Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 بازگشت به فهرست مقالات ک

کتابدار بالینی[1]. کتابداری است که دانش پزشکی و مهارت جستجوي اطلاعات را در انواع محمل­ها دارد و آن را در اختیار پزشکان، کادر درمانی و بالینی می گذارد و بدین ترتیب ارتباط ایشان را با منابع روزآمد برقرار نگه می‌دارد. (1). نقش کتابدار بالینی را یک کتابدار دانشگاهی در دانشگاه میسوری به نام لمب در سال ۱۹۷۱ پیشنهاد کرد آنگاه که از وی خواسته شد دانشجویان پزشکی را در بررسی های روزانۀ وضعیت بیماران همراهی کند و آموزش آنان را بسنجد. او از پزشکان شنید که آرزو می کردند نتیجۀ آزمایش خون در بالین بیمار را به‌سرعت و بدون انتظار دریافت کنند تا بتوانند در بالین بیمار برای درمان او تصمیم‌‌ بگیرند آرزوی پزشکان لمب را به این فکر انداخت که می توان متخصصان اطلاع­رسانی‌ای را تربیت کردکه در لحظۀ مراقبت حاضر باشند (2) و پرسش های تیم بالینی را دريافت و پاسخ آنها را در منابع بیابند و همراه با مستندات به ایشان بدهند (3).

مهم­ترين فعاليت­ کتابداران بالینی جستجو ، ارزيابي انتقادي، تركيب و عرضه اطلاعات در پاسخ به پرسش هاي باليني، ترويج خدمات، آموزش دانشجويان و اعضاي تيم باليني، تدوین خط‌مشي­هاي باليني و همكاري در تحقيقات پزشكان و دیگر حرفه­هاي پزشكي است (4). از کتابدار بالینی پنج گروه فاید می‌برند: 1) بیمار (بهبود مراقبت و آموزش وی) ؛ 2) تیمهای درمانی و بهداشتی (صرفه­جویی در وقت و افزایش دسترسی موثر به شواهد پزشکی)؛ 3) کتابدار بالینی ( ارتقای دانش و توانمندی­)؛ 4) دانشجویان حوزه سلامت (دریافت آموزش برای افزایش مهارت­های اطلاع یابی )؛ و 5) تیم های تحقیقاتی (انجام موثرتر پژوهش­های بالینی).

حضور کتابداران بالینی در بیمارستان و تیم درمان اما همواره با موانعی مانند ناآگاهی متخصصان سلامت، نبود نیروی انسانی مناسب، ناتوانی کتابدار بالینی، نپذیرفته شدن از سوی تیم درمان ، فراهم نبودن زیرساخت­های فنی، و نبود حمایت سازمانی روبه رو است. (5) مشکل کتابداری بالینی در ایران ناشی از کاستی و نامناسب بودن برنامه درسی دانشگاهی کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی است. این برنامه دانش‌آموختگان را برای انجام وظایف و نقش های تخصصی کتابدار بالینی آماده نمی­کند. همچنین مشکل جاری ساختار رسمی سازمانی و مدیریتی مراکز بهداشتی، بیمارستان ها و دانشگاههای علوم پزشکی کشور نیز در به کارگیری و ترویج نقش آنان بسیار موثر است. مشکل دیگر ضعف زیرساخت فناوری اطلاعات و نبود بسترهای اطلاع رسانی لازم در پیشبرد اهداف تخصصی آنان به شدت تاثیرگذار است. کمبود اعتماد به ‌نفس کتابداران بالینی نیز مانع دیگری است که تحقیقات متعددی این امر را به اثبات رسانده است (5). تا این زمان دربارۀ این چالش‌ها در ایران پژوهش­های اندکی صورت گرفته است. یکی از از این مطالعات نشان داده است که موانع آموزشی، فرهنگی، سازمانی، اجتماعی، اجرایی و پژوهشی نقش بسیار موثری در پیاده‌سازی کتابداری بالینی ایران دارند (6).

 

مآخذ:

1) Wagner KC, Byrd GD. Evaluating the effectiveness of clinical medical librarian programs: a systematic review of the literature. Journal of the Medical Library Association. 2004; 92 (1) : 14;

2) اطلسی رشا. مروری بر نقش کتابدار پزشکی بالینی در فرایند پزشکی مبتنی بر شواهد و ارتقای کیفیت خدمات پزشکی با نگرشی بر کتابخانه های بیمارستانی امریکا. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات. 1388؛ 20 (2) : 299-312.

3) Lusher A. Getting evidence to the bedside: the role of the clinical librarian. In Libraries without limits: Changing needs—Changing roles 1999; 67-70;

4)طلاچی هما، رواقی حمید، آیت­اللهی هاله، اطلسی رشا. بررسی ویژگی­های علمی و عملی کتابداران بالینی با تأکید بر نقش آنان در فرایند پزشکی مبتنی بر شواهد: مروری بر متون. مدیریت سلامت. 1391؛ 15 (46) : 7- 12؛

5. Zare–Farashbandi E, Rahimi A, Adibi P, Zare–Farashbandi F. Involving Clinical Librarians in Clinical Settings: Skills, Roles, Advantages and Barriers. Journal of Hospital Librarianship. 2019. 3;19 (2) : 144-55; 6) Hashemian M, Zare-Farashbandi F, Rahimi A, Adibi P, Yamani N. Clinical librarianship challenges in Iran. J EAHIL. 2018;14: 23-6.

 

علیرضا رحیمی

مرضیه طهماسبی  

فیروزه زارع فراشبندی

پیمان ادیبی

 

 


[1] Clinical Librarian


 بازگشت به فهرست مقالات ک