را به رايگان بين اعضا توزيع كرد. نشريه مذكور از 1959 به‌صورت دو ماهنامه منتشر مي‌شود. عنوان فعلي آن  C&RL News Letterاست و از 1993 از طريق اينترنت قابل دسترس است.  ACRL Updateنيز نشريه ديگر اين انجمن است كه از 2002 به‌صورت دو هفته‌نامه و به شكل الكترونيكي منتشر مي‌شود (:8 168).

به‌دنبال شكل‌گيري انجمن‌هاي كتابداري ديگر، بر ميزان نشريات تخصصي افزوده شد. انجمن بين‌المللي كتابخانه‌هاي حقوقي، مجله International Journal of Law Libraries   را از سال 1959 منتشر مي‌كند (:2 ج 1، ص 322). نشريه ديگر، Journal of Library Automation (JOLA) است كه از 1973 توسط انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني فناوري (ليتا)[4]  منتشر مي‌شود

و از  1982 Information Technology and Librariesناميده مي‌شود. اين مجله از 1995 تا 2000 به‌صورت چاپي و الكترونيكي، و از 1997 فقط به شكل الكترونيكي منتشر مي‌شود (:11 ج3، ص1653). نشريه ديگر كه از 1986 منتشر مي‌شودRare Books and Manuscripts Librarianship (RBML)  است كه توسط بخش نسخ خطي انجمن كتابداران امريكا هر سال دو شماره از آن انتشار مي‌يابد.

برخي نشريات نيز به موضوعات خاص مي‌پردازند، نظير Book Bird كه از 1963 توسط دفتر بين‌المللي كتاب براي نسل جوان* منتشر مي‌شود؛ و يا Knowledge Organization كه از 1974 در زمينه رده‌بندي و نمايه‌سازي و مباحث مشابه انتشار مي‌يابد.

از جمله نشرياتي كه مخصوص كشور خاصي نيست و پوشش بين‌المللي دارد LIBRI است كه از 1950 در كشور دانمارك و به زبان انگليسي منتشر مي‌شود و نشريه‌اي عمومي اما عالمانه است كه به‌طور يكسان به مباحث قديم و جديد كتابداري مي‌پردازد.

فدراسيون بين‌المللي انجمن كتابداري (ايفلا)* نيز، به‌عنوان يكي از معتبرترين مراكز كتابداري جهان نشريات چندي دارد كه مهم‌ترين آن IFLA Journal است كه از 1974 به‌طور منظم منتشر مي‌شود. اين مجله سخنگاه مهمي براي اهل حرفه به حساب مي‌آيد كه علاوه بر انعكاس رويدادها و تحولات بين‌المللي كتابداري و اطلاع‌رساني، موضوعاتي چون مديريت، فناوري اطلاعاتي، آموزش و پژوهش در كتابداري و اطلاع‌رساني، حفاظت، خدمات به نابينايان، مالكيت فكري، و مانند اينها را دربرمي‌گيرد (:17 ج 2، ص 1416). چكيده‌هاي اين نشريه به زبان‌هاي فرانسوي، آلماني، اسپانيولي، و روسي نيز منتشر مي‌شود. ميزگرد سردبيران مجلات كتابداري[5]  (كه در كنار همايش سالانه ايفلا تشكيل مي‌شود) تدوين استاندارد براي نشريات كتابداري و اطلاع‌رساني از طريق تبادل انديشه ميان سردبيران، ناشران، كتابداران، و خوانندگان را دنبال مي‌كند و شركت در آن موقعيت مناسبي براي بهبود مجلات كتابداري كشورهاست.

