Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 پيشگفتار ويراستار

 

جلد دوم‌ و پاياني‌ دايرة‌المعارف‌ كتابداري‌ و اطلاع‌رساني‌ (داكا) دنباله‌رو جلد يكم‌ است‌ و بنيان‌هايي‌ را كه‌ ويراستاران‌ صاحب‌نظر جلد يكم‌ نهاده‌اند، پي‌ گرفته‌ است‌. تركيب‌بندي‌ و وضع‌ ظاهر آن‌ نيز همان‌ رويه‌ را دنبال‌ كرده‌ و تغيير چنداني‌ در آن‌ داده‌ نشده‌ است‌. رعايت‌ دستورالعمل‌هاي‌ ويراستاران‌ جلد يكم‌ در مورد ساختار مقالات‌ نيز از نويسندگان‌ خواسته‌ شده‌ است‌. با اين‌ وجود در برخي‌ خط‌مشي‌ها تجديدنظر شده‌ كه‌ لازم‌ است‌ در اينجا توضيح‌ داده‌ شود.

 نخست‌ آنكه‌ از شمار مدخل‌هايي‌ كه‌ براي‌ اين‌ بخش‌ پيش‌بيني‌ شده‌ بود، كاسته‌ شده‌ تا از شباهت‌ اين‌ دايرة‌المعارف‌ به‌ فرهنگ‌ اصطلاحات‌ كم‌ شود. كميتة‌ ويراستاري‌ اين‌ جلد در آغاز كار خود در نيمة‌ دوم‌ سال‌ 1382 به‌ اين‌ كار دست‌ زد زيرا معتقد بود مأموريت‌ دايرة‌المعارف‌ موضوعي‌ پرداختن‌ به‌ مفاهيم‌ و موضوعات‌ اساسي‌ يك‌ رشته‌ و عرضة‌ دانسته‌هاي‌ جا افتاده‌ دربارة‌ آنهاست‌ نه‌ كوشش‌ براي‌ آوردن‌ همة‌ اصطلاحات‌ رشته‌؛ و اگر هم‌ چيزي‌ راجع‌ به‌ اين‌ اصطلاحات‌ گفتني‌ است‌ لازم‌ است‌ در مدخل‌هاي‌ كلي‌تر درج‌ شود. طبعاً نماية‌ انتهايي‌ كليد دستيابي‌ به‌ اين‌ موضوع‌ها و موارد جزئي‌تر بايد باشد. مثال‌ بارز آن‌ تبديل‌ 16 مدخل‌ انواع‌ نمايه‌ها به‌ يك‌ مدخل‌ است‌. مورد ديگر، حذف‌ 176 مدخلِ كتابخانه‌هاي‌ ملي‌ است‌. همة‌ اين‌ كشورها در ذيل‌ نامشان‌ مدخلي‌ دارند كه‌ به‌ كتابخانه‌ها و كتابداري‌ آنها اختصاص‌ دارد و در اين‌ مدخل‌ها راجع‌ به‌ كتابخانة‌ ملي‌شان‌ نيز سخن‌ رفته‌ است‌. با اين‌ وجود در مورد كشور خودمان‌ ايران‌ و ده‌، دوازده‌ كشور كه‌ گروه‌ ويراستاران‌ مهم‌ تلقي‌ كردند، مدخل‌ كتابخانة‌ ملي‌ حفظ‌ شده‌ است‌  . بدين‌ ترتيب‌ شمار مدخل‌هاي‌ اين‌ جلد از 770 در آغاز كار به‌ 354 كاهش‌ يافته‌ است‌.

 تغيير كوچك‌ ديگر كاستن‌ از شمار ارجاع‌هاي‌ درون‌ متني‌ و حذف‌ آنها در جاهايي‌ است‌ كه‌ گمان‌ داشته‌ايم‌ جملة‌ نويسنده‌ سؤال‌ خواننده‌ را برنمي‌انگيزد. به‌ نظر ما پذيرش‌ فرد از سوي‌ كميتة‌ ويراستاري‌ براي‌ نوشتن‌ يك‌ مدخل‌ حداقل‌ صلاحيت‌ را به‌ او مي‌دهد و ديگر لازم‌ نيست‌ وي‌ براي‌ هر جملة‌ پيش‌ پاافتاده‌ چندين‌ شاهد از كتاب‌هاي‌ دم‌دستي‌ بياورد. با وجود اين‌، ارجاع‌هاي‌ زائد را در بسياري‌ مواضع‌ در اين‌ جلد نيز خواهيد ديد.

