Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات پ

پرِمیس یا استاندارد فراداده‌‌ای حفاظت و نگهداری اشیای دیجیتال‌‌،‌ كوته‌نوشت راهبردهای پیاده‌سازی    فرادادۀ حفاظت[1] است . پرِمیس برای ارزیابی نرم‌افزارهای کتابخانه‌ها و آرشیوهای دارای انباره دیجیتالی درست شده است ‌و مانند چک‌لیست به‌کار می‌آید تا اطمینان حاصل شود که توصیه‌ها و اصول نگهداری اشیای دیجیتال در این نرم‌افزارها رعایت شده است.‌ پرمیس در بخش فراداده‌های مدیریتی نرم‌افزارهای فوق قرار می‌گیرد.‌‌ پرمیس مشخصات فنی قالب‌‌،‌ ساختار، كاربرد‌،‌ محتوا‌،‌ و تمامی كارهایی را که بر روی شییی دیجیتالی انجام شده است، نشان‌‌ می‌دهد‌ (8 ؛ 11‌)‌‌. بدون رعایت استانداردی نظیر پرمیس این خطر وجود دارد که با تحول فناوری، اشیای دیجیتالی از بین بروند .

 پیشینه‌. پرِمیس محصول مشارکت سی كتابخانه‌،‌ آرشیو‌‌،‌ و موزه ‌است که در سال 2003 به دعوت مركز کامپیوتری كتابخانه‌ای آنلاین ‌(اُسی‌ال‌سی)[2]‌ و گروه كتابخانه‌های پژوهشی (آر‌اِل‌جی‌)[3] گردهم آمدند و بر مبنای استاندارد ایزو 14721 (الگوی مرجع سامانه اطلاعاتی آرشیوی باز[4])‌ نخستین ویرایش پرمیس را تدوین و در چند مجموعۀ کتابخانۀ دیجیتالی آزمودند. ویرایش دوم آن با عنوان <فرهنگ داده‌‌ای فراداد‌ۀ حفاظت> با زبان نشانه گذاری ایکس‌ام‌ال تهیه و بر روی اینترنت‌ گذاشته شده است[5]‌ (1، ص.173؛ 8‌‌)‌‌.‌ در ویرایش دوم «مجموعه فراداده‌های هسته و كاربردپذیر» نیز تعریف شده است‌‌.‌ «فرادادۀ هسته» عناصری است كه مجموعه‌های دیجیتالی باید برای حفاظت بلندمدت رعایت کنند و منظور از «كاربردپذیری»، ساده بیان شدن و بی‌نیاز از تفسیر بودن داده‌هاست (4‌‌‌)‌‌.‌

 كتابخانه كنگره اخیرا در پرمیس بازنگری و در وبگاه خود گروه بحثی برای آن ایجاد کرده است‌ (9‌‌) و نگهداری و روزآمدسازی آن را برعهده دارد. كنسرسیوم بین‌المللی حفاظت اینترنتی[6] نیز در 2005 ساختار فراداده‌‌ای آرشیوی برای آرشیو وب ایجاد کرد (12:ص 46-47‌)‌‌.

فرهنگ داده‌‌ای ‌پرِمیس‌‌. شامل واحدهای معنایی برای اشیا‌‌،‌ رویدادها‌‌،‌ عامل‌ها‌‌،‌ و حقوق است‌.‌ ‌پرِمیس میان عناصر فراداده‌‌ای و «واحدهای معنایی[7]» تفاوت قائل است‌‌.‌ واحد معنایی صفت خاصی از یك موجودیت دیجیتالی است‌.‌ منظور از موجودیت دیجیتالی‌‌‌،‌ پاره‌ای اطلاع دربارۀ یك شیء دیجیتالی‌‌،‌ رویداد‌‌،‌ نام كارگزار و حقوق مربوط به آن است كه برای حفاظت دیجیتالی باید رعایت شود (9). ثبت روابط  این واحدها در حفظ منشأ شیء دیجیتالی بسیار مهم است‌. در فرهنگ داده ‌پرِمیس‌ این روابط به دو صورت تعریف می‌شود‌:‌‌ 1) روابط میان موجودیت‌های مختلف مثل روابط یك كارگزار و یك شیء و یا یك شرح حقوقی‌ و یک شیء؛ ‌2) روابط میان اشیای مختلف، به این صورت است که یا رابطۀ ساختاری‌ میان اشیای مختلف برقرار است‌ (‌مثل رابطۀ میان بخش‌هایی از یک منبع)‌ ویا رابطۀ اشتقاقی میان اشیای مختلف برقرار است‌،‌ مثل روابط میان فایل‌هایی كه از تغییر یكدیگر پدید می‌آیند‌ (4‌‌‌)‌‌.

