Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات پ

پاب‌مِد[1]. از پایگاه‌های معتبر اطلاعاتی در علوم پایه و بالینی پزشکی و رشته‌های وابسته به آن است که به‌منزله محیط رابط برای کاوش و بازیابی منابع و مآخذ این رشته‌ها در وب جهان‌گستر عمل می‌کند.  'پاب' به معنی عمومی[2]  کارکرد  یا کوتاه شده ناشر و انتشار[3] است. 'مِد' اشاره به 'مدلاین' دارد (2). این محیط، دسترسی و جستجو در پایگاه مدلاین، پیوند به متن کامل مقالات 'پی. ام. سی'[4] آرشیو رایگان نشریات حوزه پزشکی و جستجو در 'پرسش‌های بالینی'[5] و فصول کتاب‌های الکترونیک کتابخانه ملی پزشکی[6] امریکا را به‌رایگان فراهم می‌کند. هم‌اکنون (۲۰۱۷)، بیش از بیست‌وشش میلیون منبع و مأخذ از 5632 عنوان نشریه در رشته‌های پزشکی، پرستاری، دندانپزشکی، دامپزشکی و علوم پایه (پیش بالینی) منتشرشده در امریکا و هفتاد کشور جهان را داراست. پوشش تاریخی این پایگاه  به 1940 برمی‌گردد.

پیشینه: از فعالیت‌های عمده کتابخانه ملی پزشکی از سال 1879 نمایه‌سازی متون و منابع حوزه زیست پزشکی بوده است.  سال‌ها نمایه‌نامه  'ایندکس مِدیکوس'[7] در قالب مجلدات کاغذی چاپ و منتشر می‌شد. از 1964 با ایجاد مِدلارز (نظام‌هاي تجزيه و تحليل و بازيابي متون پزشكي) در کتابخانه ملی پزشکی امریکا، دوران نوینی از اطلاع‌رسانی پزشکی آغاز شد که مدلاین شکل جدید و پیوسته[8] آن است. مِدلاین را به تعبیری می‌توان ایندکس مِدیکوس[9] رایانه‌ای دانست که اطلاعات و امکانات بسیار جامع و گسترده‌ای دارد. از سال 1966 تا 1973، مأخذ موجود در مِدلاین فقط حاوی اطلاعات کتابشناختی بود و چکیده نداشت. از 1973 به بعد، به‌تدریج چکیده مقاله‌ها به اطلاعات هر مقاله افزوده شد. در ژانویه 1996 پایگاه پاب‌مِد به‌صورت آزمایشی راه‌اندازی و از 26 ژوئن 1997 به‌صورت رسمی آغاز به کارکرد(5). مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی[10] واقع در کتابخانه‌ی ملی پزشکی امریکا، مسئولیت تهیه و روزآمدسازی آن را بر عهده دارد.

در 26 ژانویه 1998 پاب‌مِد بازطراحی شد و به برخی ابزارهای کمکی نظیر 'مرورگر مش'[11]، 'تطبیق کننده تک استنادی'[12]، ' گسترش‌پذیری خودکار واژه‌های مش'[13]، نام ترکیبات دارویی[14]، انطباق مترادف‌ها[15] و چند مورد دیگر مجهز شد.  دومین سال بعد از راه‌اندازی آن، ویژگی‌های دیگری نظیر سرعنوان‌هاي موضوعي پزشكي (مش)[16] و توصیفگرهای مرتبط و جدول اختصاصی ترجمه و تفسیر سر عنوان‌ها و  'نظام زبان واحد پزشکی'[17] نیز اضافه شد. در سال 2000 بازطراحی پایگاه پاب‌مِد در نسخه بتا[18]،  به‌منظور افزایش سرعت ذخیره و بازیابی اطلاعات صورت گرفت و در 2003، بیش از یک‌میلیون مأخذ ' مِدلاین قدیمی[19]' افزوده شد. در 2004 مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی،  با راه‌اندازی پایگاه جدید اینترز[20] به نام ' فهرست جامع ان ال ام'[21]، واسط جستجوی کامل‌تری را برای پیشینه‌های کتابشناختی موجود در لوکیترپلاس[22] عرضه کرد. حجم دیتای پاب‌مِد با افزودن  16 میلیون مأخذ در سال 2005 رشد نمود. ابزار کاربردی دیگری به اسم ' ان سی بی آی من' [23]برای ایجاد یک فضای اختصاصی برای هر کاربر و کارکردهایی نظیر ذخیره نتایج جستجو، ایجاد فهرست منابع و مآخذ مورد علاقه، برجسته کردن واژه‌های جستجو بارنگ‌های گوناگون، عرضه شد. به‌تدریج خدمات آر اس اس[24] برای ارسال روزانه جدیدترین مأخذ نیز به‌کار گرفته شد. در همین سال بود که نخستین دستورالعمل رسمی و مستند پاب مِد[25] در صفحه' کتب پاب مِد'[26] قرار گرفت (1).