در انگلستان، به‌عنوان دومين كشور تأثيرگذار در پيشبرد حرفه كتابداري و اطلاع‌رساني، نخستين مجله كتابداري ــ مانند ايالات متحده ــ بعد از تأسيس انجمن كتابداران انگليس* منتشر شد. اين انجمن خود در آغاز مجله‌اي منتشر نكرد، بلكه تا  1880American Library Journal را (پس از حذف كلمه  Americanاز آن) به‌عنوان نشريه رسمي خود پذيرفت. از آن پس Monthly Note (1880-1883)، Library Chronicle (1844-1888)، و  The Library(1889-1898) را منتشر كرد. نشريه اخير، نشريه رسمي اين انجمن بود، اما جيمز داف براون* به‌علت نارضايتي اعضا و نيز تأخير در زمان انتشار آن، در 1898،اقدام به انتشار نشريه مستقلي باعنوان Library World كرد. سپس، از آنجا كه انجمن مايل بود مجله خود را داشته باشد، Library Association Record را در ژانويه 1899 منتشر كرد كه انتشار آن از 1899-1975 منظم بود. در ژانويه ،1976 انجمن اين مجله را براي نخستين بار به كمك روزنامه‌نگاري حرفه‌اي به‌نام راجر والتر منتشر كرد، اما چون بيشتر جنبه
خبري و موقتي داشت از 1969 جاي خود را به فصلنامه
Journal of Librarianship داد. مقالات اين نشريه مفصل‌تر از Library Association Record بود و رويكردي بسيار جدي و علمي داشت. اما بعدها امتياز نشر آن واگذار شد و اكنون با عنوان Journal of Librarianship and Information Science توسط انتشارات باوكر منتشر مي‌شود. بخش‌ها و گروه‌هاي انجمن كتابداران انگليس نيز نشرياتي منتشر مي‌كنند، مانند Public Library Journal، Library History، و Youth Library Review. گروه بين‌المللي انجمن كتابداران انگليس نيز فصلنامه Focus را منتشر مي‌كند (:14 468).

از نهادهاي مهم و پرنفوذ كتابداري و اطلاع‌رساني انگلستان "انجمن كتابخانه‌هاي تخصصي و مراكز اطلاع‌رساني بريتانيا" (اسليب*) است كه از ديرباز مجلات ASLIB Proceeding، Managing Information، و  Journal of Documentationرا منتشر مي‌كند (:16 20).

ديگر كشورها. در آسيا، كشور ژاپن، نخستين كشوري بود كه در 1907 مجله‌اي  با عنوان >توشوكن زاشي< در حوزه كتابداري منتشر كرد. پس از آن، هندوستان در ،1912 نشريه كتابداريِ >جُنگ كتابداري< و سپس، پاكستان در 1967، نشريه >خبرنامه كتابداري پاكستان <را منتشر كرد. در چين چند نشريه وجود داشت كه با وقوع انقلاب فرهنگي (1966) انتشار آنها مانند نشريات حوزه‌هاي ديگر، متوقف شد؛ اما از 1970 به بعد شكوفايي چشمگيري در انتشار آنها ديده مي‌شود (:5 221-223).

نشريات كتابداري ايران. نخستين نشريه كتابداري ايران را نشريه كتابخانه ملي تبريز دانسته‌اند (:3 66)، اگرچه مطالب آن بيشتر خبرهاي مربوط به كتابخانه ملي تبريز و درباره كتاب بود. مجله كتابداري (1345)، به معناي دقيق كلمه، نخستين نشريه علمي در حوزه كتابداري بود كه به ابتكار ايرج افشار در كتابخانه تازه تأسيس شده مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران منتشر شد. انتشار دفترهاي اين نشريه، همزمان با دو رويداد مهم در كتابداري ايران، يعني ايجاد رشته كتابداري در دانشگاه تهران و تأسيس انجمن كتابداران ايران* صورت گرفت. اين نشريه در زمان خود منحصر به‌فرد بود و خيلي سريع ناياب مي‌شد؛ به‌طوري كه دفتر اول و دوم آن در يك مجلد تجديد چاپ شد. انتشار كتابداري با وقفه‌هايي همراه بوده است. دفترهاي اول تا يازدهم (1366) تقريبآ هر دو سال يك‌بار و از آن پس تا دفتر چهل و چهارم (1384)، به جز يكي دو استثنا، هر سال دو شماره منتشر شد.

