Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات و

‌وب 0/2. خدمات اینترنتی است که تبادل اطلاعات را بین کاربران ممکن می‌کند و تولید یا دستکاری در اطلاعات را در فرایندی جمعی و غیرمتمرکز اجازه می‌دهد. در وب 0/2 کاربر فقط «مصرف‌کننده» محتوا نیست و در چرخه حیات ‌وب 0/2 نقش دارد، مانند شرکت در ایجاد یا ویرایش مدخل‌های ویکی‌پدیا[1].معماری ‌وب 0/2 بر پایه همکاری‏ها‌ و تعاملات انسان‌ و ماشین‌ (نرم‌افزارها و سیستم‏ عامل‌ها‌ی هوشمند( استوار است. فناوری‌های نوین موجود در وب 0/2، مانند وب‌نوشت و رده‌بندی اجتماعی[2] (نگاه کنید به برچسب و برچسب‏گذاری اجتماعی ) موجب شده‌اند وب، پویا و مشارکتی شود (3). برخی وبگاه‌های مهم و فناوری‌های ‌وب 0/2 فلیکر[3] ، دلیشز[4] ، لینکداین[5] و جز آن است.

تاریخچه. در دهه‏های نخستین حیات وب، مدیران وبگاه‏ها و متخصصان در نظامی یک سو، به تولید و اشاعه اطلاعات می‏پرداختند و کاربران صرفا مصرف‏کننده بودند. در سال ۱۹۸۹ طرح پیشنهادی وب ارائه شد و به این ترتیب بعد از توسعه و پیاده‌سازی نخستین رایانه‌های خدمت‏‌دهنده، در ۱۹۹۰ شبکه‌ جهانی وب در سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای[6] واقع در سوئیس توسط تیم برنرز-لی[7] ابداع شد (1). در ابتدا وب جهانی فقط از چند خدمت یک طرفه (به صورت خدمت ‌دهنده و گیرنده) تشکیل شده بود، اما بعدها گسترده‌تر شد و به یکی از خدمات پراستفاده اینترنت تبدیل شد. اصطلاح ‌وب ۰/۲ توسط دارس‍ی‌ دی‍ن‍وس‍ی‌[8]  در ۱۹۹۹ ابداع شد و چند سال بعد به‌وسیله شرکت رسانه‌ای اوریلی[9]، توسط اوریلی و تیمش در سال ۲۰۰۳ به‌کار برده شد؛ به‌طور رسمی در اواخر سال ۲۰۰۴ در همایش ‌وب 0/2 به نمایش درآمد و مورد قبول عموم قرار گرفت (4).

تفاوت اصلی وب 0/1 با ‌وب 0/2 در کاربرمحوری است. ‌وب 0/2 به کاربر اجازه می‌دهد علاوه بر تولید داده[10]، به تولید فراداده[11] نیز بپردازد. افزایش این داده‌ها باعث ارتقای محتوای وب‌سایت مربوط می‌شود (3). این را می‏توان در وبگاه‌هایی مانند آمازون[12] دید. در جدول ۱، بعضی از تفاوت‌های وب 0/1 و ‌وب 0/2 را مشاهده می‌کنید.

 

جدول1. تفاوت وب 0/1 و  ‌وب 0/2

کاربردوب 0/1‌وب 0/2
رده بندی و سازمان‌دهی اطلاعاترده‌بندی و راهنماهای وب (تاکسونومی)رده‌بندی اجتماعی (فاکسونومی)
اشتراک اطلاعاتپست الکترونیکیپیام لحظه‌ای یا هم‏زمان (مانند گفتگوی یاهو و جیمیل)
گردآوری اطلاعاتدایره‌المعارف (بریتانیکا آنلاین)ویکی‏پدیا، وب‌نوشت‌ها
سطح دسترسیدسترسی بستهدسترسی آزاد[13]

 

‌وب ۰/2 از لحاظ فنی   با  وب 1/0 تفاوت ندارد. تفاوت در نحوه طراحی و استفاده از صفحه‌های آن  است (4).

با افزایش کاربرد‌های ‌وب 0/2، طراحان وب، معماری جدیدی را در ایجاد وبگاه‌ها به‌کار بستند که باعث راحت‌تر شدن دسترسی به داده‌ها برای کاربر و مشارکت کاربر در ایجاد داده‌ها و فراداده‌ها شدند. مدل‌های جدید کار و حضور در وب، مشارکت بیشتر کاربران در تولید محتوا، شفافیت بیشتر در گردش اطلاعات، سهولت بیشتر در طراحی ظاهری و قابلیت‌های نرم‌افزاری و تمرکززدایی از مهم‌ترین جنبه‌های غیرفنی هستند که در فرایند شکل‌گیری ‌وب 0/2 تأثیر گذارند.

