Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات پ

 

پورتوريكو، كتابخانه‌هاي. پورتوريكو از سال 1952 به‌صورت كشوري خودمختار و مشترك‌المنافع ايالات متحده امريكا اداره مي‌شود. اين كشور كوچك‌ترين و شرقي‌ترين جزيره از جزاير آنتيل بزرگ از هند غربي محسوب مي‌شود كه از شمال به اقيانوس اطلس، از شرق به جزاير آنتيل كوچك، از جنوب به درياي كارائيب، و از غرب به جمهوري دومينيكن محدود مي‌شود. جمعيت اين كشور (طبق آمار سال 2000) 3900000 نفر و مساحت آن 8897 كيلومترمربع است (با احتساب جزاير كولبرا و ويكز). مردم اين كشور به زبان اسپانيولي تكلم مي‌كنند و زبان رسمي آنها انگليسي و اسپانيولي است.

تاريخچه. كشيش‌هايي كه همراه مهاجمان اسپانيايي به اين كشور وارد شدند نخستين كتاب‌ها را به اين ناحيه وارد كردند. اولين اُسقف اين جزيره "آلنسومانسو" داراي تعدادي كتاب بود كه نخستين كتابخانه اين كشور محسوب مي‌گردد. اين مجموعه توسط سرخپوستان حوزه كارائيب كه مهاجمان اسپانيايي را شكست داده بودند سوزانده شد (1513 ميلادي). در قرن هفدهم ميلادي نيز دو كتابخانه مهم در اين جزيره به‌وجود آمد. اولين آنها توسط اُسقف برناردو، كه بعدها در سال 1625 در تهاجم هلندي‌ها نابود گرديد، و دومين كتابخانه در صومعه دومينيكن به‌وجود آمد. موريانه‌ها و دزدان دريايي بزرگ‌ترين دشمنان كتابخانه‌ها در جزيره محسوب مي‌شدند.

نخستين دستگاه چاپ در سال 1806 در پورتوريكو آغاز به كار كرد. انجمن دوستان جزيره، كه در سال 1813 تأسيس شد، داراي كتابخانه‌اي بود كه براي اولين بار در سال 1835 مجموعه‌اي از مجلات و روزنامه‌ها را در پورتوريكو جمع‌آوري و حفظ كرد. انجمن وكلاي پورتوريكو، كه در سال 1840 تأسيس گرديد، كتابخانه‌اي با مجموعه منابعي در زمينه حقوق ايجاد كرد. گروه فرهنگي "آتنئو"، كه در سال 1876 تأسيس شد، در سال 1883 كتابخانه‌اي براي خود به‌وجود آورد. اين كتابخانه، پس از انحلال انجمن دوستان جزيره در سال 1899، اكثر منابع كتابخانه اين انجمن را جذب كرد. دو كتابخانه مهم ديگر خارج از "سان‌خوان" عبارتند از: كتابخانه گابينت در شهر پونسه[1]  (تأسيس 1869) و كتابخانه عمومي ماياگوئز[2]  (تأسيس 1874).

با تغيير قوانين اسپانيايي به امريكايي در سال 1898 تغييرات اساسي در نهادها و انجمن‌هاي اين كشور به‌وجود آمد، اما اين تغيير تأثير چنداني بر كتابخانه‌ها نداشت. كتابخانه شبه جزيره پورتوريكو[3]  كه در سال 1903 تأسيس شده بود، در سال 1916 با فعاليت‌هاي فرماندار وقت به بنياد كارنگي انتقال يافت و توانست از امتيازات آن برخوردار گردد. بعدها وزارت آموزش و پرورش نظارت بر همه كتابخانه‌هاي عمومي و مدارس را برعهده گرفت. در قرن بيستم، انواع كتابخانه‌ها به‌ويژه كتابخانه‌هاي دانشگاهي در پورتوريكو از رشد چشمگيري برخوردار گرديد.