مدير شش شماره نخست (1345-1356) ايرج افشار بود، و در اين شش دفتر پيشگامان و برجستگان پژوهش‌هاي كتابشناسي و كتابداري چون محمدتقي دانش‌پژوه، هوشنگ اعلم، مهين تفضلي، هوشنگ ابرامي، پوري سلطاني، و زهرا شادمان قلم زده‌اند. از دفتر هفتم تا دفتر سي و نه، به جز چهار سال، قاسم صافي سردبير و ويراستار آن بود. كتابداري تا دفتر سي و پنجم (1379) بيشتر وقف مباحث فني كتابداري و كتابشناسي بود. از دفتر سي و شش اطلاع‌رساني نيز به فهرست زمينه‌هاي قبلي مورد علاقه نشريه اضافه شد (:6 ج 1، ص 265-278). از دفتر چهل (1382) با آغاز سردبيري عباس حرّي، كتابداري به سوي مباحث فناوري‌هاي نوين اطلاعاتي و پيامدهاي آن براي بهبود امورحرفه‌اي كتابخانه‌ها گرايش يافته است و هدف آن ايجاد شرايط براي تبادل يافته‌هاي علمي ميان پژوهشگران علاقه‌مند به مباحث دانشگاهي و آموزشي كتابداري و اطلاع‌رساني اعلام شده است. اين نشريه از ارديبهشت 1380 به مرتبه علمي - ترويجي ارتقا يافته است.

انجمن كتابداران ايران (1345-1359)، انتشار خبرنامه انجمن كتابداران ايران را يك‌سال پس از تأسيس اين انجمن آغاز كرد. انتشار آن نامنظم بود؛ به‌عنوان مثال در همان سال اول شماره سه و چهار آن در يك مجلد، در 1347 فقط يك شماره، و در 1348 تنها دو پلي‌كپي در 7 صفحه منتشر شد. شماره‌هاي نخست فقط حاوي خبرهاي انجمن بود، اما در 1349 با تغيير اعضاي كميته انتشارات، در محتواي مجله تغيير كلي ايجاد و چند مقاله نيز به آن افزوده شد و نيز فصلي باعنوان "رويدادها"، حاوي حوادث جالب داخلي و خارجي كتاب و كتابداري، بدان اضافه گرديد و كتابنامه كتابداري، كه كتاب‌هاي فارسي منتشر شده هر فصل را دربرمي‌گرفت، نيز در پايانش مي‌آمد. در شماره سوم، خبرنامه، ناگهان به صد صفحه رسيد و بخش چكيده مقالات به زبان انگليسي به آن اضافه شد. از آن پس مقالات به‌تدريج عالمانه‌تر شد و مجله جاي خود را در ميان كتابداران باز كرد و حتي مشتركاني از كتابخانه‌هاي غربي يافت. بنا به‌درخواست خوانندگان و پيشنهاد برخي صاحب‌نظران در 1352 بخش مقاله‌هاي خبرنامه از آن جدا و باعنوان نامه انجمن كتابداران ايران منتشر شد و فصلنامه‌اي بسيار تأثيرگذار از كار درآمد. انتشار خبرنامه نيز تا 1357 ادامه يافت.

كميته انتشارات انجمن، نخست به سرپرستي محمد هادي فقيهي و عضويت نسرين تجدد، پوري سلطاني، و گيتا راسخ شكل گرفت. از 1349، با سرپرستي پوري سلطاني كه از كتابداران با سابقه و عضو كميته ويرايشگران مجلات كتابداري در ايفلا بود، بر غناي انتشارات آن، به‌ويژه نامه انجمن افزوده شد. برخي اعضاي اين كميته كه در هيئت مديره و كميته‌هاي
ديگر انجمن نيز عضويت داشتند، فرشته انوار*، شيرين تعاوني، زهرا شادمان، نازي عظيما، فرشته كاشفي، بهاءالدين خرمشاهي، هوشنگ رهنما، كامران فاني، مهدي مجتبوي نائيني، جان هاروي، بورلي بروستر، و ماندانا صديق بهزادي بودند. نامه انجمن به لطف بخش جذاب نقد و معرفي كتاب آن، كه اهل نظر مي‌نگاشتند، مقبول جامعه غيركتابدار هم واقع شد و شمارگان آن بعد از مدتي از 300 به 1500 نسخه رسيد (:6 ج 1، ص 279-283).

