Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات پ

 

پست الكترونيكي[1] . اي ميل يا پست الكترونيكي نوعي پيام متني الكترونيكي است (5: ذيل واژه) كه باعث انتقال نامه‌ها و ساير مدارك از رايانه‌اي به رايانه ديگر از طريق شبكه ارتباطات دوربرد مي‌گردد (7: ذيل واژه). در تعريفي ديگر، پست الكترونيكي عبارت از تبادل پيام‌هاي متني و فايل‌هاي رايانه‌اي از طريق شبكه‌اي ارتباطي مانند شبكه محلي يا اينترنت است كه اغلب ميان رايانه و پايانه صورت مي‌گيرد (5: ذيل واژه) و معمولا شامل پيام‌هاي خصوصي است كه به‌صورت الكترونيكي ميان رايانه‌ها يا به‌وسيله اتصال به شبكه اينترنت يا از طريق خطوط تلفني فرستاده مي‌شود و بر روي شبكه ذخيره مي‌گردد تا گيرنده آنها را دريافت كند (6: ذيل واژه).

پست الكترونيكي يكي از خدمات مهم  اينترنت است كه شباهت زيادي به خدمات پست معمولي دارد و، در واقع، ارتباط غيرهمزمان را براي افراد پديد مي‌آورد و در عرصه ارتباطات توجه روزافزوني به آن مي‌گردد (8: 49). امروزه استفاده از اينترنت و پست الكترونيكي در كتابخانه‌ها بسيار متداول شده و بسياري از خدمات و كاركردهاي كتابخانه‌اي از جمله خدمات مرجع را متأثر ساخته است (9: 48). اين فرايند همانند پست معمولي عمل مي‌كند با اين تفاوت كه، به‌جاي نظام پستي معمولي، از نظام رايانه‌اي استفاده مي‌شود و به‌جاي كاغذ، بيت‌ها و بايت‌ها اطلاعات را جابه‌جا مي‌كنند (4: 21). استفاده از اين‌گونه پست آسان است و فرستادن پيام به هر نقطه‌اي از دنيا چند دقيقه بيشتر طول نمي‌كشد و لزومي به خريد تمبر و كاغذ و پاكت نيست؛ و مهم‌تر آنكه عكس، سند، و جز آن را نيز مي‌توان از طريق پست الكترونيكي ارسال كرد (39:1).

تاريخچه. پست الكترونيكي نخستين بار در سال 1971 به‌شكل ابتدايي توسط يكي از مهندسان رايانه به نام ري تاملينسون[2]  مطرح شد. وي نظامي را ابداع كرد كه به همكارانش امكان مي‌داد پيام‌هايي را براي يكديگر بفرستند. آنچه تاملينسون ابداع كرد به‌سرعت مورد استفاده قرار گرفت و مهندسان دريافتند كه مي‌توانند پس از اختراع تلفن دگرگوني بزرگي در ارتباطات به‌وجود آورند. چند سال بعد، ميليون‌ها نفر از مردم شروع به استفاده از پست الكترونيكي به‌جاي تماس‌هاي تلفني، دورنگار، و نامه كردند. از آن پس، استفاده از پست الكترونيكي به‌سبب مزاياي بسيار به‌طور گسترده‌اي رشد يافت (36:2). اين مزايا عبارتند از ارتباط همزمان چند كاربر با يكديگر از طريق كنفرانس پست الكترونيكي ؛ امكان ذخيره يا دستكاري پيام ؛ سرعت بالاي ارسال پيام ؛ هزينه ناچيز ارسال پيام؛ امكان ارسال همزمان پيام براي چند نفر و ايجاد گروه‌هاي مباحثه؛ امكان عضويت در گروه‌هاي مباحثه و دريافت خودكار اطلاعات (8: 17-18؛ 10: 24)؛ حذف نسخه‌برداري و استفاده از كاغذ ؛ رسيد دريافت پيام؛ و حذف محدوديت‌هاي زماني و جغرافيايي (18:8).

