Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ن

 

نوده، گابريل. گابريل نوده، كتابدار مشهور فرانسوي در فوريه سال 1600 در شهر پاريس به‌دنيا آمد. در سال 1626 به‌منظور تحصيل طب به پادووا در ايتاليا رفت. در آنجا به كتابداري براي دو كاردينال پرداخت. سپس در 1640 با كتابخانه 5000 جلدي خود كه در رم گردآوري كرده بود، به پاريس بازگشت. در پاريس ابتدا كتابدار هانري دموئه گشت. اين كتابخانه بعدها به يكي از مشهورترين كتابخانه‌هاي قرن هفدهم تبديل شد.

نوده در 1642 كتابدار ريشليو، صدراعظم معروف فرانسه، و پس از مرگ او كتابدار مازارن[1]  وزير پرنفوذ لويي چهاردهم شد كه به گردآوري كتاب عشق مي‌ورزيد. نوده در 1643 مجموعه كتاب بزرگي مشتمل بر 12000 جلد كتاب و 400 نسخه خطي را براي كتابخانه مازارن خريد و از آن به بعد در جست‌وجوي كتاب‌هاي ارزنده و نفيس به سراسر اروپا سفر كرد و بزرگ‌ترين و باشكوه‌ترين مجموعه عصر خود را گرد آورد (1: 555؛ 3: 84-85؛ 5: ج 19، ص 206).

نوده، كتابخانه شخصي مازارن را به كتابخانه‌اي عمومي تبديل كرد و درهاي آن را براي ساعات معيني بر روي عموم گشود. طي جنگ داخلي فرانسه (1648-1653) مجموعه كتابخانه مازارن در حراج عمومي به فروش رفت و پراكنده شد. نوده از اين موضوع سخت نگران شد و سعي كرد تا آنجا كه مي‌تواند آنها را برگرداند.

ملكه سوئد، كريستينا، كوشيد كتابخانه مازارن را يكجا بخرد، اما كوشش او جز در مورد نسخه‌هاي خطي كتابخانه به‌جايي نرسيد. ملكه سوئد نوده را به سوئد دعوت كرد، اما نوده نپذيرفت. در اين زمان مازارن مجددآ به قدرت رسيد و كتابخانه خود را احيا كرد و نوده را به اداره آن گماشت. نوده اين دعوت‌را پذيرفت، اما در راه بازگشت به پاريس (1653) درگذشت (1: 556؛ 3: 85).

نوده طرفدار تفكري بود كه امروزه آن را ليبرال مي‌ناميم. وي در ايتاليا از دوستان كامپانلا[2] ، فيلسوف و شاعر ايتاليايي، بود و در بازگشت به فرانسه به حزب آزاديخواه پيوست. اما انديشه‌هاي نو خود را در زمينه مذهب، سياست، و فلسفه با احتياط مطرح مي‌كرد (5: ج 19، ص 208).

نوده در 1643 فهرستي از كتاب‌هاي كتابخانه كنون دكورد[3]  را كه در معرض فروش قرار گرفته بود گردآورد و براي نشان دادن ارزش آن به عموم، يك فهرست موضوعي نيز براي آن تهيه كرد كه در حقيقت نخستين فهرست موضوعي يك كتابخانه شخصي به‌شمار مي‌رود. وي كتاب‌ها را به رده‌هاي الهيات، طب، كتابشناسي، گياه‌شناسي، جغرافيا، تاريخ، فنون نظامي، فقه و قوانين مدني، كليسيايي، فلسفه، سياست، و ادبيات تقسيم‌بندي كرد. از فهرست او مي‌توان به‌عنوان يك اثر به ياد ماندني در تاريخ كتابخانه‌ها نام برد.

