Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ه

 

هرمزگان، كتابخانه‌هاي. استان هرمزگان واقع در جنوب ايران، از شمال و شمال‌شرقي به استان كرمان، از غرب و شمال‌غربي به استان‌هاي فارس و بوشهر، از شرق به سيستان و بلوچستان، و از جنوب به خليج‌فارس و درياي عمان محدود است. مساحت آن 667095كيلومترمربع و جمعيت آن (طبق آمار سال 1383) 1284925 است (2: 7؛ 4). هرمزگان داراي 9 شهرستان، 18 شهر، 22 بخش، 69 دهستان، و 2037 آبادي است. شهرستان‌هاي اين استان عبارتند از: بندرعباس (مركز استان)، ميناب، بندرلنگه، بستك، رودان، جاسك، قشم، حاجي‌آباد، ابوموسي (5: 1). نام اين استان از نام شهر يا تنگه استراتژيك كهن هرموز گرفته شده است و به معناي سرزمين هرمز است.

تاريخچه. بندرها و جزيره‌هاي هرمزگان از دوران باستان اهميت داشته‌اند. تاريخ مكتوب بندر هرمز از زمان اردشير بابكان آغاز مي‌شود. برحسب گزارش مورخان، روزگار آباداني بندر هرمز بين سال‌هاي 211-241م. بوده است، در عين حال در دوران اسلامي نيز به‌عنوان يكي از مهم‌ترين مراكز دادوستد شرق معروفيت پيدا كرده است. ماركوپولو جهانگرد مشهور ايتاليايي در سال‌هاي 1272 و 1293م. از بندر هرمز ديدن كرد، وي گزارش كرده است كه جواهرات ايران، عاج و ابريشم هند و چين، و مرواريد بحرين در بازارهاي بندرهرمز خريد و فروش مي‌شده است (3: 28-29). پرتغالي‌ها در سال 1506 جزيره هرمز را تصرف كردند و آن را "گمبرون" ناميدند و بيش از يكصد سال بر آن و مناطق ساحلي همجوار حكم راندند تا آنكه شاه‌عباس صفوي اين نام را تغيير داد (6: 37-38). با اهميت يافتن خليج‌فارس به‌عنوان يك معبر دريايي تجاري بسيار مهم و بزرگ‌ترين كانون نفت جهان، بر موقعيت استراتژيك استان هرمزگان افزوده شده است.

در اين استان كتابخانه تاريخي معتبر وجود ندارد. تنها در سال‌هاي اخير تأسيس كتابخانه‌هاي جديد و گرايش به كتاب و كتابخانه افزايش پيدا كرده است و انواع كتابخانه‌ها اعم از كتابخانه‌هاي عمومي، تخصصي، دانشگاهي تأسيس يا توسعه يافته‌اند. با اين وجود، هنوز هم كتابخانه‌هاي اين استان در قياس با ديگر استان‌ها كوچك و كم هستند.

كتابخانه‌هاي عمومي. نخستين كتابخانه عمومي استان با 187 جلد كتاب نفيس در 1338ش. به همت رئيس فرهنگ بندرعباس در اين شهر تأسيس شد. پس از آن كتابخانه‌هاي ديگري در بندرعباس و ساير شهرستان‌هاي استان داير شد، از جمله ميناب (1347)، بستك (1350)، بندرعباس (1352)، و بندرلنگه (1354) (7: 74-80؛ 11: 31-38، 45). تا 1382 در استان هرمزگان 40 واحد كتابخانه عمومي با مجموع 210456 جلد كتاب، 13682 عضو، و 365000 مراجعه‌كننده فعاليت داشته‌اند. كتابخانه‌هاي مساجد استان در سال 1382، 27 واحد با مجموعه‌اي در حدود 56900 جلد و 4985 عضو، و 40 كارمند بوده است (12). همچنين در 1382 تعداد 22 واحد كتابخانه روستايي با 36040 جلد كتاب، 8397 عضو، و 8 نفر كارمند در استان وجود داشته است (9: 5؛ 12). كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان استان نيز 8 واحد كتابخانه (7 واحد ثابت، يك واحد پستي) در استان دارد كه در مجموع 52335 جلد كتاب، و 1938 عضو، و 19 كارمند دارند (8: 12-14؛ 12).

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. در سال‌هاي اخير با توجه ويژه وزارت آموزش و پرورش، توسعه و تجهيز كتابخانه‌هاي آموزشگاهي در استان سرعت بي‌سابقه‌اي يافته است. در حال حاضر 298واحد كتابخانه آموزشگاهي با 1136527جلد كتاب، 62580 عضو، و 79 كارمند در استان فعاليت دارند (10: 1).