متأسفانه رشته حيات نامه انجمن، در 1358، پس از آنكه چهره‌هاي كم تجربه و راديكال، هيئت‌مديره آن را در دست گرفتند و بدان نام "شورا" دادند، پاره شد. اينان "نامه" را، نه تنها از لحاظ محتوا، بلكه حتي از نظر نام و قطع نيز نامناسب و احتمالا "غيرانقلابي" تلقي و مجله جديدي باعنوان كتابدار منتشر كردند كه عمر آن بسيار كوتاه بود و تا پيش از آنكه در نيمه اول 1359 وظيفه نمايندگي خود را ترك كنند، چهار شماره آن را منتشر كردند.

اطلاع‌رساني، نشريه فني مركز مدارك علمي از ديگر نشريات مهم است كه امروزه فصلنامه علوم اطلاع‌رساني نام دارد و در فاصله اين دو نام نيز نام‌هاي ديگري داشته است. اين نشريه توسط پژوهشگاه اطلاعات و مدارك علمي ايران (مركز مدارك علمي* سابق) از 1351 تاكنون (1385) به‌صورت نامنظم منتشر شده است. محورهاي آن را نمايه‌سازي، مديريت سيستم‌هاي اطلاعاتي، تحليل اطلاعات، فناوري اطلاعات و ارتباطات، و كتابداري تشكيل مي‌دهد.

كتابخانه ملي ايران* از 1369، يعني 53 سال پس از تأسيس، انتشار فصلنامه كتاب را آغاز كرده است كه نشريه‌اي عام در كتابداري است و گزارش پژوهش‌هاي دانشجويي جاي خاصي در آن دارد. دست‌اندركاران آن از آغاز محمد رجبي (1369-1372)، نورالله مرادي (1369-1372)، عباس حرّي (1373 تا 1380)، و فريبرز خسروي(1380-    )بوده‌اند. از ابتداي دوره سيزدهم (1380) تغييراتي در آن به‌وجود آمد، هم در شكل ظاهري (مانند تغيير طرح روي جلد و تغيير قطع از وزيري به رحلي كوچك) و هم در محتواي آن (مانند افزايش تعداد مقالات، بخش گفت‌وگو، معرفي نشريات الكترونيكي كتابداري و اطلاع‌رساني، و معرفي سايت‌هاي اسلام‌شناسي و ايران‌شناسي). پژوهشي استنادي از شماره‌هاي سال‌هاي 1369-1379 حاكي است كه بيش از نيمي از مقالات آن تأليفي‌اند و مآخذ انگليسي بيش از فارسي مورداستفاده نويسندگان مقالات آن قرار گرفته است. ميزان استناد به مقالات آن در ميان نويسندگان حوزه كتابداري نيز، پس از فصلنامه پيام
كتابخانه، رتبه دوم را داشته (1)، اما در تحقيقي جديد (1384)، رتبه اول را كسب كرده است(7). اين نشريه از مهر 1380 درجه علمي - ترويجي دريافت كرده است.

فصلنامه پيام كتابخانه را هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور از تابستان 1370 منتشر كرد. از سال دوم (1371)، با آغاز سرويراستاري عباس حرّي كه تا پايان سال يازدهم (1380) طول كشيد تغييراتي در آن به‌وجود آمد. اين نشريه به‌علت داشتن مقالات كاربردي‌تر نسبت به مجلات ديگر اين حوزه، توانست جاي خود را در ميان كتابداران شاغل در كتابخانه‌ها، به‌ويژه كتابخانه‌هاي عمومي، باز كند. پيام كتابخانه كمتر دچار تأخيرهاي طولاني بود، اما انتشار دو شماره در يك مجلد غالبآ اتفاق مي‌افتاد و از 1383 ديگر منتشر نشده است.