 مدیریت و تشکیلات. فعالیت کتابخانه ملی پزشکی امریکا، در سال 1836، از يك مجموعه كوچك كتاب و نشريه پزشكي در اتاق كار رئیس‌کل بهداري ارتش امريكا آغاز شد. در 1865 اداره اين مجموعه به جان‌ شاو بيلينگز (1838-1913)، يك پزشك جوان ارتش سپرده شد. تصدي وي نقطه چرخشي در تاريخ كتابخانه بود. طي شش سال، مجموعه كتابخانه به 13000 جلد، و در 1873 به 25000 جلد كتاب و 15000 جزوه و بروشور افزايش يافت، و در 1880 به 50000 جلد كتاب و 60000 جزوه و بروشور بالغ شد. در همان سال امانت دهی و پاسخگويي به سؤالات مرجع نيز آغاز شد. بيلينگز به توليد آثار مرجع و كتابشناختي دست زد و در 1879 نمايه‌نامه 'ايندكس مِديكوس' را چاپ و منتشر كرد. نام رسمي كتابخانه تا 1922، 'كتابخانه اداره بهداري ارتش' بود، ولي در همان سال به 'كتابخانه پزشكي ارتش' تغيير نام يافت و سي سال بعد (1952)، 'كتابخانه پزشكي نيروهاي مسلح' ناميده شد و بالاخره در 1956 رسماً 'كتابخانه ملي پزشكي امريكا' نام گرفت. مكان كتابخانه پس از سه بار جابه‌جايي، در 1962 به محوطه فعلي در بتسدا منتقل شد (3: ج 3، ص 2013-2014). درواقع این کتابخانه به‌منظور کمک به پیشرفت‌های پزشکی و علوم  وابسته به آن و نیز برای کمک به اشاعه و تبادل ارزشمندترین اطلاعات علمی برای پیشرفت پزشکی و گسترش بهداشت عمومی تأسیس شد. در سال 1988 نيز، مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی[27]  زیر نظر و نظارت کتابخانه‌ی ملی پزشکی امریکا باهدف توسعه فن‌آوری‌های نوین اطلاعاتی برای کمک به درک فرایندهای مولکولی و ژنتیکی برای مهار بیماری و پیشبرد سلامت و نیز ایجاد و نگهداری بانک‌های اطلاعاتی پزشکی نظیر مِدلاین، تأسیس شد.

کمیته ' بررسی و انتخاب فنی منابع'[28] در این مرکز بر ورود مقالات نشریات علمی مناسب و معتبر به پایگاه  اطلاعاتی مِدلاین نظارت می‌کند. مِدلاین پایگاه بین‌المللی و شناخته‌شده‌ای برای پژوهشگران، آموزشگران، دانشجویان و سیاست‌گذاران حوزه زیست پزشکی در جهان است و تصمیم‌گیری برای ورود و نمایه شدن یک نشریه علمی در آن، تقریبا فرآیندی زمان‌بر و دشوار است. این کمیته سه نوبت در سال تشکیل می‌شود و سالانه حدود 140 عنوان نشریه را بررسی می‌کند. هر ناشر و سردبیری که مایل است نشریه‌اش توسط این کمیته بررسی شود، موظف است فرمی مخصوص[29] را تکمیل و ارسال کند. این کمیته برای ناشران و سردبیران نشریه‌های صرفاً الکترونیک نیز شرایط و خط‌مشی ویژه‌ای دارد[30] (4).

امتیازها. علاوه بر آنچه در آغاز بیان شد، پابمد توانمندی های دیگری نیز دارد. از جمله امتیاز، متصل بودن به اصطلاحنامه معتبر مِش است. اتصال به مِش باعث می‌شود جستجو در پابمد با هر واژه، به صورت خودکار به توصیفگرهای پایگاه ترجمه شود. علاوه بر این مزایا، پابمد به بسیاری از وب‌سایت‌های ناشران متصل است و این مزیتی برای دسترسی به متن کامل مقاله است. برای آگاهی بیشتر کاربر، ذیل مشخصات کتابشناختی برخی مقاله‌های جدیدتر، عبارت پيشاچاپ[31] مشاهده می‌شود. به این مفهوم که نسخه آنلاين مقاله پیش از نسخه کاغذی آن در وب‌سایت مجله در دسترس است. این پایگاه نتایج جستجو را بر اساس حضور واژه(ها)ی مورد نظر کاربر در عنوان مقاله[32] جداگانه تفکیک و با فیلترهایی نظیر سال انتشار، نوع منبع، نوع مطالعه، گروه سنی و زبانی و قومی عرضه می‌کند.

جستجو در مجلات آرشيو ديجيتالي علوم زيستي کتابخانه ملي پزشکي امريکا[33]  و نیز مقالات منتخب برخي ناشران که براي نمایه‌سازی انتخاب شده‌اند در وب‌سایت ناشر مجله[34]، و همچنین جستجو در مآخذ در دست اقدام[35] در این مجموعه امکان‌پذیر است. منظور از اين نوع مآخذ، مقاله‌هايي است که اطلاعات اصلي آنها همراه با چکيده به مِدلاين وارد شده ولي براي نمایه‌سازی در نوبت قرارگرفته‌اند. پیوند به مقاله‌های مشابه و مرتبط[36]  با مقاله انتخاب شده کاربر نیز در صفحه نتایج آمده است.