 در آوانگاري‌ نام‌هاي‌ خارجي‌ اروپايي‌ از فرهنگ‌ تلفظ‌ نام‌هاي‌ خاص‌ اثر فريبرز مجيدي‌ (تهران‌، 1381) استفاده‌ كرده‌ايم‌. تاريخ‌هاي‌ تولد و وفات‌ را نيز هر جا مي‌شده‌ است‌ با استفاده‌ از ويراست‌ سوم‌ فهرست‌ مستند اسامي‌ مشاهير و مؤلفان‌ (1382) نوشته‌ايم‌. در مورد كشورها نيز تا آنجا كه‌ توانستيم‌ داده‌هاي‌ آماري‌ (نظير جمعيت‌، كتابخانه‌ها، و شمار مجموعه‌هاي‌ آنها) را روزآمد كرده‌ايم‌ و به‌ دستنوشته‌اي‌ كه‌ نويسندگان‌ در اختيار ما نهاده‌ بودند، افزوديم‌. در مورد استان‌هاي‌ كشورمان‌ نيز آمار جمعيتشان‌ را روزآمد كرديم‌.

 تبديل‌ دستنوشته‌هاي‌ مدخل‌هاي‌ اين‌ جلد به‌ آنچه‌ كه‌ در برابر داريد، با همة‌ كم‌ و كاستي‌ها، حاصل‌ كار و سرمايه‌گذاري‌ بسيار بوده‌ است‌. سازمان‌ اسناد و كتابخانة‌ ملي‌ با تخصيص‌ يك‌ دبيرخانه‌ به‌صورت‌ تمام‌وقت‌ به‌ مدت‌ بيش‌ از سه‌ سال‌ و تحمل‌ هزينه‌هاي‌ بسيار توانسته‌ است‌ اين‌ دايرة‌المعارف‌ را فراهم‌ آورد و به‌ خوانندگان‌ تقديم‌ كند.

 تهية‌ ويرايش‌ دوم‌ اين‌ دايرة‌المعارف‌ بلافاصله‌ بعد از انتشار جلد دوم‌ آغاز مي‌شود. به‌ علاوه‌ سازمان‌ درنظر دارد متن‌ كامل‌ هر دو جلد اين‌ دايرة‌المعارف‌ را به‌ زودي‌ بر روي‌ سايت‌ خود به‌ رايگان‌ در دسترس‌ علاقه‌مندان‌ بگذارد. همين‌ جا از همة‌ علاقه‌مندان‌ دعوت‌ مي‌كنيم‌ در نوشتن‌ مدخل‌هاي‌ جديد و تكميل‌ و تعديل‌ مدخل‌هاي‌ موجود شركت‌ جويند. كافي‌ است‌ به‌ آدرس‌ پست‌ الكترونيك‌ موجود بر صفحة‌ دايرة‌المعارف‌ در سايت‌ سازمان‌ مراجعه‌ كنند و پيشنهاد خود را مطرح‌ سازند.