كتابخانه‌هاي تخصصي. كتابخانه‌هاي تخصصي در اين استان همانند ساير استان‌ها افزايش پيدا كرده است. در 1382، 16 واحد كتابخانه تخصصي با 51589 جلد كتاب و 17 نفر كارمند وجود داشته است (9: 10؛ 12). از جمله كتابخانه‌هاي تخصصي اين استان مي‌توان از كتابخانه سازمان مديريت و برنامه‌ريزي (1361، با مجموعه 8200 جلد، و دو كارمند)؛ و كتابخانه صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران مركز خليج فارس (1354، با مجموعه 8990 جلد، و يك نفر كارمند) نام برد (1: 224، 257).

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. دانشگاه‌ها، و به تبع آن كتابخانه‌هاي دانشگاهي در استان هرمزگان پديده‌هاي جديدي هستند. دانشگاه هرمزگان از قديمي‌ترين نهادهاي آموزش عالي در اين استان است. در سال‌هاي اخير همزمان با افزايش تعداد مراكز آموزش عالي در اين استان، كتابخانه‌هاي مراكز نيز رشد چشمگيري داشته‌اند.

در سال 1382، 15 كتابخانه دانشگاهي با مجموع 71281 جلد كتاب، 8340 نفر عضو، 68529 نفر مراجعه‌كننده در اين استان وجود داشته است (12). كتابخانه مركزي دانشگاه هرمزگان (1370، مجموعه 25000 جلد، و 7 نفر كارمند)؛ كتابخانه مركزي دانشگاه آزاد اسلامي هرمزگان (1380، مجموعه 46000 جلد، و 8 نفر كارمند)؛ كتابخانه دانشكده پرستاري و مامايي و پيراپزشكي بندرعباس (1366، مجموعه 2269 جلد، و 3 نفر كارمند)؛ و كتابخانه دانشگاه پيام نور مركز بندرعباس (1356، مجموعه 13620 جلد، و يك نفر كارمند) بزرگ‌ترين كتابخانه‌هاي دانشگاهي اين استان هستند (1: 76، 144).

 

مآخذ: 1) تعاوني، شيرين (خالقي)؛ عزيزي، ايراندخت؛ و عالمي، زهرا. "راهنماي كتابخانه‌هاي تخصصي و دانشگاهي ايران به انضمام كتابخانه‌هاي زندان". تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1382؛ 2) خلاصه آمارهاي پايه‌اي استان هرمزگان. بندرعباس: سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان هرمزگان، 1382؛ 3) زنده‌دل، حسن. استان هرمزگان. تهران: نشر ايرانگردان، 1377؛ 4) سازمان مديريت وبرنامه‌ريزي كشور. "پايگاه اطلاع‌رساني مركز آمار ايران". به‌نقل از :http://www.sci.org.ir/persia/index.htm. [11Apr.2005]؛ 5) سالنامه آماري استان هرمزگان سال 1381. بندرعباس: سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان هرمزگان، معاونت آمار و اطلاعات، 1382؛ 6) سياوش‌پوري، عباس. استراتژي غرب در خليج فارس. تهران: كمال علم، 1370؛ 7) عبدالهي، محمد؛ صمدي، بهمن. حيات فرهنگي استان هرمزگان. بندرعباس: اداره‌كل فرهنگ و هنر استان هرمزگان، 1355؛ 8) "عملكرد سال 1382، فصلي كوتاه از گامي بلند". بندرعباس: كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، واحد كارشناسي فرهنگي، ،1383 (پلي‌كپي)؛ 9) "گزارش نيمه اول سال 1382". بندرعباس: اداره‌كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان هرمزگان، اداره امور كتابخانه‌ها، 1382، (پلي‌كپي)؛ 10) "گزارش نيمه اول سال 1383". بندرعباس: سازمان آموزش و پرورش استان هرمزگان، كارشناسي كتاب و فعاليت‌هاي ادبي، 1383، (پلي‌كپي)؛ 11) مجموعه آماري و تحليلي، فرهنگي و هنري شاخص‌هاي فرهنگي: وضعيت كتابخانه‌هاي مساجد كشور در سال‌هاي 1376 تا 1381. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، معاونت طرح و برنامه‌ريزي و تحول اداري، دفتر طرح و برنامه‌ريزي، 1382؛ 12) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران. نامه اداري. مورخ 13 شهريور 1384.              

  پرستو اكبريان

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ه