Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات پ

 

پرتغال، كتابخانه‌هاي. جمهوري پرتغال در بخش غربي شبه جزيره ايبري قرار گرفته است و از شمال به اسپانيا و از شرق به اقيانوس اطلس محدود است. جمعيت اين كشور (طبق آمار سال 2000) 9900000 نفر و مساحت آن 92389 كيلومترمربع است. زبان رسمي اين كشور پرتغالي است.

تاريخچه. نخستين كتابخانه عمومي اين كشور با نام كتابخانه عمومي سلطنتي در سال 1796 توسط ماري اول، ملكه پرتغال، تأسيس گرديد. مجموعه اين كتابخانه را كتاب‌هايي دربر مي‌گرفت كه در دفتر سلطنتي سانسور[1]جمع‌آوري گرديده بود. اين دفتر مسئوليت سانسور كتاب‌ها را در پرتغال برعهده داشت. اين كتابخانه بعدها تبديل به كتابخانه ملي پرتغال گرديد. مجموعه اين كتابخانه در سال 1834 پس از انتقال كتاب‌هاي صومعه‌ها به آن، بسيار غني گرديد. اين روند در سال 1910 نيز تكرار شد كه باعث گرديد مجموعه اين كتابخانه افزايشي چشمگير يابد. پس از اعمال قانون واسپاري از سال 1931 به بعد، مجموعه كتابخانه ملي پرتغال به‌طور مستمر افزايش يافت.

كتابخانه ملي. در سال 1969 كتابخانه ملي پرتغال از ساختمان قديمي آن در صومعه قديس فرانسيسكو به ساختمان جديد در ليسبون انتقال يافت. در ساختمان جديد، بيش از يك ميليون عنوان كتاب در 27 كيلومتر قفسه نگهداري مي‌شود. اين كتابخانه داراي تالار مطالعه‌اي به ظرفيت 395 نفر است، و داراي مجموعه‌هايي از نسخ خطي، كتاب‌هاي كمياب، مواد چاپي، نقشه‌هاي جغرافيايي، و نشريات ادواري است. كتابخانه ملي پرتغال مجموعه‌هاي كم‌نظيري از نشان، سكه، و ديگر اشياي قديمي و باستاني نيز دارد، و بخش موسيقي آن از اهميت فراواني برخوردار است. مجموعه منابع اين كتابخانه عمدتاً در زمينه‌هاي هنر و علوم انساني است و در زمينه‌هاي ديگر علوم نمي‌توان چنين مجموعه كاملي در پرتغال يافت.

كتابخانه ملي پرتغال مسؤليت انتشار كتابشناسي‌ها، فهرستگان ملي كتابخانه‌هاي پرتغال و تخصيص كدهاي كنترل كتابشناختي را در اين كشور برعهده دارد. اين كتابخانه پايگاه اطلاعات كتابشناسي پرتغال را نيز اداره مي‌كند كه تا سال 1991 بيش از 350000 مدرك از 55 كتابخانه دانشگاهي و تخصصي پرتغال را دريافت و سازماندهي كرده و در اختيار كاربران قرار داده است. پايگاه اطلاعات كتابشناسي پرتغال خبرنامه‌اي با همين عنوان را به‌طور منظم منتشر مي‌سازد. كتابخانه ملي پرتغال تلاش گسترده‌اي را براي حفظ و نگهداري منابع خود انجام داده كه مهم‌ترين آنها تهيه ريزنگار از مجموعه نشريات ادواري است. اين كتابخانه بيش از 6000 عنوان نشريه ادواري جاري را مشترك است كه بخش عمده‌اي از آنها را روزنامه‌هاي منتشر شده در افريقا تشكيل مي‌دهند.

آرشيوها. مهم‌ترين آرشيوهاي استاني اين كشور را مؤسسه آرشيوهاي پرتغال هدايت و كنترل مي‌كند. مجموعه‌هاي آرشيوي تحت برنامه‌اي با عنوان پايگاه آرك[2]سازماندهي مي‌شوند. آرشيو ملي توره دوتومبو[3]، كه در قرن چهاردهم پايه‌گذاري شده و داراي مجموعه‌اي بي‌نظير از منابع تاريخي است، در دهه 1990 از صومعه قديمي واقع در ليسبون به ساختمان جديد منتقل گرديد.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. مهم‌ترين كتابخانه دانشگاهي پرتغال، كتابخانه دانشگاه كويمبرا[4]  است كه پيشينه آن به قرن شانزدهم ميلادي باز مي‌گردد. بخشي از مجموعه اين كتابخانه هنوز هم در عمارتي قرار دارد كه به سبك باروك در قرن هجدهم ساخته شده است. اما بخش‌هاي اجرايي و اصلي كتابخانه در ساختمان جديد، كه در پرديس دانشگاه ساخته شده است، قرار دارد. بخش مرجع اين كتابخانه داراي 700000 عنوان كتاب خطي، كتاب‌هاي قديمي، كتاب‌هاي نفيس و كمياب، و منابع جديد است. مجموعه‌هاي اين كتابخانه همانند كتابخانه ملي، عمدتاً در زمينه علوم انساني است.