كتابخانه ملي. كتابخانه عمومي پورتوريكو[4]  كه در دهه 1970 توسط مؤسسه فرهنگ اين كشور تأسيس گرديد، هنوز هم وظايف كتابخانه ملي پورتوريكو را انجام مي‌دهد. پژوهشگراني كه علاقه‌مند به تحقيق در مورد فرهنگ پورتوريكو هستند بايد به كتابخانه "خوزه ام. لازارو"[5]  در پرديس دانشگاه پورتوريكو يا آرشيوهاي همگاني و ديگر كتابخانه‌ها مراجعه كنند. ساير وظايف و فعاليت‌هاي مرتبط با كتابخانه ملي توسط ديگر نهادهاي حرفه‌اي كتابداري و اطلاع‌رساني انجام مي‌گيرد.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. دانشگاه پورتوريكو دانشگاهي دولتي است و داراي يازده واحد در سراسر اين جزيره است. اين دانشگاه داراي سه پرديس است: پرديس "ريوپيدراس" كه بزرگ‌ترين و قديمي‌ترين آنها محسوب مي‌شود؛ پرديس "ماياگوئز" كه سال‌ها دانشكده مهندسي و كشاورزي در آن قرار داشت؛ و پرديس "هوماكائو" و "كايه" كه در آن دانشكده پزشكي و تعداد ديگري دانشكده قرار دارد. نظام كتابخانه‌هاي پرديس ريوپيدراس[6]  فعاليت‌هاي خود را در سال 1905 آغاز كرد و به‌سرعت توسعه يافت و هجده واحد كتابخانه و مجموعه‌هاي تخصصي در سراسر پرديس به‌وجود آورد. اين نظام كتابخانه‌اي مجموعاً داراي 3000000 منبع چاپي، مواد ديداري و شنيداري، و ريزنگار بوده و 6000 عنوان نشريه ادواري را مشترك است. مجموعه خصوصي شاعر اسپانيايي "خوان رامون خيمنز" نيز در يكي از واحدهاي اين نظام كتابخانه واقع است. كتابخانه مدرسه حقوق با 134000 جلد و كتابخانه معماري با 25000 جلد و 101000 قطعه اسلايد نيز در اين پرديس قرار دارند. در واحدهاي اين نظام كتابخانه‌اي، تسهيلات و امكانات لازم براي افراد معلول نيز وجود دارد.

در پرديس ماياگوئز كتابخانه بزرگي با چهار واحد فرعي كوچك‌تر نيز هست كه مجموعاً داراي 260000 جلد كتاب و 2600 عنوان نشريه است. در اين پرديس كتابخانه مركزي كشاورزي تجربي[7]  نيز قرار دارد. در پرديس سوم، يعني پرديس علوم پزشكي (پرديس "هوماكائو" و "كايه")، كتابخانه‌اي با مجموعه 260800 جلد كتاب و 1500 عنوان نشريه ادواري وجود دارد كه به دانشجويان و اعضاي هيأت علمي و ديگر پژوهشگران جامعه پزشكي پورتوريكو خدمات كتابخانه‌اي ارائه مي‌كند.

دانشگاه اينتر امريكن و كاتوليك پورتوريكو دو نهاد خصوصي فعال در زمينه آموزش عالي در اين كشور هستند كه در سراسر جزيره واحدهاي فرعي دارند و هريك به‌نوبه خود داراي كتابخانه‌اي مجزاست. دانشگاه اينتر امريكن داراي دو پرديس در "سان خوان" و "سان ژرمن" و نُه واحد كوچك‌تر است كه مجموع منابع كتابخانه‌هاي آنها 600000 جلد است. كتابخانه مركزي دانشگاه كاتوليك و مدرسه حقوق در شهر "پونسه" قرار دارند. بنياد آموزشي "آنا جي. مندز"[8]  كه نهادي غيرانتفاعي است داراي سه واحد آموزشي مستقل است كه هريك داراي كتابخانه است. اين واحدهاي آموزشي عبارتند از: دانشگاه تورابو؛ دانشكده كوچك پورتوريكو؛ و دانشگاه متروپوليتن. مجموعه منابع اين كتابخانه‌ها بالغ بر 185000 جلد است.