فصلنامه كرانه، تنها مجله بخش خصوصي كتابداري بود كه زيرنظر مهرداد نيكنام منتشر مي‌شد، اما چندان نپاييد و تنها يك دوره از آن (1373) در سه مجلد منتشر شد. در همين تعداد كم متن گفت‌وگوهايي كه با برجستگان حوزه كتاب و كتابداري انجام شده، قابل توجه است.

در شهريور 1374، كميته انتشارات انجمن علمي كتابداران اطلاع‌رساني علوم پزشكي ايران*، نخستين شماره نشريه خبري آن انجمن را باعنوان كاپا به‌صورت ماهانه منتشر كرد؛ كه انتشار آن پس از وقفه‌اي طولاني ادامه دارد.

كتابداري و اطلاع‌رساني، فصلنامه كتابخانه مركزي و مركز اسناد آستان قدس رضوي، از پاييز 1376 به سردبيري محمدحسين دياني منتشر مي‌شود. انتشار اين مجله با پشتيباني علمي اعضاي گروه كتابداري در دانشگاه فردوسي، به جز يك وقفه كوتاه، منظم بوده است. مقالات آن عمدتآ در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني، كتابشناسي و نسخه‌شناسي، آرشيو، شبكه‌هاي اطلاع‌رساني، و فناوري اطلاعات و ارتباطات است (:6 ج 2، ص 1013، 1022). اين مجله نخستين مجله كتابداري فارسي است كه توانسته است درجه علمي - پژوهشي را دريافت كند.

مركز اطلاع‌رساني و خدمات علمي جهادسازندگي (مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي* فعلي) در مرداد 1376 انتشار پژوهشنامه اطلاع‌رساني را آغاز كرد كه در آن زمان تنها نشريه كتابداري و اطلاع‌رساني بود كه به مباحث مربوط به فناوري نوين اطلاعاتي توجه بسيار داشت. اين نشريه پس از انتشار 60 شماره متوقف شد.

با تجديد حيات انجمن كتابداران ايران (1379)، خبرنامه انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران از آذر 1380، هر دو ماه يك‌بار، حاوي خبرهاي انجمن، گزارش گردهمايي‌هاي آن، انجمن‌هاي كتابداري ساير كشورها، و كتابخانه‌ها منتشر مي‌شود. اين نشريه، با گذشت چند سال، از صورت جزوه‌هاي ساده به‌صورت مجله‌اي باهويت در آمده و به رسانه خبري قدرتمند و سرزنده‌اي تبديل شده است كه در برقراري ارتباط بين اعضاي جامعه كتابداري بسيار مؤثر بوده است و در آن دغدغه‌ها و مسائل روز به‌صورتي مطرح مي‌شود كه در مقايسه با ساير نشريات تخصصي اين حوزه خواننده پسندتر است.

عنوان نشريه جديدي كه از 1382 تاكنون توسط دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي با مديريت عباس حرّي و سردبيري نرگس نشاط منتشر مي‌شود، اطلاع‌شناسي است كه هدف آن تبادل انديشه در زمينه زيرساخت‌هاي مرتبط با فعاليت‌هاي اطلاعاتي، با توجه به جنبه‌هاي مفهومي، ابزاري، و كاركردي بيان شده است. اين مجله توجه بسيار به مباحث نظري و فلسفي دارد و از اين حيث در حال حاضر منحصربه‌فرد است. هر شماره اطلاع‌شناسي ويژه يك مضمون است و در هر شماره يك يا دو مقاله به زبان انگليسي نيز دارد.

انتشار مجله كتابداري به زبان انگليسي نيز از سال 2003 توسط كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي شيراز* با عنوان Iranian Journal of Information Science and Technology (IJIST) آغاز شده است. پديده نوين ديگر در اين زمينه انتشار مجله الكترونيكي Webology، از سال 2004، در شبكه جهاني وب، به سردبيري عليرضا نوروزي است. ايرانيان و غيرايرانيان آثار خود را در اين مجله منتشر مي‌كنند. Webology برعكس بسياري مجلات الكترونيكي، سياست پذيرش و داوري منسجمي دارد كه به آن جايگاه برجسته‌اي داده است.

