Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    
 بازگشت به فهرست مقالات ك
 

كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي شيراز. اين كتابخانه در 1371 در يكي از پرديس‌هاي دانشگاه شيراز تأسيس شد تا به تهيه، توليد، و اشاعه اطلاعات ميان دانشمندان، محققان، و دانشجويان دوره‌هاي علمي ايران و ساير كشورهاي منطقه[1]  بپردازد. فكر تأسيس اين كتابخانه، در 1369 در دومين همايش موسوم به "فرهنگستان علوم جهان سوم" ــ با حضور مصطفي معين ــ مطرح شد. در آنجا از راه‌اندازي مراكز منطقه‌اي در ميان كشورهاي عضو براي اطلاع‌رساني علمي به دانشمندان و پژوهشگران سخن به‌ميان رفت. نمايندگان ايران در همايش بعدي (1370) طرح خود را براي ايجاد اين كتابخانه در سال بعد به همايش ديگر فرهنگستان بردند و به تأييد رئيس وقت آن، پروفسور عبدالسلام، رساندند و كتابخانه در 1371 در يك طبقه از ساختمان كتابخانه ميرزاي شيرازي (كتابخانه دانشكده ادبيات و علوم‌انساني دانشگاه شيراز واقع در پرديس باغ ارم) تأسيس شد.

در سال 1375 با تصويب يك قانون، كتابخانه منطقه‌اي از دانشگاه شيراز جدا شد و به‌عنوان مؤسسه‌اي مستقل در زيرمجموعه وزارت علوم، تحقيقات، و فناوري ايران قرار گرفت.

كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي شيراز اهداف، وظايف، و اختيارات مفصل و جاه‌طلبانه‌اي براي خود درنظر گرفته است كه در اساسنامه آن آمده است و دامنه فعاليت‌هاي آن را از حدود يك كتابخانه و مركز اطلاع‌رساني بسي فراتر مي‌برد و شامل مواردي همچون چاپ و انتشار گزارش تحقيقات، مجلات،و كتاب‌هاي علمي فارسي و غيرفارسي؛ حمايت از تحقيقات داخلي و منطقه‌اي؛ برگزاري سمينارها و كنفرانس‌ها؛ تأسيس گروه آموزش كتابداري و اطلاع‌رساني؛ مشاركت در تحقيقات و پروژه‌ها در زمينه اطلاع‌رساني علوم و فناوري در ايران و منطقه؛ و تبادل استاد و دانشجو با دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشي داخل و منطقه مي‌شود.

طبق گزارش‌هاي موجود، كتابخانه در سال 1382 علاوه بر پايگاه‌هاي اطلاعاتي به‌صورت لوح فشرده و يا پيوسته، 17000 جلد كتاب داشته و 800 مجله علمي فارسي و 1100 مجله علمي خارجي را مشترك بوده است (1). رشد نيروي انساني آن نيز چشمگير است؛ در هنگام تأسيس 7 نفر در اختيار داشت و در حال حاضر (1382) به حدود 100 نفر افزايش يافته است كه 80 درصد آنان دانش‌آموختگان رشته كتابداري هستند (2: 13).

كتابخانه منطقه‌اي تاكنون در شماري از كتابخانه‌هاي دانشگاهي و در كتابخانه مركزي شهرداري اصفهان مراكز خدمت ايجاد كرده است و در آنها به عرضه و فروش خدمات خود مي‌پردازد. اما در تأسيس نقاط خدمت در كشورهاي منطقه موفقيت آن محدود به دانشگاه تشرين در سوريه و يك نقطه در جمهوري ارمنستان است. از كمّ و كيف فعاليت اين نقاط خدمت گزارشي در دست نيست.

هزينه‌هاي جاري و عمراني كتابخانه از بودجه عمومي كشور تأمين مي‌شود و هرچند پيش‌بيني شده كه دولت‌هاي عضو اكو، يونسكو، كنفرانس اسلامي، و فرهنگستان علوم جهان سوم به تأمين هزينه‌هاي آن كمك كنند، اما اطلاعاتي از اين كمك‌ها در دست نيست. بودجه جاري سال 1381 كتابخانه 5855000000 ريال و بودجه عمراني آن 9000000000 ريال بوده است (3: 67-68).

درآمد ناشي از فروش خدمات كتابخانه نيز مثلا در 1380 در داخل كشور مبلغ 180000000 ريال بوده است. گزارشي از خريداران اين خدمات در دست نيست، اما به قرار اطلاع تقريبآ تمامي سازمان‌هاي دولتي از خريداران خدمات اين مركز بوده‌اند. از كمك‌هاي خارجي نيز گزارشي در دست نيست. در عين حال بايد توجه داشت كتابخانه منطقه‌اي خود را موظف مي‌داند خدماتش را به استفاده‌كنندگان خارجي رايگان عرضه كند.

هيئت حاكمه كتابخانه، "شوراي عالي" آن است كه وزير علوم و تحقيقات و فناوري آنها را تعيين مي‌كند. اين شورا از 7 نفر صاحبان پست‌هاي اداري و 4 شخصيت علمي، فرهنگي، و سياسي كشور تشكيل مي‌شود. شوراي عالي سياست‌هاي علمي، تخصصي، و پژوهشي كتابخانه را تعيين مي‌كند.