كتابخانه‌هاي عمومي. مهم‌ترين كتابخانه‌هاي عمومي، كتابخانه شهرداري شهر اوپورتو است كه مجموعه آن در حدود 1325000 جلد است. اين كتابخانه در سال 1833 تأسيس گرديد و مجموعه آن از صومعه‌هايي، كه فعاليت‌هاي آنها در خلال جنگ‌هاي سياسي قطع شده بود، جمع‌آوري گرديد. اين كتابخانه از سال 1896 به شهرداري واگذار شد و به‌عنوان كتابخانه عمومي شهري فعاليت خود را آغاز كرد. شهرهاي اِوُرا[5]  و براگا نيز داراي كتابخانه‌هاي عمومي با مجموعه‌هاي قديمي هستند. مؤسسه كتاب‌هاي ادبي پرتغال[6] ، كه مؤسسه‌اي دولتي است، در سال 1988 طرحي را به مورد اجرا گذاشت تا بتواند از طريق بازسازي كتابخانه‌هاي عمومي ميزان مطالعه و كتابخواني را در سطح كشور افزايش دهد.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. برخي دبيرستان‌هاي پرتغال داراي كتابخانه‌هايي با مجموعه غني هستند. مثال بارز اين نوع كتابخانه‌ها، كتابخانه پاسوس مانوئل در شهر ليسبون است كه وارث مجموعه كتابخانه صومعه عيسي مسيح در ليسبون بوده است. در مجموع، توسعه كتابخانه‌هاي مدارس در پرتغال نيازمند تلاش‌ها و هماهنگي‌هاي بيشتري است.

كتابخانه‌هاي تخصصي. مهم‌ترين كتابخانه‌هاي تخصصي پرتغال عبارتند از: كتابخانه دانشگاهي تاريخ پرتغال، كتابخانه دانشگاهي علوم در ليسبون، كتابخانه جامعه جغرافيدانان پرتغال، كتابخانه دانشگاهي هنرهاي زيبا، كتابخانه آجودا در ليسبون[7] ، كتابخانه صومعه مافرا[8]  در ليسبون، كتابخانه‌هاي وابسته به بنياد كالو گلبانكيان"[9]  در زمينه تاريخ هنر؛ كتابخانه مؤسسه ملي آمار، كتابخانه مؤسسه كامارا پستانا[10]  در زمينه‌هاي زيست‌شناسي و سمّشناسي، كتابخانه مركز زبان شناسي، كتابخانه آزمايشگاه ملي مهندسي راه و ساختمان، و كتابخانه آزمايشگاه مهندسي و فيزيك هسته‌اي.

حرفه كتابداري. در سال 1973 انجمن كتابداران، آرشيوداران، و سندپردازان پرتغال تشكيل گرديد و از آن زمان تاكنون خدمات حرفه‌اي را به افراد شاغل در اين حوزه‌ها ارائه مي‌كند. اين انجمن دو نشريه معتبر "كادرنوز"[11]  و "ناتيسيا باد"[12]  و كتابخانه ملي پرتغال نيز مجله <مروري بر كتابشناسي ملي<[13]  را منتشر مي‌كنند.

 

                ماريا لويزا كابرال[14]  (WELIS)

                ترجمه علي مزيناني

 


 

[1]. Royal Censoring Board

[2]. ARQ Base

[3]. Arquivo Nacional da Torre do Tombo

[4]. General Library of the University of Coimbra

[5]. Evora

[6]. Instituto Portugues do Livro e da Leitura

[7]. Ajuda Library in Lisbon

[8]. Library of the Mafra Convent

[9]. Calouste Gulbenkian Foundation

[10]. Camara Pestana Institute

[11]. Cadernos

[12]. Noticia BAD

[13]. Revista da Biblioteca Nacional

[14]. Maria Lusia Cabral

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات پ