در ايران، مجلات عالمانه در حوزه‌هاي ديگر نيز مقالاتي درباره كتابداري و اطلاع‌رساني منتشر مي‌كنند. از اين جمله نشر دانش، آينه پژوهش، فصلنامه رسانه، خبرنامه انفورماتيك، نامه بهارستان، گنجينه اسناد، فصلنامه كتاب اسلامي، و ميراث شهاب هستند. نشريه‌هاي دانشكده‌هاي داراي گروه كتابداري و اطلاع‌رساني (معمولا دانشكده‌هاي علوم‌تربيتي و روان‌شناسي) نيز گهگاه مقالات كتابداري منتشر مي‌كنند. برخي مجله‌هاي ويژه نقد و معرفي كتاب از جمله جهان كتاب، كتاب ماه (كليات)، و كتاب هفته نيز داراي مقالات كتابداري هستند (:4 ج 1، ص 141).

تأمل بر پيشينه نشريات كتابداري ايران حاكي از آن است كه عوامل بسياري بر تداوم و يا عدم‌تداوم آنها تأثير گذاشته است. تأثير اوضاع و احوال سياسي يكي از آنهاست كه منجر به تغيير دست‌اندركاران (مانند كتابداري) يا قطع نشريه (مانند نامه انجمن كتابداران) شده است. تغيير دست‌اندركاران خود نيز مي‌تواند منشأ تحولات مثبت در نشريه باشد، تغيير سردبير نشريه كتابداري و خبرنامه انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران در سال 1382 از آن جمله‌اند. افزايش هزينه‌هاي نشر و كمبود بودجه، شايد، دغدغه اكثر نشريات باشد و پيامدهايي چون انتشار نامنظم، ادغام، تعطيلي، و يا افزايش قيمت و كاهش فروش نشريه را به‌دنبال دارد. كمبود بودجه ناشي از عدم پشتيباني دولت، توقف مجله كرانه را به‌دنبال داشت كه به‌نظر مي‌رسد در همان شماره‌هاي اندك توانسته بود با انتخاب و ارائه مناسب مطالب جايي در ميان اهل حرفه باز كند. گرچه نشريه اطلاع‌شناسي به مضموني خاص‌تر در هر شماره مي‌پردازد، ولي جاي مجلات ويژه مباحثي مانند حفاظت، آرشيو، و يا فهرستنويسي خالي است. انتشار دو نشريه Iranian  Jornal of Information Science and Technology (IJIST)و Webology به‌زبان انگليسي مي‌تواند به ورود مقالات نويسندگان به فهرست‌ها و نمايه‌هاي جهاني و ارتقاي وجهه كتابداران ايراني نزد جامعه حرفه‌اي در سطح جهان بيانجامد. برخي نشريات نيز هرازگاه يكي دو مقاله در هر شماره به انگليسي منتشر مي‌كنند. اغلب نشريات كتابداري و اطلاع‌رساني فارسي نيز چكيده انگليسي دارند.

تهيه نمايه از مجلات نيز گهگاه صورت گرفته، اما كافي نبوده است و بازيابي و دستيابي را مشكل كرده است.به نبود دانش نشر و دانش تخصصي نزد دست‌اندركاران، مشكلات ويراستاري، چند شغلي بودن صاحبان نشريه، و گاه تغيير پياپي آنها به‌عنوان موانع تداوم انتشار نشريات ادواري كتابداري در ايران اشاره شده است (:3 68-69). با وجود اين، ايران از لحاظ شمار نشريات كتابداري در آسيا، بعد از چين، ژاپن، و هند قرار دارد (:4 ج 1، ص 146).