فرهنگ دادۀ پرمیس  تنها آن دسته عناصر فراداده‌ای حفاظت را تعریف‌‌ می‌کند که از تبدیل واحدهای معنایی به عناصر فراداده‌‌ای حاصل‌‌ می‌شود و قرار است در انبارۀ دیجیتالی‌ پیاده‌سازی شود‌. برخی  از فراداده‌ها که تعریف می‌شوند اینها هستند: ۱)  فراداده‌های مربوط به قالب‌ها (مانند دیداری‌‌- شنیداری‌) ۲) فراداده‌های  فنی[8] ‌‌؛ ۳)  فراداده‌های توصیفی[9]  که استانداردهایی نظیر مادس*‌‌‌،‌ مارک*‌ و دابلین کور* توصیف می‌کنند؛ و ۴) اطلاعات توصیفی وپدیدآور که استانداردهایی همچون مارك و مدس*[10] توصیف می‌کنند ‌‌(2، ص 119؛ 6).




شکل 1‌.‌ مدل دادۀ پرمیس


مدل دادۀ ‌پرِمیس.‌ شکل ۱، چهار موجودیت مربوط به حفاظت دیجیتالی شامل شیء‌[11]‌‌،‌ رویداد[12]‌‌،‌ عامل[13]‌ و حقوق[14] را نشان می‌دهد[15]‌‌: کادر‌ها موجودیت‌ها هستند و پیکان‌ها روابط آنها را نشان‌‌ می‌دهند ‌(3 ، ص. 163؛ 11).

در نسخه ۳ پرمیس، شیء می‌تواند محیطی باشد که فرایند حفاظت در آن رخ می‌دهد. محیط‌:‌ فناوری‌‌ (نرم‌افزاری یا سخت‌افزاری‌)‌ که از «شیء دیجیتال» پشتیبانی می‌کند‌‌‌. «محیط» را می‌توان «موجودیت فکری» توصیف کرد و در انباره‌های دیجیتالی آن را به‌منزلۀ بازنمایی‌‌،‌ فایل‌‌،‌  و/ یا بیت‌استریم ثبت و حفظ کرد‌. شیء در مدل داده شامل شناساگر[16] اختصاصی، اطلاعات مربوط به اندازه و قالب‌‌‌‌، نام اصلی اطلاعات مربوط به زمان‌‌،‌ نرم‌افزار و زمینۀ ایجاد فایل‌‌‌‌،‌ اطلاعات مربوط به رمز عبور برای استفاده از آن، اطلاعات مربوط به محیط استفاده‌‌‌‌،‌ اطلاعات مربوط به رسانه‌ای كه بر روی آن ذخیره شده است‌‌‌‌، داده‌های رمزنگاری دیجیتالی‌‌‌‌، و ارتباطات با دیگر اشیاء و موجودیت‌ها‌. به عنوان نمونه‌‌،‌ برای ثبت اطلاعات مربوط به محیط استفاده‌‌،‌ یعنی مثلاً سخت‌افزار و نرم‌افزاری كه فایل‌ها در آن قابل استفاده باشند‌‌،‌ چندین واحد معنایی در نظر گرفته شده است‌.‌ مثلاً یك فایل پی‌دی‌اف می‌تواند با نسخه‌های مختلف نرم‌افزار آكروبات ریدر[17] و یا نرم‌افزارهای دیگر باز ‌شود‌‌‌‌؛‌ اما هر كدام روی سیستم‌های عامل مختلف و با نیازهای سخت‌افزاری مختلفی كار می‌كنند‌.‌ ثبت تمامی این ویژگی‌ها در حفاظت دیجیتالی بسیار مهم است‌. در ‌پرِمیس سه گونه‌ شیء دیجیتالی تعریف می‌شود‌.‌ هر شیء می‌تواند یك فایل مستقل یا مجموعه‌ای از فایل‌ها به همراه یك ‌فراداده ساختاری باشد – كه با هم یك موجودیت فكری را تشكیل ‌می‌دهند‌‌‌. بازنمون‌های[18] مختلف به صورت زنجیره‌های بیت[19]‌ (=داده‌های پیوسته یا گسسته در یك فایل‌‌،‌ مثل فایل‌های ویدیویی‌)‌ نشان داده می‌شود‌ (5).