همه كتابخانه‌هاي دانشگاهي پورتوريكو درصددند كه فرايندها و خدمات خود را ماشيني و خودكار سازند. كتابخانه پرديس ماياگوئز از نظام اتلس اتحاديه‌هاي پژوهشي اطلاعات[9]  استفاده مي‌كند. ديگر كتابخانه‌هاي دانشگاهي پورتوريكو در حال تبديل اطلاعات خود براي پيوستن به نظام نوتيس دانشگاه نورث وسترن[10]  هستند. كتابداران جامع‌نگر، تحقيقات كتابشناسي را با استفاده از پايگاه اطلاعاتي ديالوگ يا ديگر پايگاه‌هاي اطلاعاتي انجام مي‌دهند. كتابداران پزشكي و حقوقي از پايگاه‌هاي اطلاعاتي انگليسي‌زبان امريكاي شمالي يا اسپانيايي استفاده مي‌كنند (پايگاه اطلاعاتي اسپانيايي كامپولي براي موارد حقوقي به زبان اسپانيولي، و پايگاه اطلاعاتي كامپوكلرك براي موارد حقوقي مرتبط با پورتوريكو).

به‌سبب اينكه نظام كتابخانه‌هاي عمومي در پورتوريكو از وضعيت چندان مناسبي برخوردار نيست، كتابخانه‌هاي دانشگاهي اين كشور به‌طور سنتي خدمات كتابخانه‌هاي عمومي را نيز ارائه مي‌كنند. كتابخانه دانشگاهي "خوزه لازارو" و كتابخانه "والدز"[11]  دانشگاه كاتوليك، در ارائه خدمات به كودكان و عموم مردم، فعال‌تر از ديگر كتابخانه‌هاي دانشگاهي اين كشور عمل مي‌كنند.

كتابخانه‌هاي عمومي. نظام كتابخانه‌هاي عمومي تحت نظارت بخش توسعه آموزش‌هاي وزارت آموزش و پرورش پورتوريكو است. اين نظام كتابخانه‌اي داراي كتابخانه‌هاي زير است: 67 كتابخانه عمومي در 63 شهر كه توسط شهرداري‌ها اداره مي‌شوند؛ 29 كتابخانه عمومي كوچك در طرح‌هاي خانه‌سازي؛ 25 واحد كتابخانه عمومي در مراكز بازپروري؛ هفت واحد كتابخانه عمومي سيّار براي ارائه خدمات به نقاط دورافتاده؛ و يك واحد كتابخانه عمومي منطقه‌اي براي ارائه خدمات به افراد معلول و نابينا در "سان خوان". نظام كتابخانه‌هاي عمومي پورتوريكو برنامه‌هايي براي مبارزه با بي‌سوادي و ارائه خدمات به افراد كهنسال و كساني كه توانايي تكلم به انگليسي ندارند، تهيه و تدوين و در مواردي آنها را اجرا كرده است. اين نظام كتابخانه‌اي به‌عنوان مركز اطلاع‌رساني و مرجع نيز عمل مي‌كند. علاوه بر كتابخانه‌هاي عمومي كه در بالا ذكر شد، ده واحد كتابخانه عمومي نيز در اين جزيره موجود است كه توسط شهرداري‌ها اداره مي‌شوند.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. تعداد 825 كتابخانه آموزشگاهي تحت نظارت وزارت آموزش و پرورش فعاليت دارند؛ در واقع كليه مدراس دولتي و عمومي پورتوريكو داراي كتابخانه هستند. بيش از 63 درصد مدارس ابتدايي و 85 درصد دبيرستان‌ها كتابخانه دارند. اين كتابخانه‌ها، علاوه بر كتاب و مجله، از منابع ديداري و شنيداري و ريزنگار نيز بهره‌مندند. كتابخانه‌هاي مدارس خدمات كتابشناختي ارائه كرده و برنامه‌هايي براي انگيزش مطالعه و تحقيق براي دانش‌آموزان اجرا مي‌كنند. علاوه بر اين، برنامه‌هايي نيز براي آشنايي دانش‌آموزان با منابع درسي ارائه مي‌شود؛ به‌نحوي كه والدين قادر باشند در خانه به‌عنوان معلم خصوصي عمل كنند.

