Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات چ

 

چهارمحال و بختياري، كتابخانه‌هاي. اين استان در غرب كشور قرار دارد و از شمال و شرق به استان اصفهان، از غرب به استان خوزستان و از جنوب به استان كهگيلويه و بويراحمد محدود است. جمعيت آن (طبق آمار سال )1375 168,761 نفر و مساحت آن 532,16 كيلومترمربع است كه 45 درصد جمعيت شهرنشين، 8/54 درصد روستانشين، و بقيه غيرساكن يا كوچرو بوده‌اند.

استان چهار محال و بختياري داراي 5 شهرستان (شهركرد، بروجن، لردگان، فارسان، و اردل)، 17 شهر، 10 بخش، و 34 دهستان بوده و مركز آن شهركرد است (:5 23، 32).

تاريخچه. بر اساس كشفيات باستان‌شناسي گريشمن در شهر كيان، سابقه تمدن در اين استان به 7000 سال ق.م. مي‌رسد. اين سرزمين در گذشته، بخشي از دولت عيلام به‌شمار مي‌رفته و قديمي‌ترين كتيبه خطي ميخي از دوره عيلامي به‌تازگي در اين استان كشف شده است. اين كتيبه، آجرنوشته‌اي در 26 سطر به خط و زبان عيلامي است كه بيش از 3000 سال قبل نوشته شده است. از مضمون كتيبه مشخص مي‌شود كه يكي از پادشاهان عيلام به نام "هوته لوتوس اين شوشيناك"، زمامدار بزرگ عيلام و شوش، براي سلامتي خود و خانواده‌اش فعاليت‌هاي ساختماني در يك يادمان يا معبد، در محل كشف كتيبه انجام داده است (8:7). همان‌طور كه از نام عيلام (به‌معناي كوهستان) استنباط مي‌شود و نيز مطابق اقوال نويسندگان متقدم، ساكنان آن افرادي جنگجو و كوچرو بوده‌اند كه در دامنه كوه‌هاي مرتفع و غالباً پربرف زندگي مي‌كرده و به دامداري مشغول بوده و، به‌سبب موقعيت خاص جغرافيايي و سازمان اجتماعي، ارتباط بسيار اندكي با مناطق همجوار خود داشته‌اند. بخش عمده‌اي از ساكنان اين منطقه چون از باختر آمده بودند به نام بخت‌آر و بختياري معروف شدند (:1 5-8).

از ورود اسلام به اين استان اطلاع دقيقي در دست نيست، ولي قدر مسلم آن است كه ابوموسي اشعري (52 ق./672 م.) در رأس سپاهي به اين منطقه وارد شده بود (:3 ج 2، ص 22). قديمي‌ترين مسجد استان در 605 ق. بنا گرديد (75:5) و، پس از آن، مساجد ديگري ساخته شد اما از وجود كتابخانه در آنها اطلاعي در دست نيست. به‌جز چند شاعر مربوط به نخستين قرون اسلامي، تا اواخر قرن دوازدهم هجري، شاعري از اين منطقه ظهور نكرده است كه علت عمده آن را بايد در موقعيت خاص جغرافيايي و شيوه زندگي چادرنشيني و كوچرو آن دانست (209:4).

كتابخانه‌هاي عمومي. نخستين كتابخانه عمومي استان به سبك جديد در 1341 در شهركرد تأسيس شد و سپس كتابخانه‌هاي ديگري به اين شرح در اين استان ايجاد گرديد: بروجن (تأسيس 1351)، فارسان (تأسيس 1357)، اردل (تأسيس 1362)، و لردگان (تأسيس 1361) (329:6-363). تا سال 1378 تعداد كتابخانه‌هاي عمومي استان 30 واحد، مجموعه كل آنها حدود 000,260 جلد، با 77 نفر كارمند و 527,11 نفر عضو بوده است (1:8). سازمان هلال احمر جمهوري اسلامي ايران نيز چند واحد كتابخانه در استان داير كرده كه در سال 1376، تعداد 7869 جلد كتاب و 7327 نفر عضو داشته است (34:9). علاوه بر موارد فوق، در سال 1378، تعداد 17 باب كتابخانه مسجد با 315,17 جلد كتاب، 18 نفر كارمند، و 2619 نفر عضو در خدمت اعضا و مراجعان قرار داشته است (1:10). كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان نيز از سال 1356، تعداد 10 واحد كتابخانه در سراسر استان از جمله بروجن (تأسيس 1356)، شهركرد (تأسيس 1374)، لردگان، فارسان، و اردل (1377) ايجاد كرده است.

تعداد كل مجموعه كتابخانه‌هاي كانون در اين استان در سال 1377، حدود 000,55 جلد، با 2650 نفر عضو و 48 نفر كارمند بوده است (4:11).

كتابخانه‌هاي تخصصي. بزرگ‌ترين كتابخانه تخصصي اين استان كتابخانه مركز تحقيقات و مطالعات و سنجش برنامه‌اي صداوسيماست كه در شهركرد قرار دارد و داراي 9960 جلد كتاب و نشريه، 130 نفر عضو، و 1 نفر كارمند است. همچنين مي‌توان از كتابخانه اداره كل راه و ترابري استان نام برد كه داراي 2400 جلد كتاب و 500 نفر عضو است (50:9،52). كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. در طول سال‌هاي اخير، كتابخانه‌هاي متعددي از اين نوع در سراسر شهرهاي استان ايجاد شده است. تا نيمه اول سال 1378، تعداد 240 واحد كتابخانه در سطح مدارس كشور فعاليت داشته‌اند كه داراي مجموعه‌اي بيش از 000,507 جلد كتاب بوده‌اند (1:2).

 

مآخذ :)1 آهنجيده، اسفنديار. چهارمحال و بختياري و تمدن ديرينه آن. اصفهان: مشعل، 1378؛ )2 "تعداد كل كتابخانه و كتاب در سطح مدارس كشور: گزارش ش 8 ". ]تهران[: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (تايپي)؛ )3 خسروي، عبدالعلي. تاريخ و فرهنگ بختياري. اصفهان: نشر حجت، 1377؛ )4 همو. فرهنگ بختياري. ]تهران[: فرهنگسرا، ]بي‌تا[؛ )5 زنده دل، حسن؛ و... ]ديگران[. استان چهارمحال و بختياري. تهران: نشر ايرانگردان، 1377؛ )6 شناسنامه كتابخانه‌هاي عمومي كشور. تهران: هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور، دبيرخانه، 1370؛ 7) "كتيبه خطي در چهارمحال و بختياري كشف شد". همشهري. 25 خرداد 1379؛ 8) "گزارش سه‌ماهه دوم كتابخانه‌هاي عمومي كشور". ]تهران[: هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور، دبيرخانه، 1378 (پلي‌كپي)؛ 9) گزارش فرهنگي كشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، مركز آمار و برنامه‌ريزي پژوهش‌هاي فرهنگي و هنري، معاونت پژوهشي و آموزشي، 1378؛ )10 "ليست كتابخانه‌هاي مساجد و امكانات موجود در آنها به تفكيك استان‌ها". ]تهران؟ [معاونت فرهنگي هنري ستاد عالي مساجد كشور، مديريت امور كتابخانه‌ها، 1378؛ 11) "ليست مراكز بر اساس استان‌ها". ]تهران[: كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، معاونت فرهنگي، 1377-1378 (پلي‌كپي).

                محمدحسن رجبي

 

 

بازگشت به فهرست مقالات چ