برای یافتن اطلاعات مرتبط با نتایج جستجو[37]، کاربر قادر است همزمان واژه‌های خود را در مجموعه کتاب‌های الکترونیک[38] کتابخانه ملی پزشکی امریکا و در 119 عنوان نشریه هسته حوزه پزشکی[39]  جستجو کند. موارد بالینی و ژنتیکی و مقالات مروری منظم[40]  از طریق پرسش‌های بالینی[41]  نیز در دسترس پژوهشگران پزشکی بالینی است.

دریافت مستمر نتایج مرتبط با موضوع جستجو شده با استفاده از نظام اَلِرت[42]، ایمیل یا ذخیره و چاپ آنها و ارسال مستقیم مقاله‌های منتخب به نرم‌افزارهای مدیریت مراجع نظیر اِندنُوت[43]، رفرنس منیجر[44]  و پروسایت[45]  از دیگر امتیازهای ویژه پاب مد است. پابمد همتاياني نظير وب آوساينس[46]  و اسکوپوس[47] دارد. نخستين تفاوت پابمد با آنها اختصاص داشتن پاب‌مِد به علوم پايه و باليني پزشکي است. رایگان بودن پابمد یک تفاوت دیگر است و استفاده از آن به قرارداد و پرداخت حق اشتراک نیاز ندارد.

 

مآخذ:

1)   Canese K. "PubMed Celebrates its 10th Anniversary! NLM Tech Bulletin". No,352 (Sep-Oct 2006). [online]. Available: https://www.nlm.nih.gov/pubs/techbull/so06/so06_pm_10.html. [12 June 2016]; 2)  U.S. National Library of Medicine. "FAQ: PubMed - Where the Name Came From'", 2016. [online]. Available: https://www.nlm.nih.gov/services/pmname.html. [12 June 2016]; 3)  Lindberg, Donald A.B; Mehnert, Robert. "National Library of Medicine". Encyclopedia of Library & Information Science (Marcel Dek). Vol.3 (2003): 2013-2022; 4)   U.S. National Library of Medicine. "factsheet MEDLINE® Journal Selection", 2014. [online]. Available: https://www.nlm.nih.gov/pubs/factsheets/jsel.html. [12 June 2016]; 

 5)  مدیرامانی، پروانه. راهنمای بهره گیری از ابزارهای فهرست نویسی موضوعی، رده بندی و نمایه‌سازی در کتابخانه‌های علوم پزشکی. تهران: کتابدار، 1386.

 



[1]. Public MedLine (PubMed)

[2]. Public

[3]. Publishing, publisher

[4]. PubMed Central (PMC)

[5] Clinical Queries

[6]. National Library of Medicine

[7]. Index Medicus

[8]. OnLine

.[9] جامع ترین و معتبرترین نمایه نامه حوزه علوم پزشکی که توسط کتابخانه ملی پزشکی امریکا تهیه می شد ولی از سال 2004 ویراست چاپی آن متوقف شد.

[10]. National Center for Biotechnology Information (NCBI)

[11]. Mesh Browser

[12]. Single citation Matcher

[13]. automatic exploding of MeSH terms

[14]. Name of Substances

[15]. synonym mapping

[16]. Medical Subject Headings (MeSH)

[17]. the Unified Medical Language System (UMLS)

[18]. Beta version

[19]. Old MedLine

[20]. Entrez

[21]. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog

[22]. LocatorPlus فهرست پیوسته کتابخانه ملی پزشکی امریکا

[23]. My NCBI

[24]. Really Simple Syndication (RSS)

[25]. PubMed Help

[26]. Bookshelf

[27]. National Center for Biotechnology Information(NCBI)

[28]. the Literature Selection Technical Review Committee (LSTRC)

[29]. MEDLINE Review Application Form' at http://wwwcf.nlm.nih.gov/lstrc/lstrcform/med/index.html. 

[30]. MEDLINE Policy on Indexing Electronic Journals. at http://www.nlm.nih.gov/bsd/policy/ejournals.html

[31]. Epub ahead of Print

[32]. Titles with your search terms

[33]. PubMed Central: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc

[34]. Supplied by publisher

[35]. In-Process citations

[36]. similar articles

[37]. Find related data

[38]. Bookshelf at: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books

[39]. Abridged Index Medicus

.[40]  Systematic Review. در اين نوع مقاله که در علوم پزشکي بسيار کاربرد دارد، بر اساس پروتکل دقيقي که موسسه Cochrane تعريف و تبيين کرده است و به کمک راهبردهاي معيار جستجو با حداقل تورش و خطا، مطالعات پيشين و شواهد درباره يک سوال باليني به دقت بررسي و ارزيابي آماري مي شود.

[41]. Clinical Queries

[42]. Alerts (=هشدارها)

[43]. Endnote

[44]. Reference Manager

[45]. ProCite

[46]. Web of Science

[47]. SCOPUS

پروانه مدیرامانی

بازگشت به فهرست مقالات پ