از نوده اثر چاپ شده زيادي باقي‌مانده است. يكي از آثار اوليه او >رهنمودهايي براي سازماندهي كتابخانه< نام دارد كه در 1627 به چاپ رسيد. اين كتاب يكي از نخستين آثار در كتابداري عصر جديد به‌شمار مي‌رود و در آن مسائلي از قبيل چگونگي جمع‌آوري و تهيه كتاب، ترتيب كتاب‌ها در قفسه كتابخانه، و ساختمان كتابخانه مورد بحث قرار گرفته است. نوده در اين كتاب روش‌ها و اصولي را كه در آن زمان براي تنظيم كتاب‌ها در كتابخانه به‌كار مي‌رفت، رد كرد و نظم موضوعي جديدي را عرضه داشت. وي معتقد بود كتابخانه به دو فهرست نويسنده و موضوع احتياج دارد.

كتاب نوده بارها به زبان‌هاي فرانسوي، لاتين، و انگليسي به چاپ رسيد، اما برخي ترجمه‌هاي آن با اشتباهات زياد همراه بود. او كه سخت از اين موضوع ناراحت شده بود سعي كرد تمام نسخه‌هاي چاپ شده را خريداري و نابود كند. بدين ترتيب ترجمه انگليسي آن ناياب شد و به‌جز چند تحرير خصوصي اين كتاب، متن اصلي فرانسوي و ترجمه انگليسي آن هرگز چنانكه بايد در اختيار خوانندگان قرار نگرفت (3: 85-87).

بيشتر آثار نوده حاوي بحث‌هاي دقيق درباره كتاب و كتابشناسي است. اصطلاح كتابشناسي، به مفهوم كنوني را، نخستين بار وي در >كتابشناسي پزشكي <(ونيز، 1633) خود به‌كار گرفت. علاوه بر مقالاتي كه در طب و تاريخ داشت، يك اثر مهم در دفاع از مازارن در 1635 نيز منتشر كرد (1: 526).

او كتابداران را به مطالعه گسترده و برقراري ارتباط با يكديگر تشويق مي‌كرد و معتقد بود كه هيچ كتابي آنقدر بد و مبتذل نيست كه مورداستفاده قرار نگيرد. انديشه‌هاي او در زمينه سازماندهي و مديريت كتابخانه به پيشرفت و رشد مجموعه‌هاي كتابخانه‌اي انجاميد. او به تهيه فهرست كتابخانه و تنظيم منطقي كتاب‌ها تأكيد داشت. به عقيده او مجموعه‌اي از كتاب‌ها را كه نظمي ندارند و فهرستي براي آنها تهيه نشده است، نمي‌توان كتابخانه ناميد. همچنين معتقد بود يك طرح رده‌بندي بايد حداكثر سادگي و حداقل پيچيدگي را داشته باشد، ضمن اينكه جنبه‌هاي علمي و عملي آن نيز درنظر گرفته شود (2: 54، 137، 207؛ 4: 112).

گابريل نوده به‌عنوان يكي از پيشگامان نهضت كتابخانه‌هاي عمومي شناخته شده و انديشه مترقي امانت كتاب براي استفاده در خارج از كتابخانه از او بوده است (2: 64).

 

مآخذ: 1) استيپچويچ، الكساندر. كتاب در پويه تاريخ. ترجمه حميدرضا آژير، حميدرضا شيخي. مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1373؛ 2) تامپسون، جيمز. تاريخ اصول كتابداري. ترجمه محمود حقيقي. تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1371؛ 3) علوي، زهره. "گابريل نوده". خبرنامه انجمن كتابداران ايران، 1 (بهار 1351): 84-88؛ 4) موكهرجي، اجيت كومار. تاريخ و فلسفه كتابداري. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد: آستان قدس رضوي، معاونت فرهنگي، 1368؛

5) Grolier, Ericoe. De "NAUDÉ,GABRIEL". Encyclopedia of Library and Information Science. Vol.19, PP. 206-208.     

        افسانه تيموري‌خاني؛ ليلي عطري

 


.[1] Mazarine

.[2] Campanella

.[3] Canon Descordes Library

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ن