عامل، شخص، يا سیستم نرم‌افزاري است كه به يك رويداد مرتبط است. براي مثال، پدیدآور يك عكس می‌تواند هم سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران باشد، و هم نرم‌افزار فوتوشاپ باشد. عامل‌ها به دو طریق به اشیای دیجیتالی مرتبط می‌شوند: 1) عامل‌هایی که بر اشیا تأثیر می‌گذارند و دررویداد دخیل هستند؛ 2) عامل‌هایی که سیستم نرم‌افزاری هستند و ازطریق شیء، محیط را توصیف می‌کنند.

 بیانیه حقوق، تصریح یک یا چند مجوز و حق است که به شیء و یا عامل مربوط می‌شود. بیانیه حقوق به معني توافقي است كه يك عامل در ارتباط با انجام عملي مرتبط با يك شيء ديجيتالي در مجموعه انجام مي‌دهد. واحدهای معنایی بیانیه حقوقی، امکان استفاده از طرحواره‌های فراداده‌های حقوقی را در پرمیس فراهم می‌کنند (11).

 

چالش‌ها. در توسعه پرمیس عواملی از‌ جمله ‌‌فرآیندها یا فعالیت‌های حفاظتی مثل شدت حفاظت‌‌،‌ مدت زمان نگهداری منابع کتابخانه‌‌ای و آرشیوی و دانش پایه جامعه استفاده‌كننده‌‌،‌ هنوز در مراحل ابتدایی است (11؛ 7)‌‌. کمیتۀ ویراستاری پرمیس‌‌‌ در سال 2017 کارگروهی را برای‌ تهیه پیش‌نویس هستی‌شناسی پرمیس، مبتنی بر زبان‌‌ اُ‌.دبیلو‌.اِل‌‌‌[20]، بر اساس ویرایش دوم‌ آن‌ تشکیل داد‌‌.‌ هستی‌شناسی پرمیس اُ‌.دبیلو‌.اِل‌‌‌،‌ مدل داده پرِمیس را با استفاده از ساختار چارچوب توصیف منبع (آر‌.دی‌.اف‌)‌ رمزگذاری کرده است‌‌. این پیش‌نویس را متخصصان حفاظت‌‌‌،‌ فراداده‌‌‌،‌ و داده‌های پیوندی بازبینی کرده‌اند.‌ ویرایش جدید پرمیس می‌تواند حفاظت و دسترس‌پذیری بلند‌مدت اشیای دیجیتالی را به صورت نظامند ممکن سازد‌ (10‌‌) .

مآخذ:

  1. صمیعی‌‌‌،‌ میترا‌. استانداردهای ذخیره و حفاظت در کتابخانه‌های دیجیتال‌.‌ تهران‌‌:‌ نشر کتابدار‌‌‌،‌ 1395‌‌‌‌؛‌ 2) صمیعی‌‌‌،‌ میترا‌.‌ "بررسی وضعیت حفاظت رقمی منابع كتابخانه‌های ملی عضو كنسرسیوم بین المللی حفاظت اینترنتی و ارایه الگوی پیشنهادی برای سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران "‌.‌ پایان نامه دکتری.‌ دانشگاه آزاد اسلامی‌‌‌،‌ واحد علوم و تحقیقات تهران‌‌‌،‌ 1389‌‌‌‌؛ 3)  صمیعی‌‌‌،‌ میترا‌.   حفاظت در کتابخانه‌های دیجیتالی‌.تهران : نشر کتابدار،1396؛