برنامه های کاربردی ‌وب ۰/2  عبارتند از:

- شبکه‌های اجتماعی[14]، از روابط دوجانبه و تعاملات اجتماعی بین کاربران تشکیل شده است. به‌صورتی که می‌توان پروفایل‌های عمومی یا نیمه عمومی برای افراد، گروه‌ها و سازمان‌ها درون یک سامانه محدود ایجاد کرد و به ‏اشتراک‌گذاری نتایج پژوهش‏ها و تجارب و مدیریت تولیدات علمی پرداخت (مانند ریسرچ‏گیت[15] و مندلی[16])، و از آن برای انجام کارهای پژوهشی تیمی و یادگیری بدون محدودیت زمان و مکان استفاده کرد (2، 6). شبکه‌های اجتماعی می‌توانند کارکرد آموزشی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی داشته باشند.

- رده‌بندی اجتماعی (فاکسونومی)، شیوه‌ای  برای  ذخیره‌سازی در محیط وب است که در آن انتساب کلیدواژه‌ها و نشانه‌های دیگر را  کاربران انجام می‌دهند (5). 

- وب‌نوشت‌ها (وبلاگ)، یکی از رایج‏ترین فناوری‌های ‌وب 0/2 است. این خدمت نیاز به دانش فنی بالا و زبان برنامه‏نویسی ندارد و علاقه‏مندان به نوشتن می‌توانند به سرعت اطلاعاتی مانند افکار و عقاید، تفسیر و شرح وقایع، یادداشت‌های شخصی، مقالات و سایر مطالب به شکل‌های مختلف مانند متن، گرافیک و یا ویدئو تولید کنند.

- ویکی‏ها، این مزیت‌ را دارند که هر کس به سادگی می‌تواند در آن مدخل ایجاد کند و به تولید محتوا بپردازد یا مدخل‌هایی را که دیگران ایجاد کرده‏اند، ویرایش کند. ویکی توسط نویسندگان حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای نوشته می‌شود . البته افرادی هستند که مدیریت کل یا بخش‌هایی از آن را بر عهده دارند و از ویرایش و حذف مغرضانه مقالات جلوگیری می‌کنند. با این حال ویرایش ضعیف، یکی از معایب ویکی‌هاست (4، 6).

- هم‌نشری سراسر ساده (آر.اس‌.اس)[17]، مهم‌ترین پیشرفت در معماری بنیادی وب است. آر اس اس فایلی با فرمت xml است، برای انتشار محتویاتی که در بازه‌های زمانی خاص در وب‌نوشت‏ها و وب‏گاه‏ها و... به‌روزرسانی می‌شوند. کاربران می‏توانند در خبرخوان‏های[18] خود مانند مای‌یاهو[19] و گوگل ریدر [20] چكیده‌ای از تغییرات جدید وب‌نوشت‏ها و انواع به‏روز‌رسانی داده‌ها و تازه‌ترین اطلاعات و عناوین خبری، همراه پیوندی به آن گزارش یا خبر در وب‏گاه مورد نظر دریافت ‌کنند (2، 6).

مآخذ: 1) مهموئی، حمیدرضا جمالی. "وب". دایرة المعارف كتابداری و اطلاع‌رسانی. بازیابی شده در http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D9%88%D8%A8.aspx. [8 Aug 2018].؛ 2)‌نگهبان، محمد باقر؛ روا، محمد. "خدمات و کاربردهای وب 2 و جامعه اطلاعاتی". رهیافت، 163 (پاییز 1395): 65-76؛ 3) نوروزی، علیرضا. "کتابخانه 2 خدمات کتابخانه ای مبتنی بر وب 2". کتاب ماه فلسفه، 131 (آبان 1378):  24-35؛

 

4) "Web 2.0". [On-line] Available: https://en.wikipedia.org/wiki/Web_2.0 .[8 Aug 2018]; 5) Maness, Jack M. " Library 2.0 Theory: Web 2.0 and Its Implications for Libraries", Webology. Vol. 3, No. 2, (June 2006). [On-line]. Available: http://www.webology.org/2006/v3n2/a25.html. [8 Aug 2018]; 6) O'Reilly, T. " What Is Web 2.0: Design Patterns and Business Models for the Next Generation of Software", 2007. [online]. Available: https://www.oreilly.com/pub/a//web2/archive/what-is-web-20.html. [12 Aug 2018].

 

صفورا شاهپوری



[1]. Wikipedia

[2]. Folksonomy

[3]. Flickr

[4]. Delicious

[5]. LinkedIn

[6]. CERN (Conseil européen pour la recherche nucléaire)

[7]. Tim Berners - Lee

[8]. Darcy Dinucci

[9]. O'Reilly

[10]. Data

[11]. Metadata

[12]. Amazon.com

[13]. Open Access

[14]. Social network

[15]. Researh gate

[16]. Mendeley

[17]. Rich Site Summary, RDF Site Summary, called Really Simple Syndication (RSS)

[18]. RSS Reader

[19].  My Yahoo

[20]. Google Reader

بازگشت به فهرست مقالات و