*   *   *

 در اينجا بر ذمّة‌ خود مي‌دانم‌ كه‌ از تلاش‌ سه‌ سالة‌ همكاران‌ خود در اين‌ جلد سپاسگزاري‌ كنم‌. خانم‌ سودابه‌ نوذري‌ به‌ خاطر آنكه‌ دغدغه‌اي‌ مستمر را با كوشش‌ ذهني‌ بسيار درآميخت‌ تا مساعي‌ خود و ديگران‌ را يكجا كند و اين‌ جلد را به‌ اينجا كه‌ هست‌ برساند؛ خانم‌ آرزو تجلّي‌ با نگاه‌ موشكاف‌ و نكته‌بين‌ خود نارسايي‌هاي‌ بسياري‌ را در كار ويراستار اين‌ جلد باز شناخت‌ و آنها را در مقام‌ ويراستار زباني‌ اصلاح‌ كرد و تكميل‌ و تلخيص‌ بسياري‌ مقالات‌ را نيز انجام‌ داده‌ است‌؛ خانم‌ ميترا صميعي‌ كار كنترل‌، باز تنظيم‌، و اصلاح‌ منابع‌ همة‌ مقالات‌ و تكميل‌ و تلخيص‌ برخي‌ مقالات‌ را با دقتي‌ بسيار به‌ انجام‌ رسانده‌ است‌. خانم‌ پروين‌ احتشامي‌ در موارد متعدد مقابلة‌ ترجمه‌ها با متن‌ اصلي‌، كنترل‌ همه‌ آوانگاري‌ها، و نمونه‌خواني‌ بخش‌ اعظم‌ جلد دوم‌ را با كفايت‌ و دقت‌ انجام‌ داده‌ است‌. خانم‌ شايسته‌ طلوع‌قمري‌ با شايستگي‌ كار تايپ‌ و صفحه‌آرايي‌ تمامي‌ متن‌ اين‌ جلد را با نرم‌افزار نه‌ چندان‌ راحت‌ زرنگار با سرعت‌ و دقت‌ تحسين‌برانگيز به‌ انجام‌ رسانده‌ است‌؛ به‌ علاوه‌، در موارد بسيار اشكالات‌ دستنوشته‌ها را نيز با تيزهوشي‌ به‌ ما تذكر داده‌ است‌. علاوه‌ بر همكاران‌ فوق‌، لازم‌ است‌ از همكاري‌ خانم‌ افسانه‌ تيموري‌خاني‌ به‌ مدت‌ بيش‌ از يكسال‌ ياد و سپاسگزاري‌ كنم‌. وي‌ تكميل‌ و تلخيص‌ بسياري‌ مقالات‌ و نمونه‌خواني‌ بخشي‌ از متن‌ را نيز برعهده‌ داشته‌ است‌. كار توليد نماية‌ اين‌ دو جلد نيز زيرنظر و توسط‌ خانم‌ سودابه‌ نوذري‌ و با همكاري‌ نزديك‌ خانم‌ها پروين‌ احتشامي‌ و آرزو تجلّي‌ انجام‌ يافته‌ است‌، از اين‌ بابت‌ نيز از ايشان‌ تشكر مي‌كنم‌. آنچه‌ اين‌ همكاران‌ كرده‌اند، فراتر از انجام‌ وظيفه‌، در تعقيب‌ گاه‌ وسواس‌آميز كمال‌ بوده‌ است‌. كاركنان‌ دبيرخانة‌ داكا همچنين‌ سپاسگزار پشتيباني‌هاي‌ مستمر خانم‌ زهرا زاهدي‌ هستند.

 سپاسگزاري‌ از آنان‌ كه‌ در شكل‌گيري‌ اين‌ جلد سهم‌ داشته‌اند، بدون‌ اعلام‌ دين‌ به‌ مشاوراني‌ كه‌ با بصيرت‌ ارزشمند خود از كاستي‌هاي‌ كار ويراستار بسيار كاستند، كامل‌ نمي‌شود. خانم‌ سيمين‌ نيازي‌ از آغاز تا اندكي‌ به‌ انجام‌ كار مانده‌، با ديد تيزبين‌ خود سطر به‌ سطر ده‌ها دستنويس‌ را خواند و با مطرح‌ ساختن‌ سؤال‌هاي‌ هوشمندانه‌، سهم‌ مهمي‌ در شكل‌گيري‌ و پرورش‌ اين‌ مقالات‌ داشتند. آقاي‌ دكتر نورالله‌ مرادي‌ در دستنوشته‌هايي‌ كه‌ در اختيارشان‌ نهاده‌ شد با تأمل‌ نگريستند و سخاوتمندانه‌ در تكميل‌ و بسط‌ آنها كوشيدند. سپاس‌ خود را تقديم‌ هر دوي‌ اين‌ بزرگواران‌ مي‌دارم‌.

 در پايان‌ مايلم‌ سپاس‌ خود و همگي‌ همكارانم‌ را تقديم‌ دوست‌ و برادر گرامي‌ دكتر فريبرز خسروي‌ كنم‌ كه‌ اين‌ جلد زيرنظر وي‌ تهيه‌ شده‌ است‌. او به‌رغم‌ اشتغالات‌ فراوانش‌ در سمت‌ معاون‌ كتابخانة‌ ملي‌ در سازمان‌ اسناد و كتابخانة‌ ملي‌ ج‌. ا. ايران‌ همواره‌ وقت‌ كافي‌ در اختيار كاركنان‌ داكا نهاد تا مشكلات‌ كار با اتكا بر تدابير و حسن‌ ظنّ او حل‌ شود. نظرات‌ صائب‌ وي‌ نيز در بسياري‌ موارد مهم‌ راهگشاي‌ كار ما بوده‌ است‌.

 

ابراهيم‌ افشار