4) Caplan, P‌. Understanding PREMIS‌. United States‌: Library of congress Network Development, Mark Standards Office‌. 2009; 5) Caplan, P‌., & Guenther, R‌. (2005‌)‌‌.‌ Practical preservation‌‌: the PREMIS Experience‌.‌ Library Trends, 54‌ (1‌)‌‌; 6) Day, M‌. "integrating metadata schema registries with digital preservation systems to support interoperability‌: a proposal‌. Dublin Core Conference,2003‌. Retrieved‌ 25January 2017 from http‌: //www‌. siderean‌. com/dc2003/101_paper38‌. pdf; 7) Lavoie, B‌., & [et‌. al]‌.‌ " Preservation metadata and the OAIS information model‌‌:‌ a metadata framework it supports the preservation of digital objects", 2002‌.‌ Retrieved‌ 25 January 2017; http‌: //www‌. oclc‌. org/research/activities/past/orprojects/pmwg/pm_framework‌. pdf; 8) Lavoie, B‌. , & Gartner, R‌.‌ preservation metadata‌:‌ OCLC Online Computer Library Center Inc‌. , Oxford University Library Services and Digital Preservation Coalition, 2005‌; 9) Library of Congress‌. " PREservation Metadata Implémentation Stratégies‌ (PREMIS‌) ",2016‌.‌ Retrieved 25 January 2017 from‌:‌ http‌: //www‌. loc‌. gov/standards/premis/‌; 10) Library of Congress‌ (2018‌)‌‌.‌ PREMIS QWL Draft Ontology‌.‌ Retrieved 25 January 2017 from‌:‌ http‌: //www‌. loc‌. gov/standards/premis/ontology/owl-version3‌. html; 11) Library of Congress‌. " PREservation Metadata Implementation Strategies‌ (PREMIS‌) ",v‌. 3 ,2019‌.‌ Retrieved 25september 2019 from‌:‌ http‌: //www‌. loc‌. gov/standards/premis/‌; 12) OCLC, & RLG‌.‌ Preservation metadata and the OAIS information model,2002‌.‌ Retrieved 23 January 2017 from http‌: // www‌. OCLC‌. org/research/pmwg/; 13) Verheul, I‌.‌ Networking for digital preservation‌:‌ current practice in 15 National libraries,2006‌.‌ Retrieved 25 January 2016‌ from http‌: //archive‌. ifla‌. org/VI/7/pub/IFLAPublication-No119‌. pdf

 

 

 میترا صمیعی

 


[1]PREservation Metadata Implémentation Stratégies‌ (PREMIS‌)

[2]‌.‌ Online Computer Library Center (OCLC)

[3]‌.‌ Research Libraries Group‌ (RLG‌)

[4]‌.‌ Open Archival Information System‌ (OAIS‌)

[5]‌.‌ www‌. loc‌. gov/standards/premis/v2/premis-2-0‌. pdf

 [6]‌.‌ IIPC‌ (International Internet Preservation Consortium‌)

[7]‌.‌ Semantic unit

[8]‌‌.‌ Technical Metadata

[9]‌‌.‌ Descriptive Metadata

[10]‌.‌ Metadata Authority Description Standard‌‌ (MADS‌)

[11]‌.‌ Object

[12]‌.‌ Event

[13]‌.‌ Agent

[14] Rights

[15]. سایر طرح‌های  فرادادۀ حفاظت مدل‌های دیگری‌ را ایجاد کرده‌اند‌.‌ در طرح  فرادادۀ حفاظت کتابخانه ملی نیوزلند‌‌،‌ چهار نوع موجودیت تعریف می‌شود‌:‌ اشیاء‌‌،‌ فایل‌ها‌‌،‌ فرایندها‌‌،‌ و ساختارفراداده http‌: //digitalpreservation‌. natlib‌. govt‌. nz/assets/Uploads/nlnz-data-model-final‌. pdf‌.‌

[16]‌.‌ Identifier

[17]‌.‌ Adobe Acrobat

[18] . Representation

[19]‌.‌ Bitstream

[20]‌‌. OWL PREMIS Ontology

بازگشت به فهرست مقالات پ