Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات پ

پايگاه‌هاي اطلاعاتي كتابداري و اطلاع‌رساني. اين نوع پايگاه‌ها، در واقع، مجموعه پرونده‌هاي رايانه‌اي يكپارچه‌اي هستند كه اطلاعات برگرفته از منابع مختلف را در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني دربر مي‌گيرند. در اين حوزه سه پايگاه >چكيده‌نامه اطلاع‌رساني (ايزا[1] )<، >چكيده‌نامه كتابداري و اطلاع‌رساني (ليزا[2] )<، و >متون كتابداري[3] < به ارائه منابع اين حوزه اختصاص دارند و به سه صورت چاپي، لوح فشرده، و شبكه جهاني اينترنت دسترس‌پذيرند.

الف. ايزا. اين پايگاه محصول شركت سيلور پلاتر[4]  از ايالات متحده امريكا و شامل دويست هزار عنوان است كه در حدود 41 هزار عنوان آن برگرفته از پايگاه اطلاعات اريك[5] ، و مقالات و گزارش همايش‌هاي اطلاع‌رساني است. دوره روزآمدسازي آن سه ماه يك‌بار است و هرساله هزار فقره اطلاعات به آن افزوده مي‌گردد. علاوه بر اطلاعات كتابشناختي؛ چكيده كتاب‌ها، مقاله‌هاي نشريات و همايش‌ها، گزارش‌هاي علمي، و پروانه‌هاي ثبت اختراع را نيز پوشش مي‌دهد. به همين سبب، جست‌وجو از طريق شماره اين پروانه‌ها نيز امكان‌پذير است. در اين پايگاه، حدود 450 نشريه قابل بازيابي است و حدود يكصد عنوان آن به‌طور مرتب مورد بررسي قرار گرفته و مقاله‌هاي مفيد از ميان آنها انتخاب مي‌شود (1). در مورد ساير نشريات از چكيده خود مقاله‌ها كه در نشريات آمده، با مجوز قانوني از آنها، استفاده مي‌گردد؛ به همين سبب، طول چكيده‌ها و ساختار آنها اغلب متفاوت است. پوشش موضوعي ايزا تلفيقي از اطلاعات مربوط به
صنايع اطلاعاتي و مسائل مهم حوزه كتابداري از سال 1966 به اين سو است (1).

ب. ليزا. اين پايگاه تا سال 2000 راهنماي مقاله‌ها را در بيش از 550 نشريه ادواري از شصت كشور جهان فراهم كرده است. حدود 160 هزار پيشينه دارد و پايگاه اطلاعات تحقيقات جاري[6]  حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني را نيز دربر  مي‌گيرد. مقالات همايش‌هاي مهم به زبان انگليسي، كتاب‌ها و نقد و بررسي آنها، و نيز برخي گزارش‌هاي سازمان‌هاي خاص مانند كتابخانه بريتانيا در اين پايگاه قابل دسترسي است؛ ولي پروانه‌هاي ثبت اختراع، پايان‌نامه‌ها، و استانداردها را تحت پوشش ندارد. دوره روزآمدسازي اين پايگاه هر سه ماه يك‌بار است و علاوه بر اطلاعات كتابشناختي، چكيده مدارك را نيز ارائه مي‌دهد (:2 1-2). حوزه موضوعي پايگاه اطلاعات ليزا عبارت از: مباحث عمده علوم كتابداري و اطلاع‌رساني، بازيابي پيوسته اطلاعات، فن‌آوري‌هاي نوين اطلاعاتي، و بازار كتاب و نشر است (6). ليزا محصولي از شركت باوكر سور[7]  از كشور انگليس است كه از سال 1969 فعاليت دارد. مطالب خبري و مقاله‌هايي كه در كمتر از يك صفحه منتشر مي‌شود در اين پايگاه وارد نمي‌گردد (:2 1؛ 2).

ج. >متون كتابداري<. اين پايگاه اطلاعاتي محصول شركت ويلسون[8]  از ايالات متحده امريكاست و تا سال 2001 تعداد 354 مجله كتابداري و اطلاع‌رساني را كه در امريكا و ساير نقاط منتشر شده نمايه‌سازي كرده است (4). بيش از 750,165 ركورد (3) به زبان انگليسي و زبان‌هاي ديگر در آن موجود است و هر سال 12700 ركورد به آن افزوده مي‌شود (7).

پوشش موضوعي اين پايگاه شامل خدمات خودكارسازي كتابخانه‌ها، فهرستنويسي، سانسور، رده‌بندي، حق مؤلف، آموزش كتابداري، حفاظت و نگهداري، خدمات پيوسته، سرمايه‌گذاري‌هاي دولتي، تأمين اطلاعات، انجمن‌هاي كتابداري، روابط عمومي، انتشارات، و معرفي كتاب‌هاي كمياب است (5؛ 7). همچنين مصاحبه‌ها، نكات مهم ديدارها، مراسم اهداي جوايز، مقالات سردبير، نامه‌هاي رسيده به سردبير در ارتباط با موضوعات، تك‌نگاشت‌ها، نقد و بررسي كتاب‌ها، فصل‌ها و زيرفصل‌هاي كتاب‌ها، پايان‌نامه‌هاي مدارس كتابداري، و جزوه‌ها را در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني تحت پوشش دارد (4).

نسخه چاپي اين مجله از سال 1933 به چاپ مي‌رسد و از دسامبر 1984 نيز در سه قالب الكترونيكي: صفحه فشرده، نوار، و وب جهاني در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است و هر چهار ماه يك‌بار روزآمد مي‌گردد (4).