بنابراين، افراد از طريق مراكز خدمات اينترنتي  (ISP) يا به‌صورت مستقل مي‌توانند يك يا چند نشاني پست الكترونيكي براي خود داشته باشند و از طريق دسترسي به صفحه وب يك شركت بين‌المللي نظير ياهو[3] ، هات‌ميل[4] ، اِكس‌سايت[5] ، پارس‌ميل[6] ، و نت‌اسكيپ[7]  صندوق پستي رايگان به نام  خود ايجاد كنند (68:11؛ 20:3). هر نشاني پست الكترونيكي از سه جزء شناسه فرد، علامت ارتباط با شبكه (@)، و شناسه شبكه تشكيل يافته است (20:3).

پست الكترونيكي به دو صورت ارائه خدمت مي‌كند: 1) پست الكترونيكي ناپيوسته[8] ، كه عبارت از امكان ارسال نامه يا پيام الكترونيكي هنگام حضور در شبكه، به‌منظور دريافت پيام در زماني ديگر از سوي گيرنده است (يعني گيرنده و فرستنده پيام همزمان در شبكه حضور نداشته باشند). اگر گيرنده و فرستنده پيام هر دو عضوي از شبكه محلي واحدي باشند به آن پست محلي ناپيوسته و هرگاه فرستنده و گيرنده پيام هر دو از طريق اينترنت ارتباط برقرار كرده باشند به آن پست اينترنتي ناپيوسته مي‌گويند، كه پر مصرف‌ترين نوع پست الكترونيكي در جهان است؛ 2) پست الكترونيكي پيوسته[9]  كه، در آن، گيرنده و فرستنده پيام هر دو هنگام تبادل پيام در شبكه حضور دارند؛ از اين رو، به آن پست الكترونيكي زنده نيز مي‌گويند. اين نوع پست الكترونيكي نيز مي‌تواند از نوع محلي يا اينترنتي باشد (66:12).

كاربردهاي پست الكترونيكي در كتابخانه. پست الكترونيكي را مي‌توان در كتابخانه براي مقاصد زير به‌كار برد :

1. انجام مصاحبه مرجع با دريافت پرسش‌هاي مرجع افراد از طريق پست الكترونيكي و ارسال دوباره نتايج جست‌وجو؛ كه در اين روش، افراد به‌سرعت پاسخ خود را دريافت مي‌دارند و از نتايج جست‌وجو در آثار خود استفاده خواهند كرد (8: 19-20؛ 9: 48)؛

2. عضويت در خدمات "اشاعه اطلاعات گزيده" ناشران، كتابخانه‌ها و مراكز خدمات تحويل مدرك، توليدكنندگان و ميزبانان پايگاه‌هاي اطلاعاتي، و دسترسي به اطلاعات گزيده از طريق پست الكترونيكي و فهرست‌هاي پستي؛

3. عضويت در خدمات "آگاهي‌رساني جاريِ" ناشران، كتابخانه‌ها و مراكز خدمات تحويل مدرك و توليدكنندگان پايگاه‌هاي اطلاعاتي، و دسترسي به اطلاعات جاري در مورد انتشارات ناشران و فهرست مندرجات مجلات و ساير اطلاعات جاري؛

4. توليد خبرنامه يا فهرست تازه‌هاي كتابخانه و ارسال آن از طريق فهرست‌هاي پستي به مشتركان؛

5. دريافت برخي مجلات الكترونيكي رايگان كه از طريق پست الكترونيكي توزيع مي‌شود؛

6. چون دسترسي به اينترنت از طريق پست الكترونيكي بسيار ارزان‌تر و سريع‌تر انجام مي‌گيرد، در مواردي كه انتقال فايل خاصي از يك سايت مورد نظر باشد، به‌جاي اتصال به اينترنت و پرداخت هزينه‌هاي مربوط، مي‌توان با ارسال فرماني خاص از طريق پست الكترونيكي فايل مورد نظر را منتقل كرد (8: 20-21)؛