كتابخانه، يك شوراي علمي هم دارد كه شامل رئيس كتابخانه، معاونان پژوهشي و اداري او، و 7 تن ديگر به انتخاب رئيس و تأييد شوراي عالي مي‌شود و به مدت چهار سال فعاليت مي‌كنند. رئيس كتابخانه را نيز وزير علوم براي 4 سال برمي‌گزيند. از آغاز تأسيس آن، جعفر مهراد، استاد كتابداري دانشگاه شيراز، اين سمت را برعهده داشته كه خود در پيشبرد فكر ايجاد اين مركز نقش تعيين‌كننده داشته است.

فرآورده‌ها. كتابخانه منطقه‌اي از ژوئن 2003 انتشار >مجله ايراني علوم و تكنولوژي اطلاعات<[2] به زبان انگليسي را آغاز كرده است كه قرار بوده هر شش ماه منتشر شود. تا اين زمان (ژوئن 2005) دو شماره از آن منتشر شده است. اما توليد پايگاه‌هاي اطلاعاتي الكترونيك ــ عمدتآ كتابشناختي ــ بيشتر مورد توجه آن بوده است. برخي از اين پايگاه‌ها عمومي هستند و بسي فراتر از قلمرو علم و فناوري مي‌روند، نظير پايگاه جامع فارسي شامل متن كامل مقالات فارسي و چكيده پايان‌نامه‌ها و كليه طرح‌هاي پژوهشي در تمام موضوعات، پايگاه متخصصان ايران، پايگاه پايان‌نامه‌ها و پروژه‌هاي تحقيقاتي ايران، پايگاه كتاب‌هاي الكترونيكي فارسي، و پايگاه مجلات الكترونيك فارسي. از كم و كيف اين پايگاه‌ها ارزشيابي درستي در دست نيست، اما بررسي‌هاي نگارندگان در زمستان 1383 نشان مي‌دهد كه برخي در مراحل اوليه شكل‌گيري هستند و داده‌اي در آنها وارد نشده است (مانند پايگاه‌هاي آراي ديوان عالي كشور، صادرات و واردات ايران، صنايع ايران، نقشه‌ها و اطلس‌ها)، و برخي (مانند دانشوران ايران و طرح‌هاي پژوهشي و پايان‌نامه‌ها) داراي نمونه‌هاي مشابه ديگري در سطح كشور هستند. پايگاه نشريات تمام متن نيز فاقد امكان جست‌وجوي معني لغات است. گذشته از اين، دست‌كم يكي از اين پايگاه‌ها، يعني متن نسخ خطي اسلامي كتابخانه بريتانيا، مستقيمآ به زمينه علوم و فناوري مرتبط نيست.

خدمات كتابخانه. امانت از كتابخانه فقط براي استادان و دانشجويان دانشگاه شيراز ممكن است. جست‌وجو در پايگاه‌هاي كتابخانه با درخواست كتبي و به كمك كارشناس صورت مي‌گيرد و استفاده‌كننده ملزم به پرداخت هزينه است. استفاده از پايگاه‌هاي كتابخانه با استفاده از سايت كتابخانه از راه دور مستلزم پيش‌پرداخت و وديعه‌گذاري پيش از دريافت اجازه استفاده است و ميزان آن به حجم انتقال فايل بستگي دارد. كتابخانه منطقه‌اي از طريق پست عادي يا الكترونيك نيز به درخواست‌ها پاسخ مي‌دهد. بر اساس يافته‌هاي يك پژوهش، بيشترين مراجعان حضوري كتابخانه، دانشجويان دانشكده ادبيات علوم انساني دانشگاه شيراز در مقطع تحصيلي كارشناسي هستند و استفاده‌كنندگان غيرحضوري نيز فارغ‌التحصيلان هستند. همين پژوهش رضايت جست‌وجوگران غيرحضوري از خدمات تكثير و تحويل مدرك كتابخانه را "بالا" نيافته است. مهم‌ترين دلايل عدم‌رضايت "كافي نبودن اطلاعات و نياز به اطلاعات عميق‌تر اعلام شده است" (1).

 

مآخذ: 1) درباغ عنبران، جعفر. "بررسي رضايت استفاده‌كنندگان از پايگاه اطلاعاتي كتابشناختي فارسي كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي شيراز". پايان‌نامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني. شيراز: دانشگاه شيراز، 1377؛ 2) صالحي، هاجر. "سخنراني دكتر مهرداد در مورد: نقش كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي در پيشبرد تكنولوژي كشور". پاپيروس، 3 (زمستان 1382): 12-15؛ 3) لايحه بودجه سال 1381 كل كشور. تهران: سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، 1380.

محسن شمس اژه‌اي؛ سميّه تقي يار

 

 
 
 
 
 
 

 [1]. در اساسنامه كتابخانه منظور از منطقه، كشورهاي خاورميانه، شمال افريقا، شبه قاره هند، آسياي ميانه و كشورهاي منطقه قفقاز است.

 [2]. Iranian Journal of Information Science & Technology

 

 
 

  بازگشت به فهرست مقالات ك