دستيابي به اين پايگاه از طريق جست‌وجوي متن آزاد[9]  و نيز از طريق واژگان كنترل‌شده و كليدواژه‌هاي موجود در پيشينه‌هاي كتابشناختي فراهم شده است. به‌منظور دستيابي موضوعي، پرونده‌اي متشكل از مستندات موضوعي، آثار مرجع، نمايه ويلسون، و سرعنوان موضوعي كتابخانه كنگره به همراه ارجاعات متقابل تهيه شده است و دسترسي به محتواي اين پايگاه را ممكن ساخته است. دسترسي موضوعي از طريق زير امكان‌پذير است: 1) موضوعات تنالگاني، شامل نام سازمان‌ها، همايش‌ها، و مؤسسه‌هاي دولتي كه كتاب يا مقاله‌اي نوشته‌اند؛ 2) توصيفگر، شامل سرعنوان‌هاي فراهم‌آمده از مندرجات مقاله‌ها يا كتاب‌ها اعم از سرعنوان برگرفته از سرفصل متون، يا محل‌هاي جغرافيايي بدون تقسيم‌هاي فرعي موضوعي و يا همراه با تقسيم‌هاي فرعي؛ همچنين فهرست نام اشخاص حقيقي يا حقوقي و عنوان‌هاي قراردادي (4).

اجزا و عناصر. اجزاي تشكيل‌دهنده دو پايگاه ايزا و ليزا عبارتند از: شماره مسلسل چكيده‌ها، عنوان مقاله به زبان اصلي، عنوان مقاله به زبان انگليسي، مشخصات كامل كتابشناختي، چكيده مقاله، و نام نويسنده چكيده. طول چكيده‌ها نيز از سه تا بيست سطر متفاوت است؛ و دسترسي به اطلاعات در قالب‌هاي مختلف چاپي، لوح فشرده، و به‌صورت پيوسته از طريق سايت وب ميسّر است (1؛ 6).

اجزاي دسترسي در پايگاه اطلاعاتي >متون كتابداري< عبارتند از: شماره دستيابي (AN)؛ كد حرفي محتواي مقاله  (CT)كه براي جست‌وجوهاي اخص مفيد است، به‌طور مثال bibliCct يعني محتواي مقاله كتابشناختي باشد؛ مؤلف  (AU)و (CU): دو نوع پديدآورنده در اين پايگاه وجود دارد يكي فردي كه مسئوليت پديدآوردن اثر را برعهده دارد مانند :(AU) ann و weeks، و دوم نام سازمان و يا نام همايش. به‌طور مثال Library of Congress (Ca)؛ نمايه اصلي (BI) كه شامل موضوعات اصلي و موضوعات مرتبط با موضوع اصلي است؛ كشوري كه نشريه يا كتاب در آن به‌چاپ رسيده (CY)؛ تاريخ ورود مدخل به پايگاه (DA)، به‌طور مثال  920227 (da)نشان‌دهنده آن است كه مقاله درسال 92 به اين پايگاه وارد شده است؛ شماره رده‌بندي ديويي (DD) براي كتاب‌ها؛ چكيده انگليسي (AI) كه براي مقالاتي كه به زبان‌هاي ديگر نوشته شده‌اند مفيد است و موجب تسهيل انتخاب مي‌گردد؛ شماره استاندارد بين‌المللي كتاب؛ شماره استاندارد بين‌المللي نشريات؛ عنوان مجله؛ زبان مقاله؛ شماره رده‌بندي كتابخانه كنگره؛ شرح فيزيكي شامل تصاوير، جداول، و نمودارها؛ ناشر؛ نوع ركورد، كه مشخص مي‌كند متن جست‌وجوشده كتاب، مقاله، اثر مرجع، تك‌نگاشت، يا مانند آن است؛ عنوان دوره؛ واژه‌هاي عنوان؛ عنوان قراردادي؛ و سال انتشار كه شامل سال انتشار كتاب و نيز سال انتشار نقد كتاب مورد نظر است (4).

 

مآخذ :

1) "Information Sceience Abstract". 1999 [on-line]. Available: http://www. infotoday. com; 2) "Library and Information Science Abstracts". Editors' Note and User Guide. Issue 11/12 (Nov-Dec. 1996); 3) "Library Literature". [on-line]. Available: http:// Library. dialog. com/ blusheets/ html/ bl0438. html. [17/06/2001]; 4) "Library Literature Database Description". [On-Line]. Available: http:// www. hwwilson. com/ DDescriptions/ Lib. htm. [17/6/2001]; 5) "Library Literature Via Wilson Web". [On-Line]. Available: http:// www. Library. yale. edu/ Pubstation/ d.../ Library.htm. [17/6/2001]; 6) "LISA Plus". 2000 [on-line]. Available: http:// www. publist. com/ cgi-bin/ show; 7) "Wilson Library Literature". [On-Line]. Available: http:// www. Silverpalatter. com/ catalog/ will. htm. [17/6/2001].

                نرگس نشاط

 

 

 


[1]. Information Science Abstract (ISA)

[2]. Library and Information Science Abstract (LISA)

[3]. Library Litrature

[4]. Silver Platter

[5]. ERIC

[6]. Current Resrarch in Library and Information Science(ORLIS)

[7]. Bowker-Saur

[8]. H. W. Wilson

[9]. Free-Text

بازگشت به فهرست مقالات پ