7. ايجاد گروه‌هاي مباحثه و انتقال خبر در رمينه‌هاي مختلف كتابخانه، كتابداري، و اطلاع‌رساني و تبادل تجربه‌هاي علمي و كاربردي. از اين طريق، افرادي كه داراي علايق مشترك باشند با يكديگر به بحث و گفت‌وگو مي‌پردازند يا اخبار و پيام‌هاي مورد علاقه يكديگر را مبادله مي‌كنند. تعداد افراد عضو ممكن است شامل گروه بسيار كوچكي كه در زمينه‌اي بسيار تخصصي با يكديگر تبادل نظر مي‌كنند يا گروه بسيار وسيع در سطح منطقه، كشور، يا جهان باشد. عضويت در اين گروه‌ها عمولا به آساني و از طريق ارسال پيامي الكترونيكي صورت مي‌پذيرد. با عضويت در اين گروه‌ها، مشتركان پيام خود را به نشاني گروه ارسال مي‌كنند و به‌طور خودكار پيام مربوط براي همه اعضا ارسال مي‌شود و درصورتي كه عضو ديگري پاسخي براي گروه ارسال كند توسط همه اعضاي ديگر دريافت مي‌شود. اين گروه‌ها ممكن است به‌صورت تمام‌خودكار اداره و كنترل شوند يا مديري واحد كه داراي تجربه‌اي علمي و تخصصي در آن زمينه است بخشي از كارها را كنترل كند. فعاليت‌هاي معمول گروه‌هاي مباحثه عبارت است از: كنفرانس‌هاي آينده و مباحث آن؛ اخبار علمي، فني، هنري، و جز آن؛ مباحثه و تبادل نظر در مورد مسئله‌اي خاص؛ ارسال و دريافت آگهي‌هاي تبليغاتي؛ ارسال و دريافت فهرست مندرجات مجلات؛ ارسال و دريافت كتاب‌هاي جديد در زمينه‌هاي مورد علاقه؛ دريافت متن كامل مجلات الكترونيكي؛ مبادله اطلاعات علمي؛ خدمات اشاعه اطلاعات گزيده؛ خدمات آگاهي‌رساني جاري؛ و جز آن (8: 35-37)؛

8. ارسال درخواست‌هاي امانت بين كتابخانه‌اي و ساير مكاتبات اداري مربوط به درخواست و ارسال منابع اطلاعاتي (21:8).

 

مآخذ: 1) "آشنايي با برنامه پست الكترونيكي (اي ميل)". ريزپردازنده. س. ششم، 66 (شهريور 1378): 39-41؛ 2) "پست الكترونيكي (اي ميل)". ريزپردازنده. س. ششم، 66 (شهريور 1378): 36-38؛ 3) دهستاني منفرد، منصوره. "آموزش گام به گام اينترنت: پست الكترونيكي". وب، 8 (بهمن 1379): 20-24؛ 4) سيف‌اللهي، رضا. "از بزرگراه‌هاي اطلاعاتي". صنعت و توسعه. س. سوم، 14 (خرداد و تير 1376): 20-22؛ 5) فرهنگ تشريحي اصطلاحات كامپيوتري ميكروسافت. تأليف هيأت مؤلفان و ويراستاران انتشارات ميكروسافت. ذيل "پست الكترونيكي"؛ 6) فرهنگ تشريحي واژگان مولتي‌مديا و اينترنت. ترجمه كيوان سالمي فيه. ذيل "پست الكترونيكي"؛ 7) كينن، استلا. فرهنگ فشرده علوم كتابداري و اطلاع‌رساني. ترجمه فاطمه اسدي كرگاني. ذيل "پست الكترونيكي"؛ 8) محسني، حميد؛ ابراهيمي، مهدي. دستنامه پست الكترونيك و جنبه‌هاي كاربردي آن براي كتابخانه‌ها، كتابداران و ... . تهران: نشر كتابدار، 1378؛ 9) "مصاحبه مرجع از طريق پست الكترونيكي". ترجمه ناهيد طباطبايي. پژوهش‌يار. (ويژه اطلاع‌رساني)، 1 (بهار 1377): 48-59؛ 10) مطلب‌پور، حسين. "پست الكترونيكي". كامپيوتر جوان. س. اول، 4 (تير و مرداد 1378): 23-24؛ 11) موسوي، رهي. "پست الكترونيك رايگان و خطرات استفاده از آن". شبكه. س. اول، 8 (اسفند 1377): 68-69؛ 12) نوعي‌پور، بهروز. "پست الكترونيك (اي ميل)". شبكه. س. اول. 8 (اسفند 1377): 66-67.

                ميترا صميعي

 

 

 

[1]. Electronic mail (E-mail)

[2]. Ray Tomlinson

[3]. Yahoo

[4]. Hotmail

[5]. Excite

[6]. Parsmail

[7]. Netscape

[8]. Off-line

[9]. On-line

 

بازگشت به فهرست مقالات پ