در حال حاضر، بيش از 14 كتابخانه آموزشگاهي در طرحي آزمايشي براي بهره‌گيري از ريزرايانه‌ها و نرم‌افزارهاي آموزشي و ديگر تسهيلات رايانه‌اي شركت كرده‌اند. در اين طرح، قرار است شبكه تعاوني كتابخانه‌هاي آموزشي نيز ايجاد گردد. علاوه بر مدارس دولتي و عمومي، مدارس خصوصي و ديني نيز داراي كتابخانه هستند كه از امكانات و منابع خوبي نيز برخوردارند.

كتابخانه‌هاي تخصصي. در منطقه سان خوان، كتابخانه‌هاي تخصصي متعددي وجود دارد كه مهم‌ترين آنها عبارتند از: كتابخانه مجلس، واقع در ساختمان مركزي براي استفاده نمايندگان و پژوهشگران؛ كتابخانه ديوان عالي كشور؛ كتابخانه بيمارستان وترانس؛ كتابخانه و موزه لاكازا، واقع در بخش قديمي سان خوان[12]  كه داراي كتاب‌هاي نادر و منحصر به فرد به زبان اسپانيولي است؛ و كتابخانه‌هاي تخصصي موجود در شركت‌ها و مؤسسات كارگزاري.

حرفه كتابداري. از دهه 1960 به بعد، تعداد كتابداران حرفه‌اي و فعاليت‌هاي آنها به‌طور روزافزون افزايش يافته است. مدرسه علوم كتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه پورتوريكو، كه در سال 1969 تأسيس شد، نقش اساسي در توسعه و پيشرفت كتابداري اين كشور داشته است. دوره كارشناسي ارشد كتابداري اين دانشگاه در سال 1990 توسط انجمن كتابداران امريكا مورد تأييد قرار گرفته است. دانشگاه اينتر امريكن نيز دوره كارشناسي ارشد كتابداري در پرديس سان ژرمن ارائه مي‌كند. مدرسه علوم كتابداري و اطلاع‌رساني پورتوريكو و كتابخانه‌ها و انجمن‌هاي حرفه‌اي كتابداري، آموزش‌هاي مستمر حرفه‌اي را ارائه مي‌كنند.

انجمن كتابداري پورتوريكو در سال 1961 تأسيس شد و بزرگ‌ترين و فعال‌ترين انجمن كتابداري در پورتوريكو محسوب مي‌شود. ديگر انجمن‌هاي كتابداري اين كشور عبارتند از: انجمن كتابداران مدارس؛ انجمن كتابداران كتابخانه‌هاي حقوقي؛ و انجمن كتابداران مدرسه كتابداري دانشگاه پورتوريكو. كتابداران كتابخانه‌هاي پورتوريكو در فعاليت‌هاي حرفه‌اي منطقه‌اي نقش فعال و مؤثري دارند. اين امر در انجمن كتابخانه‌هاي دانشگاهي، پژوهشي، و مؤسسات حوزه كارائيب كاملاً چشمگير است.

            اميليا برنال ـ رزا[13]   (WELIS)

                ترجمه علي مزيناني  

 

 

[1]. Gabinete de Lectura de Ponce

[2]. Biblioteca Popular de Mayaguez

[3]. Biblioteca Insular de Puerto Rico

[4]. General Library of Puerto Rico

[5]. JosÅ M. Lazaro Library

[6]. Rio Piedras Library System

[7]. Agricultural Experiment Station Library

[8]. Ana G. Mendez Educational Foundation

[9]. ATLAS system from Data Research Associates

[10]. NOTIS system from Northwestern University

[11]. Valdes Library

[12]. La Casa Del Libro in Old San Juan

[13]. Emilia Bernal-Rosa

 

بازگشت به فهرست مقالات پ