 

مآخذ: )1 تيموري‌خاني، افسانه. "تحليل استنادي مقالات تأليفي فصلنامه كتاب از آغاز انتشار تا پايان سال 1379". پايان‌نامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني. دانشگاه آزاد اسلامي، واحد علوم و تحقيقات، 1385؛ 2) دهلمانز، جرهارد جي. "انجمن بين‌المللي كتابداران حقوقي". ترجمه فرشته سپهر. دايره‌المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني. ج 1، ص 322؛ )3 سلطاني، شيفته. "آشنايي با مجلات كتابداري ايران". فصلنامه كتاب. س. نهم، 1 (بهار 1377): 65-78؛ 4) همو. "بررسي وضعيت نشر مجلات كتابداري و اطلاع‌رساني در ايران". در مجموعه مقالات همايش‌هاي انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران (1379-)1382. به كوشش محسن حاجي زين‌العابديني. تهران: انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران؛ سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1384، ص 139-149؛ )5 شارما، آر. ان. "گسترش نشريات ادواري كتابداري و اطلاع‌رساني در آسيا با تأكيد بر جنوب آسيا: مسائل و راه‌حل‌ها". ترجمه حسين مختاري معمار. در گزيده مقالات ايفلا (بانكوك 20-28 اوت )1999. زيرنظر عباس حري؛ به همت تاج‌الملوك ارجمند. تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1380، ص 219-230؛ )6 قاسمي، فريد. مطبوعات كتاب‌گزار: تاريخ نشريه‌هاي ادواري حوزه كتاب در ايران. تهران: خانه كتاب، ؛1382 )7 كيانمهر، احترام. "تحليل استنادي مقالات منتشرشده در مجلات كتابداري و اطلاع‌رساني از سال 1375 تا پايان سال 1382". پايان‌نامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني، دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات، ؛1385

8) Davis, Mary Ellen K.; Petrowski, Mary Jane. "Association of Collage and Research Libraries". Encyclopedia of Library and Information Science.(Dekker). Vol.1, PP.163- 177; 9) Detlefsen, Ellen Gay. "Library Journal". Encyclopedia of Library and Information Science. Vol.15, PP.334-336; 10) Dinovo, Barbara. "Library Trends". Ibid. Vol.16, PP.100-101; 11) Ensor, Pat. "Library and Information Technology Association". Encyclopedia of Library and Information Science. (Dekker). Vol.3, PP.1653- 1656; 12) Funk, Carla J. "Medical Library Association". Encyclopedia of Library and Information Science. (Dekker). Vol,3, PP.1830-1836; 13) Ghikas, Mary. "American Library Association: Organization and Structure". Ibid. Vol. 1, PP.117-129; 14) Harison, K. C. "Library Association". World Encyclopedia of Library and Information Services. PP.465-470; 15) Linderman, Winifred B. "Dewey, Melvil". Encyclopedia of Library and Information Science. (Dekker). Vol.2, PP.839-849; 16) Macadam, E. J. "Association for Information Management (ASLIB)". International Encyclopedia of Information and Library Science. P.20; 17) Shimmon, Ross. "International Federation of Library Associations and Institutions". Encyclopedia of Library and Information Science. (Dekker). Vol.2, PP.1408-1417.

          سودابه نوذري

 



[1]. Frederick LeypoldtßÊÇÈÔäÇÓ ÓÎʝßæÔ ÂáãÇäí¡ ÈäíÇ䝐ÐÇÑ ßÊÇÈÔäÇÓíåÇí ÊÌÇÑíÏÑ ÇãÑíßÇ¡ æ äÎÓÊíä äÇÔÑ ÇíäÏßÓ ãÏíßæÓ ßå ÏÑ 1855 ÈåÇãÑíßÇ ãåÇÌÑÊ ßÑÏ.

[2]. Richard Bowker äÇÔÑ¡ ÓÑÏÈíÑ¡ äæíÓäÏå æ ÇÕáÇ͝Ñ ÓíÇÓí

[3]. Association of Collage and Research Libraries (ACRL)

[4]. Library and Information Technology Association (LITA)

[5]. Round Table of Editors of Library Journals (RTELJ)

 

بازگشت به فهرست مقالات ن